نویسنده: چارلز دیویس
درحالیکه حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی ایران همچنان به حمله علیه کشتیهای دریای سرخ ادامه میدهند، تصاویر ماهوارهای شرکت فناوری ماهوارهای چانگ گوآنگ بهعنوان یک ابزار تاکتیکی وارد میدان شدهاند.
این شرکت که خود را بهعنوان ارائهدهنده خدمات نظارتی غیرنظامی معرفی کرده است، دادههای ماهوارهای باکیفیتی ارائه میکند که از آنها در پشتیبانی از عملیات نقطهزنی استفاده میشود. این دادهها فاصله زمانی بین گردآوری اطلاعات و اجرای حمله را به حداقل میرسانند.
این رویکرد از راهبرد همهجانبه حزب کمونیست چین حکایت دارد: صادرات فناوریهای دوگانه تحت پوشش فعالیتهای تجاری و بهرهبرداری از شکافهای نظارتی در مناطق جنگی.
دکترین کاربرد دوگانه
شرکت فناوری ماهوارهای چانگ گوآنگ که در سال ۲۰۱۴ زیر نظر آکادمی علوم چین تأسیس شد، مدیریت منظومه ماهوارهای جیلین-۱ را برعهده دارد که از قابلیت تصویربرداری با وضوح بسیار بالا و امکان تصویربرداری مکرر برخوردار است. در بخش کاربردهای عمومی این منظومه به امور کشاورزی و پایش بلایای طبیعی اشاره شده است، اما این شرکت در چارچوب همجوشی نظامی-غیرنظامی پکن فعالیت میکند؛ دکترینی که نوآوریهای غیرنظامی را دستاوردی بالقوه برای بخش نظامی میداند و امکان استفاده از پلتفرمهای تجاری را در راستای اهداف دولتی مهیا میکند.
شرکت چانگ گوآنگ چندین نمایشگاه برای مقامات ارتش آزادیبخش خلق برگزار کرده و با مؤسسات تحقیقات دفاعی ارتباط دارد. وزارت خزانهداری آمریکا نیز این شرکت را به دلیل فروش دادههای ماهوارهای به گروه واگنر روسیه تحریم کرده است؛ اقدامی که از نقش این شرکت در تأمین فناوریهای دوگانه در میدانهای جنگ حکایت دارد.
شبکههای واسطه و دسترسی جهانی
دامنه نفوذ چانگ گوآنگ به واسطه شرکت «هد ایروسپیس» پکن افزایش یافته است. این شرکت اطلاعاتی تصاویر منظومه جیلین-۱ و دیگر منظومههای ماهوارهای چین را برای فروش گردآوری میکند. هد ایروسپیس با راهاندازی چندین شعبه در اروپا و هنگکنگ این دادهها را در کشورهایی که محدودیتهای صادراتی ضعیفتری دارند به فروش میرساند. در این حالت ردپای حقوقی شرکت از بین میرود و منشأ دادهها و کاربر نهایی آنها با سوءاستفاده از پایش ضعیف صادراتی و عدم شفافیت پنهان میشود.
اطلاعات مشخصی درباره فهرست مشتریان این شرکت در دسترس نیست، اما در بسته تحریمی اتحادیه اروپا در ژوئن ۲۰۲۴ به پشتیبانی چانگ گوآنگ از یگانهای نظامی روسیه اشاره شده است. گزارشات عمومی و دادههای مربوط به پایش تدارکات نشان میدهند که هد ایروسپیس تصاویر ماهوارهای خود را در اختیار نهادهای روسی، شرکتهای لجستیکی مرتبط با ایران و متقاضیان قابلیتهای نظارتی در آفریقا قرار داده است. عضویت هد ایروسپیس در فدراسیون بینالمللی فضانوردی به فعالیتهای این شرکت مشروعیت بخشیده و به کارگزاران فضایی تحریمی چین اجازه میدهد که به فعالیت خود در نهادهای بینالمللی ادامه دهند.
سازماندهی مجدد ارتش چین و کارایی مأموریتها
عملیات ماهوارهای از جمله فعالیتهای چانگ گوآنگ تا آوریل ۲۰۲۴ تحت نظارت نیروی پشتیبانی راهبردی ارتش آزادیبخش خلق انجام میگرفتند. بعد از انحلال این نهاد، وظایف آن بین سه واحد تازهتأسیس تقسیم شد: نیروی هوافضا، نیروی فضای سایبری و نیروی پشتیبانی اطلاعاتی. با سازماندهی مجدد این فعالیتها، زنجیره ارتباطی ارائهدهندگان خدمات تجاری و بخش نظامی کوتاهتر شد و سرعت واکنش عملیاتی و نظارت سیاسی به حداکثر رسید.
مهمتر از همه آنکه این تغییر ساختاری با اهداف چارچوب همجوشی نظامی-غیرنظامی حزب کمونیست در تلفیق سامانههای غیرنظامی در فرایندهای نظامی سازگاری دارد. با کوچکشدن ساختار فرماندهی، ارتش آزادیبخش خلق میتواند از تصاویر تجاری برای گردآوری اطلاعات میدانی، حملات دریایی و نظارت راهبردی آنی بهره بگیرد و از عملیات نظامی متحدان خود نیز پشتیبانی تجاری کند.
