لین لی در ۲۴ سالگی اولین شغل تماموقت خود را آغاز کرد و تصور میکرد که همهچیز طبق روال پیش میرود. او زنی سختکوش و به لحاظ ذهنی قوی بود و هرگز از چیزی گله نمیکرد. اما در ۲۶ سالگی اولین نشانههای آسیب جسمانی پدید آمدند. هربار که حمام میکرد، موهایش دستهدسته میریختند. موهای پرپشت او طی چند ماه بهشدت کمپشت شد و پوست سرش را میشد دید.
پزشکان گفتند که به آلوپسی ناشی از استرس مبتلا شده است.
تحمل نداشت هرروز صبح از خواب بیدار شود و شاهد موهای روی بالش باشد. از اینرو، تصمیم عجیبی گرفت: از شغلش در شهر استعفا داد، در قالب یک سفر کاری به جزیرهای آرام نقل مکان کرد و چیزی را در اختیار بدنش قرار داد که مدتها آرزویش را داشت: فرصتی برای استراحت کردن.
لوسی هه، بنیانگذار مرکز آموزش طب فانکشنال یکپارچه در تایوان، این تجربه را در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی (رسانه خواهر اپک تایمز) به اشتراک گذاشت. او با اشاره به اتفاقی که برای لین رخ داد گفت که واکنشهای حاد ناشی از استرس دیگر نادر نیستند.
او افزود: «جوانان امروزی از دوران نوجوانی با فشار بیوقفه عاطفی و دیجیتالی دستبهگریبان هستند. اضطراب ناشی از مقایسه باعث میشود که فرد خیلی زود با بیماریهای مرتبط با استرس سروکار پیدا کند.»
نقش استرس در مختل کردن تعادل بدن
هه گفت که استرس صرفاً تجربهای روانی نیست و در قالب سازوکارهای پیچیده فیزیولوژیکی بر کل بدن اثر میگذارد. زمانی که مغز بهطور مکرر با اضطراب مواجه میشود، سیستم واکنش به استرس شروع به فعالیت میکند و سطح کورتیزول و آدرنالین را به حداکثر میرساند. این هورمونها باعث ایجاد التهاب مزمن میشوند و به پوست، دستگاه گوارش، سوختوساز و تعادل هورمونی لطمه میزنند.
مشکلات پوست
پوست معمولاً اولین جایی است که علائم بیماری در آن بروز پیدا میکند. خیلیها به واسطه استرس دچار آکنه، کهیر یا خارش میشوند. تحقیقات از «ارتباط مغز و پوست» حکایت دارند؛ مسیری دوطرفه که استرس روانی را از مغز به پوست منتقل میکند و باعث التهاب میشود و سیگنال استرس را به مغز بازمیگرداند.
تجربه مشکلات پوستی به شکلگیری یک چرخه معیوب میانجامد. زمانی که پوست ملتهب است، هورمونهای استرس و میانجیهای التهابی تولید میکند که دوباره به مغز بازمیگردند و باعث ایجاد «استرس درونی» میشوند. از اینرو، رسیدگی به مشکلات پوستی فشار روانی را کاهش میدهد، خلقوخو را بهبود میخشد و مقاومت بدن را در قبال استرس افزایش میدهد.
او افزود: «اما سلامت پوست به مراقبتهای ظاهری محدود نمیشود. خیلیها تصور میکنند که راهکارهای زیبایی یا پاکسازی پوست مشکل را برطرف میکنند، اما این راهکارها از واکنش درونی بدن نسبت به استرس غافل میمانند؛ واکنشی که درواقع مشکل اصلی از آن نشأت میگیرد.»
سندرم روده تحریکپذیر و ناراحتیهای گوارشی
استرس بر حرکت روده و تعادل فلور میکروبی روده اثر میگذارد و باعث اسهال یا یبوست میشود و در موارد حاد به ظهور هردو عارضه دامن میزند. سندرم روده تحریکپذیر یکی از شایعترین اختلالات مرتبط با استرس به شمار میآید.
از این گذشته، تحقیقات نشان دادهاند که استرس روانی با تحریک سلولهای معده و افزایش تولید کلریدریک اسید احتمال زخم معده را افزایش میدهد و لایه محافظ مخاط معده را نابود میکند.
