والاستریت ژورنال گزارش داد رهبران جمهوری اسلامی، همزمان با تلاشهای دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ با آمریکا، طرحی متفاوت را در پشت صحنه دنبال کردهاند. هدف این طرح آمادهسازی نیروهای نظامی و امنیتی برای گسترش درگیری، افزایش فشار بر آمریکا و متحدان منطقهای آن و انتقال میدان نبرد به خارج از مرزهای ایران است.
براساس این گزارش، پس از امضای تفاهمنامه میان دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، و جمهوری اسلامی در اواسط ژوئن، مقامهای دولت آمریکا امیدوار بودند که این توافق زمینه بازگشایی تنگه هرمز و کاهش تدریجی درگیریها را فراهم کند.
اما والاستریت ژورنال به نقل از مقامهای جمهوری اسلامی و کشورهای عربی گزارش داد که در تهران از دوره کاهش موقت درگیریها برای تجدید سازمان نیروهای جمهوری اسلامی استفاده شده است.
به نوشته این روزنامه، اقداماتی مانند افزایش نفوذ سپاه پاسداران بر ساختار نظامی، انتصاب فرماندهان باسابقه جنگ ایران و عراق و اقدامات سرکوبگرانه علیه اعتراض مردم، تقویت عملیات ضدجاسوسی و افزایش تولید موشک و پهپاد، بخشی از این برنامه بوده است. جمهوری اسلامی همچنین تلاش کرده است فشار بر کشتیرانی در تنگه هرمز را حفظ و دامنه درگیری را به دریای سرخ گسترش دهد.
آمادهسازی برای جنگی گستردهتر
این رسانه همچنین به نقل از منابع جمهوری اسلامی و عربی نوشت که برخی رهبران جمهوری اسلامی تصور میکنند توافق ماه ژوئن در اسلامآباد، احتمالا تلاشی از سوی آمریکا و اسرائیل برای کاهش فشار بر اقتصاد جهانی و خرید زمان برای انجام حملهای بزرگتر در آینده بود، رهبران جمهوری اسلامی با همین دیدگاه، به جای اعتماد به مذاکرات، دو ماه گذشته را صرف آمادهسازی برای نبردی بزرگتر کردند.
محمدحسن سنگتراش، تحلیلگر دفاعی مستقر در تهران و نزدیک به حکومت جمهوری اسلامی، به والاستریت ژورنال گفت در میان مقامهای جمهوری اسلامی این تصور وجود دارد که «جنگ اصلی» هنوز آغاز نشده است و درگیریهای کنونی را میتوان مرحلهای از تشدید تدریجی تنش پیش از رویارویی بزرگتر دانست.
این رسانه افزود جمهوری اسلامی از نظر نظامی و اقتصادی نیز تحت فشار قرار دارد. حملات آمریکا و اسرائیل به زیرساختهای نظامی و اقتصادی ایران خسارت وارد کرده و برخی جریانهای حکومت، از جمله مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری، بر ضرورت دستیابی به توافق و کاهش تحریمها تاکید کرده است.
آلن ایر، دیپلمات پیشین آمریکا و از مذاکرهکنندگان سابق پرونده هستهای جمهوری اسلامی به والاستریت ژورنال گفت که حکومت ایران همچنان خود را در وضعیت جنگی میبیند و برای حمله احتمالی بعدی آماده میشود.
دیپلماسی در ظاهر، آمادهسازی نظامی در پشت صحنه
براساس تفاهمنامه ماه ژوئن، چشمانداز کاهش بخشی از فشار تحریمها و دسترسی جمهوری اسلامی به پولهای بلوکهشده مطرح شده بود و تهران نیز متعهد میشد امکان عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز را فراهم کند. منابع دیگر نیز گزارش دادهاند که این توافق یک دوره ۶۰ روزه برای مذاکرات بیشتر در نظر گرفته بود.
اما به نوشته والاستریت ژورنال، جمهوری اسلامی در عمل سیاستی دوگانه را دنبال کرد. در حالی که دیپلماتها به مذاکرات ادامه میدادند، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، دستگاه امنیتی و نظامی را برای رویارویی گستردهتری آماده میکرد.
مقامهای عربی گفتهاند سپاه پاسداران در دوره کاهش درگیریها با گروههای متحد خود در عراق، یمن و لبنان هماهنگی بیشتری برقرار کرده است. براساس اطلاعات بهدستآمده، فرماندهان سپاه به مناطق تحت کنترل حوثیها در یمن اعزام شدند و درباره افزایش فشار بر عربستان سعودی و مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ رایزنی کردند.
این مقامها میگویند سپاه همچنین بر استقرار موشکها، تجهیزات دریایی و پرتابگرهای پهپاد نظارت کرده و اطلاعات مربوط به اهدافی از جمله بنادر و تاسیسات انرژی عربستان را در اختیار نیروهای متحد خود قرار داده است.
در هفتههای بعد، درگیری در دریای سرخ شدت گرفت و حملات به کشتیها و زیرساختهای منطقه نگرانی کشورهای خلیج فارس را افزایش داد. تنگه هرمز نیز همچنان یکی از مهمترین نقاط تنش باقی مانده است. گزارش جداگانه والاستریت ژورنال نشان میدهد که تردد کشتیها در این آبراه راهبردی در مقایسه با پیش از جنگ بهشدت کاهش یافته است.
بازآرایی ساختار امنیتی جمهوری اسلامی
بخش دیگری از راهبرد تهران به تغییر ساختار فرماندهی نظامی و امنیت داخلی مربوط میشود.
به گزارش والاستریت ژورنال، رهبر جمهوری اسلامی شماری از فرماندهان باسابقه و چهرههای امنیتی را در سمتهای کلیدی قرار داده است. هدف این تغییرات، تقویت زنجیره فرماندهی، افزایش نقش سپاه و آمادهسازی نیروها برای عملیات تهاجمی عنوان شده است.
در همین چارچوب، محسن رضایی، فرمانده پیشین سپاه در دوران جنگ ایران و عراق، به سمت دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شده و حسین طائب نیز برای ایفای نقشی محوری در ساختار بسیج بازگشته است. حکومت قصد دارد شبکه بسیج را علاوه بر وظایف امنیتی، برای مقابله با نفوذ اطلاعاتی خارجی و ناآرامیهای احتمالی داخلی تقویت کند.
نگرانی از اعتراضات داخلی نیز بخش مهمی از محاسبات حکومت است. مقامهای جمهوری اسلامی بیم دارند ادامه فشار اقتصادی و جنگ بتواند بار دیگر اعتراضات گستردهای را در داخل کشور برانگیزد.
احمد وحیدی نیز بهطور رسمی در راس سپاه پاسداران قرار گرفته و مامور شده است این نیروها را برای عملیات تهاجمی آماده کند.
سعید گلکار، پژوهشگر ساختار امنیتی جمهوری اسلامی به والاستریت ژورنال گفت این تغییرات نشان میدهد ساختار امنیتی حکومت برای یک دوره «رویارویی مستمر» آماده میشود، نه بازگشت به شرایط عادی زمان صلح.
مجموع این تحولات، به روایت والاستریت ژورنال نشان میدهد که با وجود ادامه مذاکرات، بخش قدرتمندی از ساختار جمهوری اسلامی پایان جنگ را قریبالوقوع نمیبیند.