تحریمها و ترفندهای دور زدن تحریم
دولت آمریکا در دسامبر ۲۰۲۳ تحریمهایی را علیه شرکت چانگ گوآنگ وضع کرد. بدین ترتیب، داراییهای این شرکت مسدود و تعامل تجاری افراد و نهادهای آمریکایی با این شرکت محدود شد. وزارت خزانهداری آمریکا چانگ گوآنگ را به دلیل پشتیبانی از عملیات گروه واگنر در اوکراین و آفریقا در فهرست نهادهای ویژه خود قرار داده است.
اتحادیه اروپا نیز در ژوئن ۲۰۲۴ رویکرد مشابهی را در پیش گرفت و بر نقش چانگ گوآنگ در تسهیل حملات نظامی روسیه تأکید کرد. بهرغم این محدودیتها، چانگ گوآنگ همچنان از طریق شرکتهای صوری در امارات متحده عربی، مالزی و ترکیه به فعالیتهای خود ادامه میدهد. ایجاد شرکتهای پوششی و عدم یکپارچگی نظارتهای قانونی باعث شده که این شرکت همچنان به بازارهای جهانی دسترسی داشته باشد.
براساس گزارش سالانه کمیسیون بررسی اقتصادی-امنیتی آمریکا و چین در سال ۲۰۲۴، راهبرد همجوشی نظامی-غیرنظامی پکن به شرکتهای ماهوارهای خصوصی مانند چانگ گوآنگ اجازه میدهد که فعالیتهای دوگانه داشته باشند. این شرکتها از یکسو روی فروش تصاویر باکیفیت خود به مشتریان خارجی مانور میدهند و از سوی دیگر از عملیات اطلاعاتی، نظارتی و شناسایی ارتش جمهوری خلق چین پشتیبانی میکنند. این گزارش نشان میدهد که همجوشی نظامی-غیرنظامی باعث پیچیدهترشدن فرایند کنترل صادرات شده و با ادغام امور نظامی در پلتفرمهای بهظاهر غیرنظامی موجب تضعیف چارچوب سنتی کنترل تسلیحاتی میشود.
پیامدهای عملیاتی
استفاده کارگزاران غیردولتی از تصاویر ماهوارهای تجاری باعث شده که ارزیابی ریسک در محیطهای دریایی و میدان جنگ دستخوش تغییر شود. عملیات حوثیها نشان میدهد که به راحتی میتوان از زیرساختهای بهظاهر غیرنظامی در امور نظامی استفاده کرد. استفاده گروه واگنر از دادههای مشابه نیز به اثبات این فرضیه کمک کرده است: اطلاعات ماهوارهای بهعنوان یک ابزار کمهزنیه به تقویت قابلیتهای رزمی کمک میکنند و عمدتاً خارج از چارچوبهای سنتی کنترل تسلیحاتی قرار دارند.
بدین ترتیب، الگوهای مرسوم در تعیین عامل یا مسئول یک اقدام بیاثر شدهاند. واسطهها منشأ دادهها را مخدوش میکنند، شرکتهای تابعه خارجی مسئولیتهای قانونی را به حاشیه رانده و عضویت در نهادهای بینالمللی به این فعالیتها مشروعیت میبخشد. بدین ترتیب، یک مدل انعطافپذیر برای دامن زدن به درگیریها شکل میگیرد که قابلیتهای نظامی را از طریق کانالهای تجاری و با کمترین اصطکاک ممکن در اختیار کارگزاران نهایی قرار میدهد.
تدابیر مقابلهای پیشنهادی
تحریمها بهتنهایی کفایت نمیکنند. یک واکنش هماهنگ شامل موارد زیر خواهد بود:
- هماهنگی اطلاعاتی: شناسایی واسطهها و مسیرهای انتقال داده و ارائه بستههای اطلاعاتی تلفیقی به واحدهای گمرکی و نهادهای اطلاعات مالی.
- کنترل صادرات: گسترش محدودیتها به بخش خدمات داده، الزامیشدن صدور مجوز برای کاربر نهایی در زمینه تصویربرداریهای دقیق و هماهنگسازی محدودیتها در کشورهای دوست.
- فشار دیپلماتیک: لغو عضویت واسطهها در نهادهای مشروعیتبخش و قانونگذاری برای دادههای ماهوارهای دوگانه براساس استانداردهای مربوط به واسطهگری تسلیحاتی.
بستن روزنههای قانونی برای واسطهها، افزایش موانع مالی و تعیین الزامات اعتبارسنجی برای فروش دادهها در اروپا و خلیج فارس میتواند سطح دسترسی را محدود کند و ریسک عدم پایبندی به قوانین را بالا ببرد.
جمعبندی
شرکت چانگ گوآنگ صرفاً ارائهدهنده خدمات ماهوارهای نیست، بلکه یک واسطه راهبردی برای دامن زدن به درگیریها در چارچوب دکترین همجوشی نظامی-غیرنظامی حزب کمونیست به شمار میآید. حمایت این شرکت از فعالیتهای بیثباتکننده از وجود یک سازوکار گسترده در بهکارگیری فناوریهای دوگانه حکایت دارد. جلوگیری از این تهدید مستلزم برچیدن شبکههای واسطهگری و بازتعریف هنجارهای مربوط به استفاده از تصاویر ماهوارهای تجاری در مناطق جنگی است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: چارلز دیویس یک کهنهسرباز ارتش آمریکا و سخنران نظامی با سابقه اطلاعاتی است. دستاوردهای نظامی او شامل دو نشان ستاره برنزی، نشان شایستگی برای دفاع ملی، دو نشان شایستگی در خدمت، نشان خدمات ناتو، نشان کارزار عراق، نشان کارزار افغانستان، نشان آزادی عربستان سعودی و نشان آزادی کویت هستند.
