دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۱۸ اوت (۲۷ مرداد) و چند روز پس از دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، میزبان ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، و رهبران اروپایی در کاخ سفید بود.
این دیدارها بر اهمیت تلاشهای اخیر دیپلماتیک آمریکا برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین تأکید داشت. آخرین دور این مذاکرات زمینه را برای برگزاری احتمالی یک نشست سهجانبه میان ترامپ، پوتین و زلنسکی فراهم کرده است.
رهبران اروپایی و زلنسکی لحنی خوشبینانه داشتند؛ بهویژه پس از آنکه ترامپ اعلام کرد ایالات متحده در چارچوب توافق صلح به اوکراین برای تأمین امنیت کمک خواهد کرد.
پس از این دیدار، رئیسجمهور آمریکا در شبکههای اجتماعی نوشت که با پوتین تماس گرفته تا دیدار دوجانبهای میان رهبر روسیه و زلنسکی ترتیب دهد. قرار است پس از آن، گفتوگوهای سهجانبهای با حضور پوتین، زلنسکی و ترامپ برگزار شود.
چند ماه پس از شکست تلاش قبلی برای برقراری آتشبس که نتوانست روسیه را پای میز مذاکره بیاورد، ترامپ اذعان کرد که پایان دادن به جنگی که صدها هزار و شاید بیش از یک میلیون کشته بر جای گذاشته، با چالشهای جدی روبهرو است.
او در یک نشست خبری پیش از دیدار چندجانبه با رهبران اروپایی گفت: «فکر میکردم این یکی از موارد سادهتر باشد، اما در واقع از سختترینهاست.» او افزود: «باید تمام توانمان را به کار بگیریم.»
در ادامه، شش نکته کلیدی از نشست کاخ سفید مطرح میشود.
۱. پیشرفت در تضمینهای امنیتی
مارک روته، دبیرکل سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، گفت ترامپ از طریق گفتوگوی دیپلماتیکی که نخستین بار اوایل امسال شکل گرفت، «بنبست» با پوتین را شکست.
ترامپ در دیدار پیشین خود با زلنسکی اعلام کرد که ایالات متحده به اروپا برای ارائه تضمینهای امنیتی به اوکراین کمک خواهد کرد. او گفت: «آنها میخواهند حمایت کنند و در این زمینه بسیار جدی هستند و ما هم در این راه به آنها کمک خواهیم کرد. فکر میکنم رسیدن به توافق بسیار مهم است.»
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت که این حمایت احتمالی از سوی اروپا ارائه خواهد شد و با هماهنگی آمریکا همراه خواهد بود.
روته گفت: «اینکه شما اعلام کردهاید حاضر به مشارکت در تضمینهای امنیتی هستید، یک گام بزرگ است» و آن را «یک دستاورد» توصیف کرد. زلنسکی نیز احتمال ارائه تضمینهای امنیتی از سوی آمریکا را «بسیار مهم» دانست.
رئیسجمهور آمریکا متعهد به اعزام نیروهای آمریکایی نشد، اما گفت این حمایتها «مشابه ناتو» خواهد بود.
ماهیت دقیق این تضمینهای امنیتی همچنان روشن نیست؛ با این حال، دولت ترامپ نشانههایی ارائه کرده که با استقبال مثبت اروپاییها روبهرو شده است. در تاریخ ۱۷ اوت (۲۶ مرداد)، استیو ویتکاف، نماینده ویژه آمریکا در گفتوگو با جیک تَپر از شبکه سیانان گفت این تضمینها مشابه تضمینهایی خواهد بود که طبق ماده ۵ پیمان آتلانتیک شمالی به اعضای ناتو ارائه میشود.
در نشست روز دوشنبه، اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، از پیشرفت در زمینه «تضمینهای امنیتی مشابه ماده ۵» سخن گفت و او نیز بر اهمیت حیاتی چنین تضمینهایی تأکید کرد.
بر اساس ماده ۵ ناتو، حمله به هر عضو این پیمان به منزله حمله به همه اعضا تلقی میشود و واکنش جمعی را در پی دارد.
اما این حمایتهای مشابه ماده ۵ احتمالاً باید در کنار وعدهای برای خارج ماندن اوکراین از عضویت در ناتو تحقق یابد. تمایل اوکراین به پیوستن به این سازمان یکی از دلایل اصلی نگرانیهای روسیه پیش از تهاجم به همسایه خود بود.
