پژوهشگران در مطالعه‌ای با بررسی داده‌های ۴۵ هزار و ۵۶۹ کودک نشان دادند که رژیم‌های غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات به کنترل قند خون کمک می‌کنند و نیاز بدن به انسولین را به حداقل می‌رسانند.
نتایج این مطالعه فراگیر نشان داد کودکانی که به دیابت نوع یک مبتلا بودند و کربوهیدرات بسیار کمی مصرف می‌کردند، در مقایسه با کودکانی که از رژیم غذایی معمولی پیروی می‌کردند، کنترل بیشتری روی قند خون خود داشتند و به انسولین کمتری نیاز پیدا می‌کردند.
این یافته‌ها به کوشش پژوهشگران آلمانی و آمریکایی در نشست سالانه انجمن اروپایی مطالعه دیابت در شهر میلان ایتالیا ارائه شدند.
پژوهشگران داده‌های ۲۵ ساله ۴۵ هزار و ۵۶۹ کودک یک تا هفده ساله را تحلیل کردند.
کربوهیدرات مصرفی کودکان دست‌کم دو مرتبه در یک دوره یک‌ساله یا طولانی‌تر به ثبت رسید. آن‌ها درنهایت براساس سهم کربوهیدرات مصرفی از کل کالری دریافتی روزانه خود به سه گروه تقسیم شدند:
- بسیار کم‌کربوهیدرات: کمتر از ۱۰ درصد از کل کالری دریافتی (۲۱۹ کودک با دوره پیگیری ۲٫۱۸ سال)
- کم‌کربوهیدرات: از ۱۰ درصد تا کمتر از ۲۶ درصد از کل کالری دریافتی (۴ هزار و ۸۳۷ کودک با دوره پیگیری ۲.۴ سال)
- کربوهیدرات استاندارد: ۲۶ درصد یا بیشتر از کل کالری دریافتی (۴۰ هزار و ۵۱۳ کودک با دوره پیگیری ۳.۶۷ سال)
یافته‌های مطالعه
نتایج نشان داد شاخص افزایش توده بدنی کودکان دو گروه بسیار کم‌کربوهیدرات و کم‌کربوهیدرات شیب کمتری داشت و وزن آن‌ها در مقایسه با کودکان گروه استاندارد به محدوده ایده‌آل نزدیک‌تر بود.
پژوهشگران در انتهای دوره پیگیری دریافتند که میانگین قند خون طی دو تا سه ماه گذشته در گروه‌های بسیار کم‌کربوهیدرات و کم‌کربوهیدرات پایین‌تر بود و در بلندمدت هم در مقایسه با گروه استاندارد افزایش کمتری داشت.
نتیجه مشابهی هم درباره انسولین بازال به دست آمده است؛ نوعی انسولین طولانی‌اثر که نیاز بدن به انسولین را در فاصله میان وعده‌های غذایی برطرف می‌کند و یکی از دو نوع انسولینی است که اغلب برای درمان دیابت نوع یک تجویز می‌شود.
همچنین شاخصی که براساس سطح قند خون و میزان انسولین مورد نیاز بدن محاسبه می‌شود، در انتهای دوره پیگیری در داوطلبان این گروه‌ها پایین‌تر بود. پژوهشگران می‌گویند پایین‌تر بودن این شاخص نشان‌دهنده کنترل بهتر قند خون و مصرف انسولین کمتر است.
پژوهشگران به شواهدی دست نیافتند که نشان دهد رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات با افت شدید قند خون یا کتواسیدوز دیابتی ارتباط دارند. کتواسیدوز دیابتی عارضه‌ای است که بر اثر کمبود انسولین و عدم کنترل قند خون رخ می‌دهد. اگر انسولین کافی در بدن وجود نداشته باشد، بدن نمی‌تواند از قند به‌عنوان سوخت استفاده کند و چربی‌ها را تجزیه می‌کند. از این‌رو، ترکیبات اسیدی موسوم به کتون وارد جریان خون می‌شوند.
کتواسیدوز دیابتی را نباید با کتوز اشتباه گرفت. کتوز وضعیتی طبیعی بوده و در مقایسه با کتواسیدوز بی‌خطر است. بدن در وضعیت کتوز با کمبود کربوهیدرات مواجه می‌شود و برای تأمین انرژی به چربی‌سوزی روی می‌آورد. هردو وضعیت با تولید کتون همراه است، اما بدن در وضعیت کتوز در حدی به انسولین دسترسی دارد که سطح کتون‌ها را کنترل می‌کند.
مطالعات پیشین نشان می‌دهند بزرگسالان و کودکانی که رژیم غذایی بسیار کم‌کربوهیدرات داشتند، به نتیجه مشابهی دست یافتند. پژوهشگران می‌خواستند بدانند آیا این رژیم غذایی برای کودکان عوارض دارد یا بی‌خطر است. اختلالات رشد یکی از عوارض احتمالی هستند.
