موها زمانی در بهترین حالت خود قرار دارند که کوتیکولها دستنخورده و فلسها غیرقابل نفوذ باشند. داشتن روتین نادرست در مراقبت از موها میتواند به کوتیکولها آسیب بزند و باعث شکنندگی تارهای مو شود.
وقتی موها از فولیکول خارج میشوند، دقیقاً مثل یک ژاکت کشمیر نو در سالمترین حالت ممکن قرار دارند. اما ژاکت به مرور زمان و بدون مراقبت مناسب شروع به پرز دادن میکند و زیبایی اولیه خود را از دست میدهد.
موها نیز مثل ژاکت بر اثر آسیبهای مختلف دچار ضعف میشوند و درنهایت حالت وز، خشک و شکننده پیدا میکنند و احتمال شکستن آنها افزایش مییابد که در بدترین حالت به ریزش مو منجر میشود.
دکتر کمرون رخسار، متخصص پوست و استاد بالینی پوست در بیمارستان ماونت ساینای، به اپک تایمز گفت: «بعضی از کارها باعث میشوند که موها به راحتی بشکنند. در این حالت ممکن است تصور کنید دچار ریزش مو شدهاید.»
شانه کردن صحیح، شستوشوی اصولی، استفاده درست از سشوار و نرمکننده جزو ارکان اصلی محافظت از ساختار موها هستند.
با اینحال، خیلیها از روی عدم آگاهی کارهایی میکنند که به موها آسیب میزند. در ادامه به اشتباهات رایج در مراقبت از موها و راهکارهای اجتناب از آنها میپردازیم.
۱. استفاده افراطی از رنگها و فرکنندهها
استفاده افراطی از مواد شیمیایی از جمله رنگها و فرکنندههای دائمی و استفاده بیشازحد از سشوار جزو شایعترین دلایل شکنندگی مو هستند.
رخسار میگوید این مواد آسیب قابلتوجهی به موها وارد میکنند. با اینحال، خیلیها هردو تا سه ماه یکبار و حتی ماهیانه از رنگ یا فرکننده استفاده میکنند که به گفته رخسار بیشازحد است.
مو از سه لایه تشکیل شده است. کوتیکول، بیرونیترین لایه محافظ مو، از بالغ بر شش لایه سلولی فلسمانند تشکیل شده که روی یکدیگر قرار گرفتهاند. موها زمانی در بهترین حالت خود قرار دارند که کوتیکولها دستنخورده و فلسها غیرقابل نفوذ باشند. سطح صاف و یکنواخت کوتیکول انعکاس نور را افزایش داده و موها را درخشان و ابریشمی جلوه میدهد.
رنگ کردن یا فر کردن موها باعث مختل شدن کوتیکول میشود تا مواد شیمیایی به ریشه موها نفوذ کنند. از اینرو، مویی که در معرض مواد شیمیایی قرار میگیرد، هرگز نمیتواند لطافت و مقاومت قبلی خود را داشته باشد.
برای نمونه، فرایند فر کردن مو را در نظر بگیرید. محققان در آزمایشات خود با استفاده از نشانگرهای فلورسنت نشان دادند که لایه کوتیکول در مواجهه با فرکنندههای شیمیایی بهطور میانگین ۲۵ میکرومتر باز میشود. این درحالی است که میزان باز شدن کوتیکول در موی سالم و دستنخورده تنها ۵ میکرومتر است.
برخلاف روشهای موقت، فرکنندههای دائمی با بلند کردن کوتیکول و شکستن و تغییر شکل پیوندهای شیمیایی درون کورتکس (لایه میانی مو) باعث میشوند که ساختار مو برای همیشه تغییر کند. بعضی از نرمکنندهها و حالتدهندهها میتوانند کوتیکول را تا حدی بازسازی کنند، اما تأثیر آنها موقتی است و بعد از شستوشوی مو از بین میرود.
کوتیکول به مرور زمان و بر اثر استفاده مکرر از مواد شیمیایی آسیب میبیند و شکل طبیعی خود را از دست میدهد. از اینرو، موها بهتدریج زبر و کاهمانند میشوند.
