کاخ سفید روز پنجشنبه اعلام کرد که جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، روز جمعه برای گفتوگو با جمهوری اسلامی به سوئیس سفر نخواهد کرد، زیرا برنامههای این مذاکرات هنوز نهایی نشده است.
ونس در نشست خبری ۱۸ ژوئن گفته بود که مذاکرات فنی درباره یک توافق بلندمدت با جمهوری اسلامی قرار است آخر این هفته آغاز شود، اما زمان آن ممکن است بسته به آمادگی طرف ایرانی تغییر کند.
ساعاتی بعد، سخنگوی کاخ سفید در بیانیهای اعلام کرد که این گفتوگوها به تعویق افتاده است.
او گفت: «همانطور که معاون رئیسجمهوری در نشست خبری خود اشاره کرد، برنامههای مربوط به مذاکرات فنی پیش رو هنوز نهایی نشده است و هیئت آمریکایی آماده بوده در نخستین فرصت ممکن عازم شود. اما مسائل لجستیکی این مذاکرات هرگز ساده یا قابل پیشبینی نبوده است.»
سخنگوی کاخ سفید افزود: «در حال حاضر معاون رئیسجمهوری امشب عازم سفر نیست. به محض اینکه اطلاعات مشخصی درباره مراحل بعدی داشته باشیم، اطلاعرسانی خواهیم کرد.»
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز پیشتر این مراسم را غیرضروری خواند. وزارت خارجه اعلام کرد با امضای تفاهمنامه از سوی رؤسای جمهوری دو کشور، نیازی به برگزاری مراسم جداگانه نیست.
ونس قرار بود روز جمعه برای مراسم امضای تفاهمنامه میان آمریکا و جمهوری اسلامی به سوئیس سفر کند. با این حال، این توافق پیشتر توسط دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، و مسعود پزشکیان، رئیسدولت جمهوری اسلامی، امضا شده بود و ترامپ چهارشنبه شب در جریان ضیافت شام در ورسای امضای خود را به آن اضافه کرد.
ونس در نشست خبری کاخ سفید گفت: «برنامه ما سفر به سوئیس است، اما دقیقاً نمیدانم چه زمانی.»
او گفت مذاکرات پیش رو به مسائل فنی و جزئیات اجرایی خواهد پرداخت؛ از جمله اینکه چگونه باید ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی از بین برود.
ونس افزود: «افرادی در محل حضور خواهند داشت که مذاکرات فنی و مذاکرات هستهای را به طور مستقیم پیش خواهند برد.»
این تفاهمنامه یک دوره ۶۰ روزه مذاکره را ایجاد میکند که طی آن دو کشور برای دستیابی به توافق نهایی جهت پایان دادن به درگیریها و حلوفصل مسائل مربوط به برنامه هستهای جمهوری اسلامی تلاش خواهند کرد.
ونس گفت: «توافق از دیروز آغاز شده و ما امروز شمارش معکوس ۶۰ روزه را شروع میکنیم.»
بر اساس این تفاهمنامه، کشتیهای تجاری در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات میتوانند آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند و مسیر میان خلیج فارس و دریای عمان بدون اختلال باز خواهد بود.
ونس گفت آبراههای بینالمللی «باید عاری از هرگونه عوارض باشند» و توافق نهایی مشخص خواهد کرد پس از پایان این ۶۰ روز چه شرایطی برقرار خواهد شد.
او همچنین اعلام کرد که محاصره نظامی آمریکا علیه جمهوری اسلامی لغو شده است.
طبق توافق موقت، جمهوری اسلامی پذیرفته است ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند. اگر دو طرف به تعهدات خود پایبند بمانند و مذاکرات موفقیتآمیز باشد، آمریکا به سمت توافق نهایی شامل کاهش تحریمها حرکت خواهد کرد.
ونس گفت اگر حکومت ایران رفتار خود را تغییر دهد، خاورمیانه برای یک نسل دگرگون خواهد شد.