کریستین دنزر، پژوهشگر ارشد مطالعه حاضر از بخش کودکان و نوجوانان در مرکز پزشکی دانشگاه اولم آلمان، به اپک تایمز گفت: «رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات فقط باعث بهبود سوخت‌وساز بدن شده و نقشی در بروز اختلالات رشد و خطر کمبود مواد مغذی، کلسترول بالا یا افت قند خون نداشته است.»
نتایج با در نظر گرفتن عواملی مانند جنسیت، سن، پیشینه مهاجرت و مدت‌زمان ابتلا به دیابت به دست آمدند، اما پژوهشگران نتوانستند تأثیر عوامل دیگر از جمله اطلاعات مربوط به رژیم غذایی داوطلبان را رد کنند.
تحلیل پژوهشگران براساس داده‌های مربوط به کودکان مبتلا به دیابت انجام گرفت که اطلاعات مربوط به رژیم غذایی آن‌ها از طریق خوداظهاری گردآوری شده بود. از این‌رو، پژوهشگران از امکان نظارت مستقیم بر تغذیه داوطلبان برخوردار نبودند.
آیا رژیم‌های بسیار کم‌کربوهیدرات بی‌خطرند؟
دنزر گفت رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات به معنای محدود کردن مواد غذایی سرشار از کربوهیدرات مانند نان، پاستا، برنج، غلات، میوه و انواع کیک و شیرینی است. این رژیم غذایی بر مصرف پروتئین، چربی و سبزیجات غیرنشاسته‌ای تمرکز دارد.
خانواده‌هایی که چنین رژیمی دارند، ممکن است غلات صبحانه، نان، وافل یا پیتزا را با غذاهای مبتنی بر تخم‌مرغ، لبنیات و آرد نارگیل یا مغزیجات جایگزین کنند.
دنزر تأکید کرد خانواده‌هایی که به این رژیم غذایی فکر می‌کنند، باید با یک متخصص دیابت که با این رژیم آشنایی دارد مشورت کنند تا از تأمین مواد مغذی کافی، رشد صحیح کودک و تنظیم دوز انسولین مطمئن شوند.
دکتر ویکتوریا فین، متخصص غدد در نیویورک و از همکاران وب‌سایت لب‌فایندر، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات چیزی نیست که بخواهید آن را بدون برنامه‌ریزی و نظارت مانند ترفندهای روزمره در خانه امتحان کنید.»
کاهش مصرف کربوهیدرات به کاهش «قابل‌توجه» دوز انسولین منجر می‌شود. از این‌رو، تمام اعضای تیم درمانی کودک باید در این تصمیم مشارکت کنند: متخصص غدد کودکان، کارشناس دیابت و متخصص تغذیه که با دیابت نوع یک آشنایی داشته باشد.
او افزود: «نباید از اهمیت تنظیم دوز انسولین، استفاده از دستگاه پایش قند خون و پیگیری منظم وضعیت بیمار با تیم پزشکی غافل شویم. کودکانی که به دیابت مبتلا هستند و از رژیم بسیار کم‌کربوهیدرات پیروی می‌کنند، باید در فواصل زمانی کوتاه مورد معاینه قرار بگیرند و از نظر رشد، وزن، چربی خون و وضعیت تغذیه بررسی شوند.»
او گفت: «اگر این مراحل با نظارت دقیق پیش برود، بیمار می‌تواند در صحت و سلامت کامل از فواید این رژیم غذایی نهایت استفاده را ببرد.»
رژیمی قدیمی که تازه مورد توجه قرار گرفته است
محدود کردن مصرف کربوهیدرات از قرن هجدهم برای کمک به افراد مبتلا به دیابت انجام می‌گرفت، اما بعد از عرضه انسولین به‌تدریج به حاشیه رفت.
با این‌حال، روش‌های درمانی کنونی نتایج مطلوبی ندارند و بیشتر افراد مبتلا به دیابت همچنان با عوارض بیماری دست‌به‌گریبان هستند.
رژیم‌های کم‌کربوهیدرات در سال‌های اخیر به‌ویژه برای مبتلایان به دیابت نوع دو مورد توجه قرار گرفته‌اند. پژوهش‌های اولیه نشان می‌دهند که رژیم‌های کم‌کربوهیدرات به کنترل وزن، تنظیم قند خون و بهبود شاخص‌های سلامتی کمک می‌کنند.
یک مطالعه مروری در سال ۲۰۱۵ نشان داد که کاهش مصرف کربوهیدرات، در مقایسه با دیگر تغییرات رژیم غذایی، به کاهش قند خون بعد از صرف غذا در افراد مبتلا به دیابت نوع یک و دو کمک می‌کند و میزان انسولین مورد نیاز را به حداقل می‌رساند. از این گذشته، این رژیم غذایی شماری از شاخص‌های مرتبط با سلامت قلب و سوخت‌وساز بدن را بهبود می‌بخشد.
