عوامل تحت حمایت حزب کمونیست چین از طریق شرکتهای پوششی و نیروهای نیابتی خود به توسعه زرادخانه راهبردی جمهوری اسلامی کمک میکنند.
مجموعهای از تحریمهای بینالمللی علیه پروژه هستهای و برنامه موشکی ایران اعمال شده است، اما اثربخشی این تحریمها به واسطه حمایت گسترده و دیرینه اتباع چینی از جمهوری اسلامی کاهش یافته است.
بهرغم اقدامات حقوقی و دیپلماتیکی که آمریکا و دیگر کشورها در دهههای اخیر برای اعمال محدودیتهای صادراتی و اجرای توافق انپیتی در دستور کار قرار دادهاند، پروندههای جاری در دادگاههای آمریکا و دیگر اسناد دولتی نشان میدهند که مواد لازم برای ادامه روند توسعه و تولید موشکهای جمهوری اسلامی از طریق شبکههای تجاری چینی تأمین میشود.
جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه اخیر با اسرائیل بهطور گسترده از موشکهای بالستیک استفاده کرد و در واکنش به حملات اسرائیل علیه پدافند هوایی، برنامه هستهای و فرماندهان نظامی ارشد جمهوری اسلامی، شهرهای اسرائیل را موشکباران کرد.
بیشتر موشکهای جمهوری اسلامی رهگیری شدند، اما تعدادی از آنها از سد سامانههای دفاعی اسرائیل از جمله گنبد آهنین عبور کردند.
وزارت امور خارجه چین در پاسخ به روزنامه اسرائیل هیوم به تکذیب گزارشات اخیر پرداخت و گفت که انتقال تجهیزات نظامی از پکن به ایران بعد از اتمام درگیری صحت ندارد. با اینحال، یخیل لایتر، سفیر اسرائیل در آمریکا، ابراز نگرانی کرد که چین ممکن است در بازسازی زرادخانه موشکی جمهوری اسلامی کمک کند.
جمهوری اسلامی و موشکهای بالستیک
از زمان روی کار آمدن جمهوری اسلامی در سال ۱۳۵۷، حزب کمونیست چین بهعنوان یک متحد کلیدی به تحقق اهداف هستهای و موشکی آن کمک کرده است. از شراکتهای مختلف بین دو کشور و گزارش دولتهای غربی پیداست که پکن از سال ۱۹۸۰ مشغولِ انتقال فناوری و مواد حیاتی هستهای به ایران بوده است.
براساس گزارش کمیسیون تحقیقات امنیتی آمریکا-چین در سال ۲۰۱۳ که درباره همکاری هستهای چین و ایران تهیه شده است، ایندو کشور در سالهای ۱۹۸۵ و ۱۹۹۰ چند قرارداد محرمانه تحقیقاتی در زمینه مسائل هستهای امضا کردند که جزئیات آنها سالها بعد آشکار شد. مرکز تحقیقات هستهای اصفهان در جنوب غرب ایران، که در جنگ اخیر هدف حملات هوایی اسرائیل و آمریکا قرار گرفت، با مشارکت چینیها ساخته شده است.
جمهوری اسلامی چند نوع موشک بالستیک کوتاهبرد و میانبرد دارد که برای نمونه میتوان به شهاب-۳، قدر و خرمشهر اشاره کرد. براساس برآوردهای فرماندهی مرکزی آمریکا، جمهوری اسلامی قبل از جنگ با اسرائیل بالغ بر ۳ هزار موشک بالستیک داشت.
زرادخانه راهبردی موشکی ایران تحت کنترل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی قرار دارد. اگر جمهوری اسلامی بتواند به سلاح هستهای دست پیدا کند، نقش موشکهای بالستیک حیاتی خواهد بود. این موشکها همچنین یکی از ارکان اصلی سیاست دفاعی جمهوری اسلامی محسوب میشوند.
کارل لی و شبکه نفوذ چینی-ایرانی
نمیتوان با اطمینان گفت که چین بهطور مستقیم به ایران تجهیزات نظامی میفروشد، اما برآورد نهادهای اطلاعاتی آمریکا این است که پکن مواد لازم برای تولید سوخت و ساخت قطعات موشکی را در اختیار تهران قرار میدهد.