حرارت دادن مو در حین فر کردن باعث از دست رفتن رطوبت مو و تجزیه آمینواسیدها میشود که شکنندگی مو را افزایش میدهد. برای نمونه، وقتی از صافکنندههای شیمیایی استفاده میکنید، آمینواسید سیستئین دستکم تا ۳۵ درصد تجزیه میشود و ساختار مو از حالت مجعد به صاف تغییر پیدا میکند.
در مورد رنگ کردن مو باید بدانید که رنگدانهها از کوتیکول عبور کرده و در کورتکس یا همان لایه میانی مو جا خوش میکنند. فرایند اکسیداسیون رنگدانههای طبیعی مو را از بین میبرد و باعث ایجاد مولکولهای رنگی جدید میشود که به ساقه مو آسیب جدی وارد میکنند. از این گذشته، ترکیبات قلیایی و اکسیدکننده رنگ مو نیز بیش از همیشه باعث کاهش استحکام موها میشوند.
۲. استفاده نادرست از شامپو
خیلیها شامپو را به کل موهای خود میزنند و آنها را با شدت زیاد میمالند.
شستوشوی صحیح مو به این شکل است که ابتدا شامپو را کف میآورید و تمرکزتان را روی پاکسازی پوست سر میگذارید. شامپو را به آرامی با انگشتان دست به سمت ساقه مو هدایت کنید و سرتان را بهجای مالیدن با ملایمت ماساژ دهید.
دکتر آرمن نیکوقوسیان، متخصص طب فانکشنال، توصیه میکند که دو تا سه مرتبه در هفته از شامپو استفاده کنید. استفاده روزانه از شامپو مصداق زیادهروی است و آب خالی برای شستوشوی روزانه کفایت میکند.
بسیاری از شامپوهای رایج باعث خشکی پوست سر و مو میشوند و مواجهه مکرر با ترکیبات قوی باعث تحریک پوست سر میشود. شامپو همچنین سبوم را از بین میبرد. سبوم همان نرمکننده طبیعی مو است که به پایداری کوتیکول و کاهش الکتریسیته ساکن کمک میکند.
شستوشوی ملایم با آب خالی به پوست سر اجازه تنفس میدهد، التهاب را به حداقل میرساند و به احیای توانایی طبیعی پوست سر در تنظیم چربی کمک میکند.
اما شستوشوی روزانه برای افرادی که در محیطهای آلوده زندگی میکنند یا پوست چرب دارند، ضروری است.
دکتر مانیش میتال، متخصص کاشت مو از لندن میگوید: «اگر از شامپوهای بدون سولفات استفاده کنید، پوست سر ملتهب نمیشود.» سولفاتها پاککنندههای قدرتمندی هستند که چربی و رطوبت طبیعی مو و پوست سر را از بین میبرند.
شو رونگ، متخصص طب سنتی چینی و مدیر کلینیک دکتر رونگ در کمبریج بریتانیا، استفاده از صابون سیاه آفریقایی و صابونهای دستساز بر پایه روغنهای طبیعی مانند روغن زیتون را پیشنهاد میکند.
اگر میخواهید در استخر یا دریا شنا کنید، بهتر است موهای خود را با شامپوهای مخصوص پاکسازی نمک و کلر بشویید. نمک و کلر موجود در آب دریا و استخر باعث از بین رفتن رطوبت مو شده و ساختار آن را ضعیف میکند.
۳. عدم استفاده از نرمکننده
استفاده از نرمکننده از نظر بعضیها و بهویژه آقایان مایه دردسر است یا عامل چربشدن موها تلقی میشود. با اینحال، استفاده از نرمکننده بعد از شامپو جزو کارهای مهمی است که نباید پشت گوش انداخته شود.
