بهگفته کارشناسان، طرح پیشنهادی اتحادیه اروپا برای ایجاد «دیوار پهپادی» نقطهعطفی در تلاش این قاره برای خوداتکایی دفاعی است؛ تلاشی که فناوری، جغرافیا و راهبرد ناتو را بههم پیوند میزند.
نقشه راه دفاعی جدید اتحادیه اروپا
کمیسیون اروپا در ۱۶ اکتبر طرحی دفاعی تا سال ۲۰۳۰ منتشر کرد که هدف آن تقویت توان اروپا در برابر تهدیدات بیرونی است. یکی از ارکان اصلی این طرح، پروژهای با نام رسمی ابتکار دفاع پهپادی است.
این پروژه در کنار سه طرح دیگر با نامهای «رصد جناح شرقی»، «سپر هوایی اروپا» و «سپر فضایی اروپا»، چهار ستون اصلی دفاع اتحادیه اروپا را تشکیل میدهند. قرار است این شبکه در هماهنگی نزدیک با ناتو فعالیت کند.
واکنش به ورود روسیه به حریم هوایی کشورهای اروپایی
این طرح پس از چندین مورد نفوذ پهپادها و هواپیماهای روسی به حریم هوایی کشورهای اروپایی، از جمله لهستان، استونی و دانمارک، مطرح شد. در ۹ سپتامبر لهستان اعلام کرد که چند پهپاد متجاوز را سرنگون کرده است؛ رخدادی که باعث شد ناتو دفاع جناح شرقی خود را تقویت کند و اورزولا فن در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، خواستار ایجاد «دیوار پهپادی» شود.
ویژگیهای فنی دیوار پهپادی
کشورهای عضو تا پایان سال جاری میلادی فرصت دارند درباره پیوستن به این طرح تصمیم بگیرند. کمیسیون اروپا سیستم پیشنهادی را شبکهای «چابک، انعطافپذیر و پیشرفته» توصیف کرده که بتواند پهپادهای متخاصم را شناسایی، ردیابی و خنثی کند.
توماس ناگی، پژوهشگر ارشد دفاع موشکی و فضایی در اندیشکده گلوبسک میگوید این سه مؤلفه، ستونهای کلاسیک دفاع هوایی هستند و احتمالاً بخش «شناسایی» میتواند ظرف یک سال عملیاتی شود.
او میگوید که فناوریهای موجود، از رادار تا سیستمهای صوتی، قابل انطباق برای این منظور هستند و تجربه اوکراین نشان داده حتی شبکههای تلفن همراه میتوانند الگوهای صوتی پهپادها را تشخیص دهند.
خنثیسازی و سازوکار دفاعی
نهاییترین بخش طرح، «خنثیسازی» است که میتواند از دو روش انجام شود: کینتیکی (فیزیکی)؛ یعنی سرنگونی مستقیم هدف یا غیرکینتیکی؛ ازجمله استفاده از موجهای مایکروویو، لیزر یا اختلال الکترونیکی.
ناگی معتقد است که ایجاد زیرساختهای قوی برای فرماندهی و کنترل ضروری است تا تمام مراحل از شناسایی تا مقابله در یک شبکه هماهنگ انجام شود.
کارشناسان مؤسسه سوبیسکی در لهستان تأکید میکنند که «دیوار پهپادی» یک مانع فیزیکی نیست، بلکه شبکهای از حسگرها، مراکز فرماندهی و فناوریهاست که برای شناسایی و نابودی پهپادهای متخاصم طراحی میشود.
به باور آنان، این طرح هرچند از نظر فنی امکانپذیر است، اما تهدیدات میتوانند سریعتر از آن تکامل یابند؛ از پهپادهای ارزان به سربازان خودکار هوشمند، تسلیحات مبتنی بر هوش مصنوعی، و حملات سایبری ترکیبی.
از همین رو، طرحهای مکملی همچون رصد جناح شرقی، سپر هوایی اروپا و سپر فضایی اروپا که پیشتر بیان شد، قرار است بهصورت هماهنگ در پنج سال آینده اجرا شوند.
گامی بهسوی استقلال دفاعی اروپا
به گفته کارشناسان لهستانی، این ابتکارها نشانهای است از افزایش توان اروپا برای دفاع از خود؛ موضوعی که ایالات متحده سالها خواستار آن بوده است.
آنها میگویند این اقدام نشان میدهد اروپا دیگر صرفاً دریافتکننده امنیت نیست، بلکه در حال تبدیل شدن به تأمینکننده امنیت است.
این تغییر، به گفته آنان، تعادل تازهای در شراکت ترنسآتلانتیک ایجاد میکند؛ جایی که متحدان اروپایی بخشی از بار مالی و فناورانه را بر دوش میگیرند.
در این میان، نقش مرکزی لهستان در جناح شرقی ناتو باعث شده این کشور به «سنگبنای معماری جدید دفاع اروپا» تبدیل شود.
به گفته تحلیلگران، مفهوم «دیوار پهپادی» دیگر یک ایده آیندهنگرانه نیست، بلکه به ضرورتی فوری تبدیل شده است. گسترش سریع پهپادها و موشکها در جنگ اوکراین به اروپا یادآوری کرده که هیچ کشوری بدون سیستم دفاع چندلایه و یکپارچه نمیتواند خود را واقعاً امن بداند.