او افزود: «اگر رفتارشان را تغییر ندهند، از مزایای این توافق بهرهمند نخواهند شد.»
این تفاهمنامه به جمهوری اسلامی اجازه میدهد فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و کالاهای مرتبط را از سر بگیرد و از این طریق از فشار اقتصادی بر تهران کاسته شود. همچنین معافیتهایی در حوزه بانکداری، حملونقل و بیمه برای تسهیل این فروشها در نظر گرفته شده است.
ونس انتقادها مبنی بر اینکه جمهوری اسلامی پیش از اجرای کامل توافق در حال دریافت امتیاز است را رد کرد.
او گفت: «این ادعا که جمهوری اسلامی پیش از نهایی شدن توافق همه این مزایا را دریافت میکند، یا اینکه پیش از تغییر رفتار خود از منافع آن بهرهمند میشود، در اصل یک شعار تبلیغاتی از سوی کسانی است که میخواهند این درگیری برای همیشه ادامه پیدا کند؛ در حالی که این نه به نفع مردم آمریکا است و نه به نفع منطقه.»
ونس گفت هدف تحریمهای نفتی آمریکا علیه جمهوری اسلامی این بود که درآمد نفتی تهران را کاهش دهد، اما این تحریمها دیگر کارایی خود را از دست داده بودند.
او افزود: «تحریمها دیگر مؤثر نبودند. آنچه مؤثر بود، محاصره بود.»
بر اساس این توافق، جمهوری اسلامی بار دیگر متعهد شده است که برای دستیابی یا توسعه سلاح هستهای تلاش نکند. فرآیند رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا نیز زیر نظر آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام خواهد شد.
ونس گفت برنامه تسلیحات هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
او افزود: «اگر ایرانیها فردا تصمیم بگیرند سلاح هستهای بسازند، دیگر توانایی انجام آن را ندارند.»
در صورت دستیابی به توافق نهایی، آمریکا همه تحریمهای اولیه و ثانویه علیه جمهوری اسلامی را لغو خواهد کرد. توافق نهایی همچنین مانع اعمال تحریمهای جدید آمریکا خواهد شد و میتواند به آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی منجر شود.
ونس گفت تفاوتهای مهمی میان این تفاهمنامه و توافق هستهای سال ۲۰۱۵ وجود دارد.
به گفته او، کشورهای خلیج فارس از توافق ۲۰۱۵ «متنفر بودند» زیرا معتقد بودند آن توافق جمهوری اسلامی را برای ایفای نقش مخرب در منطقه توانمند کرده است.
او گفت: «دقیقاً همین اتفاق هم افتاد.»
ونس افزود: «اما درباره توافق صلح رئیسجمهوری چه میگویند؟ میگویند این توافق میتواند منطقه را به شکلی شگفتانگیز متحول کند، زیرا در هر صورت، ما و کل منطقه برنده خواهیم بود.»
او گفت تفاوت دیگر این است که توافق سال ۲۰۱۵ اجازه نوعی غنیسازی را میداد، اما تفاهمنامه کنونی چنین اجازهای نمیدهد.
ونس افزود: «توافق اوباما اجازه انباشت مواد با درجه تسلیحاتی را میداد، اما توافق ما در واقع به نابودی این ذخایر منجر میشود.»
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، نیز روز پنجشنبه در بیانیهای که رسانههای دولتی آن را منتشر کردند، اعلام کرد که از مذاکرات مستقیم با آمریکا حمایت میکند.
او گفت: «بدیهی است که مذاکرات رودررویی که در آینده برگزار خواهد شد، به معنای پذیرش دیدگاه دشمن نخواهد بود.»
این نخستین واکنش خامنهای به تفاهمنامه آمریکا و جمهوری اسلامی بود. او از زمان مجروح شدن در حملهای در ابتدای جنگ، در انظار عمومی دیده نشده است.