ساقه مو امکان بازسازی یا ترمیم خود را ندارد. لایه محافظ کوتیکول به مرور زمان آسیب میبیند و فرسوده میشود و با پدید آمدن شکافهای دائمی در ساقه مو استحکام تارهای مو کاهش مییابد. از این گذشته، تغییر سطح اسیدیته (پیاچ) بعد از شامپو باعث بلند شدن کوتیکول میشود و رطوبت و پروتئین مو را از بین میبرد.
استفاده از نرمکننده بعد از هربار شستوشو به بسته شدن دوباره لایه کوتیکول و پر شدن شکافها کمک میکند و از ایجاد آسیبهای بیشتر جلوگیری به عمل میآورد.
رخسار توصیه میکند که اگر موی چرب دارید، از نرمکننده استفاده کنید. چربی ریشه مو در بیشتر موارد ارتباطی با نرمکننده ندارد.
رخسار به افرادی که تمایلی به استفاده از نرمکنندههای شیمیایی ندارند، توصیه میکند که از روغنهای طبیعی مانند روغن زیتون، روغن نارگیل و روغن بادام استفاده کنند و آنها را یک «جایگزین طبیعی عالی برای نرمکنندهها» میداند. این روغنها حاوی پروتئینهایی هستند که به ساقه مو نفوذ کرده و جای خالی پروتئینهای ازدسترفته را پر میکنند.
روغن بسته به نیاز فرد به ساقه مو یا به مو و پوست سر مالیده شود و باید دستکم ۵ تا ۱۰ دقیقه روی مو بماند و بعد شسته شود.
یکی دیگر از ترکیبات خانگی که به نرم شدن موها کمک میکند، سرکه است.
شو میگوید بعد از آنکه موها را بهطور کامل شستوشو دادید، محلول رقیقشده سرکه سفید یا سرکه سیب و آب گرم (با نسبت ۱ به ۱۰) را روی پوست سر و موی خود بریزید. دوباره موها را با آب گرم شستوشو دهید تا باقیمانده سرکه نیز پاک شود. خاصیت اسیدی طبیعی سرکه به بسته شدن لایه کوتیکول کمک میکند و باعث میشود که موها صافتر و درخشانتر جلوه کنند.
شستوشوی موها با سرکه به سلامت کلی پوست سر نیز کمک میکند.
افرادی که پوست و موی خشک دارند، بهتر است که بعد از نرمکننده از سرم یا روغن مخصوص مو و پوست سر استفاده کنند. رخسار میگوید روغن باید روی مو و پوست مرطوب سر (نه خشک) مالیده شود تا رطوبت موها از بین نرود و بهترین نتیجه ممکن حاصل شود.
۴. استفاده نادرست از برس و سشوار
شیوه خشک کردن و شانه زدن موها بعد از شستوشو اهمیت زیادی دارد.
موهای خیس بهویژه شکننده هستند. خیلیها موهای خیس خود را با حرارت بالای سشوار صاف میکنند. رخسار میگوید این کار پیوندهای شیمیایی داخل مو را درهم میشکند و باعث شکستگی تارهای مو میشود.
بهترین شیوه خشک کردن مو این است که ابتدا رطوبت اضافی مو را با حوله بگیرید و اجازه دهید موها در هوای آزاد خشک شوند. سپس گره موها را با استفاده از یک شانه دندانهدرشت به آرامی باز کنید.
ابزارهای حالتدهنده حرارتی مانند سشوار، اتوی مو و فرکننده به ساقه مو آسیب میرسانند.
وقتی موی خیس در معرض حرارت بالا قرار میگیرد، رطوبتِ درون ساقه بخار میشود و از بین میرود و پروتئینهای مو در معرض تجزیه قرار میگیرند. اگر تارهای مو را زیر میکروسکوپ بگیرید، حبابهایی را مشاهده خواهید کرد که به دلیل بخار ناشی از دمای بالا درون ساقه مو شکل گرفتهاند. این وضعیت که موی حبابی نام دارد، معمولاً بعد از کنار گذاشتن ابزارهای حرارتی بهتدریج برطرف میشود.
