پیتر منزیس
نگرانکنندهترین جنبه شراکت راهبردی کانادا و چین این است که نزدیکی ایندو کشور بیسروصدا پیش رفته است.
مارک کارنی، نخستوزیر کانادا، در چارچوب سفرهای جهانی خود، که با سخنرانی معروف او در داووس به اوج خود رسید، در ماه ژانویه به پکن رفت تا خبر امضای «شرکت راهبردی جدید» با شی جینپینگ، رهبر چین، را اعلام کند که در آن مقطع موفقیت بزرگی تلقی میشد.
این توافق ابعاد گستردهای داشت و گفته میشد که دستکم برای مدتی تعرفههای چین در قبال کانولای کانادا را لغو میکند، واردات خودروهای برقی چینی را بهواسطه کاهش تعرفههای کانادا افزایش میدهد و امکان ایجاد تنوع در بازارهای کانادا را فراهم میکند. مورد آخر با توجه به عدم دستیابی به توافق تجاری با آمریکا اهمیت ویژهای دارد. در این توافق همچنین به همکاریهای امنیتی برای جلوگیری از قاچاق مواد مخدر، گردشگری و امور رسانهای اشاره شده است.
این توافق از آن جهت حائز اهمیت است که کارنی تا همین ۹ ماه پیش چین را بزرگترین تهدید امنیتی کانادا میدانست. با اینحال، کاناداییها دیگر چنین عقیدهای ندارند.
شبکه رسانهای سیبیسی کانادا اعلام کرده که از نو در پکن فعالیت خواهد کرد. دفتر این شبکه در سال ۲۰۲۲ در پی عدم صدور ویزای کارکنان آن تعطیل شده بود. کارنی همچنین دامنیک بارتون، سفیر پیشین کانادا در چین، را به ریاست سازمان سرمایهگذاری کانادا منصوب کرده که وظیفه جذب سرمایه خارجی را برعهده دارد. خبر انتصاب بارتون در روز ۳۱ اوت اعلام شد، اما پولیتیکو گزارش داد که او از چند هفته پیش این مسئولیت را برعهده گرفته بود.
مهمتر از همه اینکه مقامات دفاعی کانادا چندی پیش با نمایندگان ارتش آزادیبخش خلق چین ملاقات کردند؛ دیداری که براساس بیانیه سفارت چین در اتاوا برای «ازسرگیری مذاکرات نظامی میان دو کشور» بعد از ۸ سال انجام گرفت.
در این بیانیه آمده است: «طرفین درباره منافع بینالمللی و منطقهای مشترک تبادلنظر کردند، آمادگی خود را برای افزایش تعامل و همکاری دو ارتش نشان دادند و از اعتمادسازی و درک متقابل گفتند.»
کارنی در اینباره اظهارنظر نکرده است. دولت کانادا هم تا زمانی که ناچار به پاسخگویی نشد، واکنشی نشان نداد. اگر ساوت چاینا مورنینگ پست خبر این دیدار را منتشر نکرده بود، شاید کاناداییها هرگز از چنین ملاقاتی مطلع نمیشدند. همچنین اگر بیانیه سفارت چین منتشر نمیشد، شاید آنها هرگز متوجه نمیشدند چنین نشستی انجام گرفته است.
عجیب نیست؟ عجیب است که هفده ماه بعد از آنکه نخستوزیر کانادا چین را بهعنوان بزرگترین تهدید امنیتی کشور معرفی کرد، ارتش این کشور با ارتش آزادیبخش خلق به گفتوگویی صمیمانه نشسته است؛ آن هم در شرایطی که پکن همچنان به نظامیسازی دریای جنوبی چین ادامه میدهد و تایوان را تهدید میکند. کاناداییها و حتی متحدان کانادا ممکن است از خود بپرسند چرا دولت کانادا سعی داشته کسی از این دیدار باخبر نشود.
شاید دلیلش این باشد که کانادا همچنان از بازداشت بیوی ژانگ، کارآموز چینی-کانادایی ناتو، احساس شرمندگی میکند؛ کسی که از سوی مقامات بلژیکی و به اتهام جاسوسی بازداشت شد. ژانگ به جاسوسی برای یک کشور ثالث متهم شده و پیشتر در دولت فدرال کانادا حضور داشته است. رویترز میگوید کشور ثالث همان چین است.
یا شاید دلیلش این باشد که ارتش کانادا دو یخشکن «پژوهشی» چینی به نامهای شوئه لونگ و شوئه لونگ ۲ را برای دومین تابستان متوالی زیر نظر گرفته است. ایندو یخشکن در آبهای قطب شمال فعالیت دارند. گفتنی است که چین حاکمیت کانادا بر مسیر دریایی شمال غربی را به رسمیت نمیشناسد. این موضوع از نظر سیاسی مسکوت مانده است، درحالیکه گمان میرود چین بهدنبال نقشهبرداری از بستر دریا، رهگیری فعالیت زیردریاییها و شناسایی مسیر کابلهای زیردریایی باشد.
چین به اکتشاف در مسیرهای کشتیرانی قطب شمال به مقصد اروپا علاقه زیادی دارد. پکن اخیراً اعلام کرده که قصد دارد خدمات ترانزیت کانتینری را از مبدأ چین به مقصد روتردام از مسیر قطب شمال روسیه راهاندازی کند؛ مسیری که پیمایش آن در قیاس با کانال سوئز تقریباً به نصف- ۲۰ روز- میرسد.
شبکه رسانهای سیبیسی کانادا چندی پیش مقاله خبرگزاری فرانسه را در ستایش از مائو، رهبر سابق چین، منتشر کرد؛ کسی که مسئول مرگ بیش از ۵۰ میلیون نفر بوده است.
نظرسنجیها نشان میدهند که کاناداییها اینروزها از نظر عاطفی اوضاع خوبی ندارند و احتمال اینکه آمریکا را دشمنِ حاکمیت و امنیت خود بدانند، بیشتر از آن است که رژیم کمونیستی چین را بهعنوان تهدید در نظر بگیرند.
این وضعیت تا حد زیادی نتیجه مواضع دونالد ترامپ درخصوص الحاق کانادا به خاک آمریکا بوده که مردم کانادا را شدیداً نگران کرده است. بنبست مذاکرات تجاری و اظهارات کارنی درباره به خطر افتادن حاکمیت کانادا بیش از پیش به خشم و ناراحتی مردم دامن زده است.
موج آمریکاستیزی که اینروزها کانادا را فراگرفته است، محافظهکاران مخالفِ دولت را به حاشیه رانده و باعث شده که مردم این کشور بیش از ترامپ به شی اعتماد داشته باشند. از اینرو، جای تعجب نیست که کانادا تلاش میکند روابط نزدیک خود با پکن را از کانون توجه دور نگهدارد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
پیتر منزیس از اعضای ارشد مؤسسه مکدونالد-لوریر، روزنامهنگار صاحبعنوان و معاون سابق کمیسیون رادیو تلویزیون و مخابرات کانادا است.