ریزش مو در جوانان
مطالعهای در سال ۲۰۲۱ نشان داد که استرس مزمن باعث مختل شدن تعادل هورمونی و کاهش جریان خون میشود و فولیکولهای مو را از مواد مغذی محروم میکند؛ یکی از دلایلی که باعث ریزش مو در خانمهای جوان میشود.
علائم روانتنی
تنشهای ذهنی ادامهدار به اختلال عملکرد دستگاه عصبی خودمختار منجر میشوند و علائمی مانند تپش قلب، بیخوابی، دردهای مزمن و خستگی شدید ایجاد میکنند.
هه در حین معاینه بیماران و بررسی این علائم معمولاً از آنها درباره فشار کاری و مسائل خانوادگی سؤال میکند، زیرا فشارهای روانی میتوانند عامل پنهانِ التهاب مزمن باشند.
نشانههای استرس که اغلب نادیده گرفته میشوند
بعضی از بیماریها در ظاهر شبیه اختلال غدد درونریز یا مشکلات متابولیکی هستند، اما از استرس نشأت میگیرند. هه به چند عارضه رایج اشاره کرده که کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
بیماریهای تیروئید
استرس طولانیمدت میتواند به بیماری تیروئید منجر شود یا مشکل تیروئید را تشدید کند. بیماران مبتلا به پرکاری یا کمکاری تیروئید اغلب متوجه فشارهای عاطفی خود نیستند. از آنجا که مشکلات تیروئید معمولاً با اختلالات خلقی مانند افسردگی و اضطراب همراهند، بیماران باید بیش از پیش به وضعیت روانی خود توجه کنند.
فشار خون بالا و دیابت
استرس موجب اختلال در سوختوساز بدن میشود و فشار خون و قند خون را افزایش میدهد؛ روندی که درنهایت باعث پیشدیابت یا چاقی شکمی میشود. هه میگوید این بیماران معمولاً شجاع و سرسخت هستند و نقاط آسیبپذیری خود را نادیده میگیرند، یا در انتهای شب احساس افسردگی میکنند، اما متوجه افسردگی خود نمیشوند.
مشکلات پوستی تکرارشونده
خیلیها مشکلات پوستی تکرارشونده را به حساسیت یا اختلالات کبدی نسبت میدهند و توجهی به ارتباط آن با استرس و کمبود خواب ندارند. تشدید علائم در مواجهه با فشار کاری میتواند خطرناک باشد.
از فروپاشی تا بازسازی
هه زمان زیادی را صرف گفتوگو با بیماران میکند تا منشأ استرس آنها را پیدا کند. بررسیهای او نشان میدهند که بسیاری از بیماران توقعات زیادی از خود دارند و فشار کاری سنگینی را بدون توجه به تبعات آن به جان میخرند. عوامل استرسزا صرفاً به فشارهای روانی محدود نمیشوند، بلکه خستگی، برنامههای کاری فشرده و حتی نوسان شدید دمای هوا و جابهجایی فصلها هم میتوانند بدن را تحت فشار بگذارند.
طب فانکشنال بر درمان جامع تأکید دارد؛ رویکردی که صرفاً بر مکملهای مغذی متمرکز نیست، بلکه بازسازی ریتم فردی و تقویت قوای طبیعی بدن برای ترمیم را هم در نظر میگیرد.
محورهای اصلی درمان با طب فانکشنال عبارتند از:
اولویت دادن به خواب
کمبود خواب ظرفیت ترمیم بدن را بهشدت مختل میکند. هه میگوید زودتر شام بخورید، سراغ غذاهای سبک و آسانهضم بروید و از سرخکردنیها که باعث مختلشدن خواب میشوند پرهیز کنید. استحمام زودهنگام هم به آرامش بدن و به خواب رفتن کمک میکند.
تنظیم ریتم غذا خوردن
غذا خوردن در حالت آرامش به هضم و جذب مواد مغذی کمک کرده و از مشکلات گوارشی جلوگیری میکند. اگر همچنان از ناراحتی گوارشی رنج میبرید، میتوانید از آنزیمهای گوارشی یا ترکیبات گیاهی مانند کورکومین و کوئرستین برای ترمیم لایه مخاطی معده استفاده کنید.