با اینحال، همچنان میتوانیم با احتیاط از ابزارهای حرارتی استفاده کنیم. تنظیم حرارت سشوار روی دمای پایینتر و نگهداشتن آن در فاصله ۱۵ سانتیمتری مو میتواند شدت آسیب را به حداقل برساند. در سایر ابزارهای حرارتی بهتر است از کمترین دمای مؤثر استفاده شود. همچنین میتوانید اجازه دهید وسیله حرارتی مربوطه کمی خنک شود و بعد از آن استفاده کنید.
۵. اجتناب از ماساژ پوست سر
ماساژ پوست سر یک عادت ساده روزانه است که به رشد سالم موها کمک میکند. این کار جریان خون را افزایش میدهد و فولیکولهای مو را فعال میکند تا وارد مرحله رشد شوند.
الکساندرا روچ، درمانگر کلنگر، میگوید: «ماساژ میتواند در پیشگیری از ریزش مو مؤثر باشد. استمرار اهمیت بسیاری دارد، زیرا ماساژ گاهبهگاه تأثیر چندانی نخواهد داشت.»
در مطالعهای که با حضور ۳۲۷ بیمار مبتلا به آلوپسی آندروژنیک (ریزش موی دائمی) انجام گرفت، معلوم شد که نزدیک به ۷۰ درصد از داوطلبان بعد از ۷ ماه ماساژ روزانه پوست سر بهمدت ۱۱ تا ۲۰ دقیقه با توقف ریزش موی خود مواجه شدند یا شاهد نشانههای رویش دوباره مو بودند. محققان گزارش کردند که داوطلبان بهطور متوسط بعد از حدود ۳۶ ساعت ماساژ متوجه بهبود وضعیت موهای خود شدند.
در یک مطالعه جداگانه ۲۴ هفتهای که با حضور ۹ داوطلب سالم ژاپنی انجام گرفت، ماساژ منظم پوست سر باعث افزایش ضخامت موها شد و تغییرات قابلتوجهی در بیان ژنهای پوست سر ایجاد کرد. ماساژ فعالیت بیش از ۵ هزار ژن را در فولیکول مو تغییر داد، بهگونهای که ژنهای مرتبط با چرخه رشد مو فعالتر شدند و فعالیت ژنهای مرتبط با ریزش مو به حداقل رسید.
خیلیها در حین استفاده از شامپو ناخودآگاه پوست سر خود را ماساژ میدهند که معمولاً به حد کفایت نیست.
نیکوقوسیان میگوید شستوشوی مو بهترین فرصت برای ماساژ پوست سر است، اما مدت زمان آن نیز اهمیت دارد: «باید پوست سر را ۲ تا ۴ دقیقه ماساژ دهید. برای کسب نتیجه بهتر باید از نوک انگشتها استفاده کنید و دستها را با فشار ملایم روی پوست سر بکشید.
مری هلن لی، گیاهدرمانگر بالینی و بنیانگذار مرکز طب سوزنی و گیاهدرمانی، روش دیگری را برای تقویت گردش خون در پوست سر پیشنهاد کرده است: برای دوش گرفتن با آب گرم شروع کنید و بعد آب را گرم و سرد کنید. تغییر دما باعث انقباض و اتساع عروق خونی میشود که میتواند جریان خون پوست سر را افزایش دهد.
از کوزه همان برون تراود که در اوست
این راهکارها به شما کمک میکنند که سلامت موی خود را از بیرون تضمین کنید، اما برای حفظ سلامت طولانیمدت مو باید به عوامل درونی هم توجه کنید.
شو میگوید: «مو صرفاً یک ویژگی ظاهری نیست، بلکه از سلامت و شادابی درونی انسان حکایت دارد.»
«اگر هماهنگی درونی برقرار باشد، بهطور طبیعی در سلامت و ظاهر موهای شما نمود پیدا خواهد کرد.»
میزان این هماهنگی نشان میدهد که چقدر مراقب جسم و روح خود هستید. تغذیه مناسب، کنترل استرس، فعالیتهای انرژیبخش، خواب کافی و روابط سالم کمک میکنند که از درون و بیرون بدرخشید.