ترامپ در یک پست شبکه اجتماعی تروث سوشال در ۱۷ اوت (۲۶ مرداد) پیشنهاد کرد که زلنسکی میتواند با واگذاری کریمه و انصراف از عضویت در ناتو، به جنگ پایان دهد.
۲. لحن دوستانهتر نسبت به دیدار قبلی
دیدار روز دوشنبه ترامپ و زلنسکی در دفتر بیضی کاخ سفید، فضایی متفاوت از ملاقات پرتنش ماه فوریه داشت؛ نشستی که پس از مشاجره تند میان زلنسکی و معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، نیمهکاره رها شد. پس از آن، ایالات متحده بهطور موقت کمکهای خود به اوکراین را قطع کرده بود.
این بار ترامپ با لبخند و دستدادن، زلنسکی را در ایوان کاخ سفید پذیرفت. جیدی ونس سکوت اختیار کرد و برخلاف دیدار پیشین، زلنسکی این بار کتوشلواری مشکی به سبک نظامی پوشیده بود که ترامپ از آن تعریف کرد.
رهبر اوکراین از ترامپ بهخاطر نامه ملانیا همسر او به پوتین قدردانی کرد؛ نامهای که از رئیسجمهور روسیه خواسته بود به بیگناهی کودکان بیندیشد و جنگ را پایان دهد.
در دیدار ماه فوریه، ترامپ به زلنسکی گفته بود: «در حال حاضر ورقها دست تو نیست.»
اما در ۱۸ اوت (۲۷ مرداد)، ترامپ در پاسخ به خبرنگاری حاضر نشد بگوید روسیه یا اوکراین کدامیک دست برتر را در اختیار دارد.
احترام متقابل همچنین در گفتوگوی عمومی بعدی میان ترامپ، زلنسکی و رهبران کلیدی اروپا مشهود بود.
جورجا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، ترامپ را بهخاطر کشاندن پوتین به میز مذاکره مورد ستایش قرار داد.
الکساندر استوب، رئیسجمهور فنلاند، گفت: «فکر میکنم در دو هفته گذشته احتمالاً پیشرفت بیشتری در پایان دادن به این جنگ داشتهایم تا در سه سال و نیم گذشته.»
کمی بعد، شنیده شد که ترامپ در حال تمجید از بازی گلف استوب است.
۳. ترامپ: آتشبس دیگر پیششرط توافق صلح نیست
ترامپ در دیدار ۱۵ اوت (۲۴ مرداد) خود با پوتین به دنبال دستیابی به توافق آتشبس بود.
او در مسیر سفر به نشست آلاسکا در هواپیمای اختصاصی ریاستجمهوری گفته بود: «نمیدانم این توافق امروز به دست میآید یا نه؛ اما اگر امروز حاصل نشود، خوشحال نخواهم بود.»
با این حال، رئیسجمهور پس از آن سطح انتظارها برای دستیابی به آتشبس را پایین آورد.
ترامپ در نشست خبری خود با زلنسکی پیشنهاد کرد که شاید آتشبس ضرورتی نداشته باشد.
او گفت: «من از ایده آتشبس به یک دلیل خوشم میآید؛ چون فوراً جلوی کشتار گرفته میشود، نه در یک یا دو هفته یا هر زمانی که طول بکشد. اما میتوانیم توافقی تنظیم کنیم که در حالیکه طرفها هنوز میجنگند، روی صلح کار کنیم.»
او بار دیگر در دیدار با زلنسکی و دیگر رهبران اروپایی به این موضوع پرداخت.
ترامپ به رهبران اروپایی گفت: «بدیهی است که همه ما ترجیح میدهیم در حالیکه برای صلحی پایدار تلاش میکنیم، یک آتشبس فوری برقرار شود؛ و شاید چنین چیزی امکانپذیر باشد. اما در حال حاضر چنین چیزی رخ نداده است.»
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، در این باره بر ترامپ فشار آورد و تأکید کرد که آتشبس برای پیشرفت آینده در مسیر صلح پایدار کلیدی خواهد بود؛ بهویژه در ارتباط با نشست احتمالی ترامپ، پوتین و زلنسکی.
او گفت: «اعتبار این تلاشها ــ تلاشی که امروز در حال انجام آن هستیم ــ وابسته به دستکم برقراری آتشبس از همان ابتدای مذاکرات جدی و گام بعدی است.»