رویکرد متعادل در قبال پرهیز غذایی
خیلیها در مواجهه با استرس به قهوه یا دسر تمایل پیدا میکنند که نشان میدهد بدنشان به دنبال تسکین عاطفی است. او میگوید: «مصرف کنترلشده این خوراکیها در مواجهه با استرس شدید بهتر از پرهیز کامل است. پرهیز کامل به فشار روانی دامن میزند، احساس گناه ایجاد میکند و باعث پرخوری مکرر میشود؛ درحالیکه مصرف آگاهانه و متعادل میتواند خلقوخوی شما را تثبیت کند و جلوی واکنشهای استرسی شدیدتر را بگیرد.
تقویت تابآوری از طریق استراحت
او افزود که تابآوری به این معنی نیست که با اجبار جلو بروید، بلکه باید به اندازه کافی استراحت کنید تا انرژی ذخیره کنید و آماده رویارویی با چالشها باشید. افرادی که حساسیت شدید دارند، میتوانند از طب فانکشنال برای تسکین محرکها و تضمین استراحت کافی استفاده کنند تا توان بیشتری برای مدیریت فشارهای زندگی داشته باشند. این رویکرد ذخیره انرژی بدن را تقویت میکند و آستانه تحمل آن را در قبال فشارهای محیطی بالاتر میبرد.
ترکیب تغذیه با التیام عاطفی
در مواردی که پای آسیبهای روانی در میان است، مداخله غذایی در کنار مشاوره روانشناختی میتواند به بهبود سلامت جسمانی و کاهش التهاب کمک کند.
هه میگوید: «وقتی بدن احساس آسایش کند و از ذخیره انرژی کافی برخوردار باشد، فرد توان بیشتری برای رویارویی با آسیبهای گذشته خواهد داشت.»
راهبردهای غذایی روزانه برای تثبیت خلقوخو
هه معتقد است که راهبردهای غذایی باید بسته به شرایط فردی انتخاب شوند تا خلقوخوی بیمار ثبات پیدا کند.
خوراکیهای تثبیتکننده خلقوخو (برای افرادی که مستعد افسردگی هستند)
غذاهای دریایی سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ از جمله ایکوزاپنتانوییک اسید و دوکوزاهگزانوئیک اسید هستند. مطالعات تأیید کردهاند که ایندو ماده تأثیر ضدافسردگی و ضدالتهابی دارند و از نورونها محافظت میکنند.
سبزیجات برگدار سرشار از فولیک اسید هستند و به تثبیت خلقوخو و مقابله با افسردگی کمک میکنند.
دریافت پروتئین کافی اسیدهای آمینه لازم برای ساخت انتقالدهندههای عصبی را تأمین میکند. پروتئین همچنین به تثبیت قند خون کمک کرده و از نوسان قند خون که باعث ناپایداری خلقوخو و خستگی میشود جلوگیری میکند.
خوراکیهای کاهنده استرس (برای افرادی که سیستم گوارشی خوبی دارند)
غلات کامل از جمله غلات مخلوط، برنج قهوهای و حبوبات سرشار از ویتامینهای گروه ب هستند.
مطالعات نشان دادهاند که دریافت ویتامینهای گروه ب خلقوخو را بهبود میبخشد و به کاهش استرس کمک میکند.
خوراکیهای ملایم (برای افرادی که سوءهاضمه دارند)
برنج سفید، ماهی و سبزیجات برگدار جزو غذاهای سبک و آسانهضم هستند که به جذب بهتر مواد مغذی کمک میکنند و باعث تثبیت خلقوخو میشوند.
پشتیبانی از تغذیه
هه افزود که خیلیها ممکن است تغذیه نسبتاً سالمی داشته باشند، اما استرس عملکرد گوارشی آنها را مختل کند. وقتی روده ملتهب است، جذب مواد مغذی کاهش مییابد. از اینرو، ممکن است غذا برای دریافت مواد لازم کافی نباشد. در این موارد، استفاده از مکملهای هدفمند مفید خواهد بود:
- تنظیم استرس: ال-تیانین به بهبود خلقوخو و کاهش استرس و علائم اضطراب کمک میکند.
- ضدالتهاب: زردچوبه و روغن ماهی به کاهش التهاب و ناراحتیهای معده یا پوست کمک میکنند.
- ترمیم و تسکین: مصرف مکملهای حاوی دوز بالای ویتامین ث به دلیل قدرت آنتیاکسیدانی بالا به کاهش واکنش التهابی بدن کمک میکند.