۴. تبادل سرزمینی در چشمانداز
گفتوگو درباره تبادل سرزمینها ــ که احتمالاً بخشی از هر توافق صلح خواهد بود ــ نیز بخشی از نشست ۱۸ اوت (۲۷ مرداد) بود.
اوکراین تحت فشار است تا کریمه، سرزمینی که روسیه در سال ۲۰۱۴ آن را ضمیمه کرد، واگذار کند.
این کشور اروپای شرقی همچنین ممکن است متحمل از دست دادن مناطق بیشتری در دونباس شود؛ منطقهای در شرق اوکراین با جمعیت عمدتاً روسزبان که اکنون بخش عمده آن در کنترل روسیه قرار دارد.
ترامپ در نشست چندجانبه با زلنسکی و رهبران کلیدی اروپا این موضوع را مطرح کرد.
او گفت: «ما همچنین باید درباره تبادلات احتمالی سرزمینی گفتوگو کنیم و در این زمینه، خط برخورد کنونی ــ یعنی منطقه جنگی ــ را در نظر بگیریم.»
زلنسکی نیز به این موضوع پرداخت و مرزهای سرزمینی را یکی از چند «مسائل حساس» دانست که قرار است در نشست سهجانبه آینده با حضور او، ترامپ و پوتین ــ به ابتکار ترامپ ــ مورد بحث قرار گیرد.
۵. نشست سهجانبه در حال تقویت
رهبران مختلف علاقه خود را به پیشبرد گفتوگوهای احتمالی میان نمایندگان اوکراین، روسیه و ایالات متحده ابراز کردند.
ترامپ پیش از آغاز نخستین دیدار خود با زلنسکی گفت: «اگر همهچیز امروز خوب پیش برود، ما یک [نشست سهجانبه] خواهیم داشت و فکر میکنم در آن صورت، احتمال معقولی برای پایان جنگ وجود خواهد داشت.»
او شب ۱۸ اوت (۲۷ مرداد) در شبکه اجتماعی تروث سوشال بار دیگر بر این علاقه تأکید کرد و گفت که این نشست پس از مذاکرات دوجانبه پوتین–زلنسکی برگزار خواهد شد.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نیز اظهار داشت: «یک نشست سهجانبه به نظر گام منطقی بعدی است.» استارمر همچنین از ترامپ بهخاطر تمایلش به پیشبرد چنین گفتوگویی قدردانی کرد.
مانند مرتس، امانوئل مکرون رئیسجمهور فرانسه نیز بر ضرورت نوعی توقف در جنگ پیش از برگزاری نشست سهجانبه تأکید کرد.
مکرون همچنین گفت که گفتوگوها باید حتی پس از نشست سهجانبه ادامه یابد و در نهایت میتواند کشورهای بیشتری از اروپا را نیز در بر بگیرد.
او افزود: «وقتی درباره تضمینهای امنیتی صحبت میکنیم، در واقع درباره امنیت کل قاره اروپا سخن میگوییم.»
۶. گردهمایی کمسابقه رهبران اروپایی در کاخ سفید
نشستهای کاخ سفید به یک گردهمایی کمسابقه و گسترده از رهبران ارشد اروپایی در خاک آمریکا بدل شد.
در جریان این جنگ، قدرتهای اروپایی تلاش کردهاند کمکهای خود به اوکراین را هماهنگ کنند و همچنین توان امنیت جمعی در سراسر قاره را تقویت کنند.
استارمر، مکرون، مرتس، ملونی، استوب، روته و فون در لاین همراه با زلنسکی و ترامپ در کاخ سفید گرد هم آمدند؛ حضوری که بازتابدهنده علاقه گسترده به یافتن راهی برای پایان دادن به جنگ روسیه و اوکراین است.
ترامپ صبح دوشنبه در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «روز بزرگی در کاخ سفید. هرگز این تعداد رهبر اروپایی را همزمان اینجا نداشتهایم. افتخاری بزرگ برای آمریکاست!!! ببینیم نتیجه چه خواهد شد؟؟؟ رئیسجمهور دیجیتی.»
استوب نیز لحن همکارانه این گفتوگوها را ستود و گفت: «فکر میکنم اینکه امروز همه ما دور این میز نشستهایم، بسیار نمادین است؛ به این معنا که تیم اروپا و تیم ایالات متحده در حال کمک به اوکراین هستند.»