لی فانگوی، که به کارل لی معروف است، بهعنوان یکی از عوامل اصلی شبکه نفوذ چین شناخته میشود. نهادهای اطلاعاتی آمریکا از اوایل سال ۲۰۰۰ از نقش لی بهعنوان تأمینکننده اصلی تجهیزات دومنظوره- اقلامی که در حوزههای نظامی و غیرنظامی کاربرد دارند- برای توسعه موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی پرده برداشتند. لی همچنان در فهرست افراد تحت تعقیب افبیآی قرار دارد.
وزارت دادگستری آمریکا در سال ۲۰۱۴ در دادگاه ناحیه جنوبی نیویورک علیه لی یک کیفرخواست هفتموردی صادر کرد. او با اتهام توطئهچینی برای نقض قانون اختیارات اقتصادی در شرایط اضطراری بینالمللی، پولشویی، کلاهبرداری الکترونیکی و دور زدن تحریمها مواجه شده است.
داراییهای لی در آمریکا توقیف شده است. آمریکا همچنین برای ارائه اطلاعات منجر به بازداشت یا محکومیت او یک جایزه ۵ میلیون دلاری تعیین کرده است.
براساس ادعای وزارت دادگستری، لی، که اهل شمال شرق چین است، از دهها شرکت پوششی برای پنهان نگهداشتن معاملات خود با سازمان صنایع دفاع و سازمان صنایع هوافضای ایران استفاده کرده که هردو در صنعت موشکی بالستیک و تحقیقات هستهای ایران دخیل هستند.
گفتنی است که شرکتهای لی به تأمین ژیروسکوپ، فولاد نیکلدار، آلیاژهای مرغوب آلومینیوم و گرافیت مخصوص کمک کردهاند؛ محصولاتی که همگی در فهرست آییننامه کنترل فناوری موشکی قرار دارند.
اسناد طبقهبندیشده وزارت امور خارجه آمریکا، که به دست ویکیلیکس افشا شدهاند، نشان میدهند که دیپلماتهای آمریکایی در ترغیب حزب کمونیست چین به برخورد با لی و شبکههای او به مشکل خوردهاند.
براساس سندی که در مارس ۲۰۰۸ افشا شد، وانگ داکسو، مسئول کنترل تسلیحات در وزارت امور خارجه چین، دستور داشت به طرف آمریکایی اطلاع دهد که پکن تحقیقات داخلی «بسیار پیچیدهای» را در رابطه با لی آغاز کرده است، اما شواهدی دال بر تخلفات او وجود ندارد.
به گفته وانگ، لی فردی «باهوش و زیرک» است که از شکاف موجود در قوانین مربوط به صادرات کالاهای دومنظوره چین بهره میگیرد. از اینرو، یافتن «شواهد محکمهپسند» برای محکومیت او دشوار است.
وزارت دادگستری آمریکا در سال ۲۰۲۳ علیه کیائو شیانجیانگ، معروف به جو هانسن، کیفرخواست صادر کرد. او یک تبعه چینی است که برای شرکت تولید کربن و گرافیت سینوتک دالیان کار میکند؛ شرکتی که مدتها با شبکه کارل لی در ارتباط بوده است.
براساس اطلاعیه وزارت دادگستری آمریکا، کیائو به صادرات گرافیت ایزواستاتیک به ایران در فاصله سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲ متهم شده است. گرافیت ایزواستاتیک مادهای کلیدی است که در تولید کلاهک جنگی و نازل موشکها کاربرد دارد.
کلاهبرداری، شرکتهای پوششی و حزب کمونیست چین
کیفرخواست کیائو نشان میدهد که شبکه لی یک دهه پس از صدور کیفرخواست رسمی همچنان به فعالیت خود ادامه میدهد و در زنجیره تأمین کالاهای حساس رخنه کرده است.
کیائو به استفاده از فاکتورهای جعلی و شرکتهای صوری مانند شرکت بازرگانی بینالمللی لکسینگ و مؤسسات مالی آمریکایی برای دور زدن تحریمهای آمریکا متهم شده است. این فعالیتها بهرغم تحریم شرکت سینوتک دالیان از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا در سال ۲۰۱۴ ادامه داشتهاند که نشان میدهد بخشی از شبکه اصلی لی همچنان فعال است.
گزارش کینگز کالج لندن در سال ۲۰۱۸ نشان میدهد که لی از اعضای زنده و فوتشده خانواده خود برای ثبت شرکتهای جدید استفاده میکرد. چندین نفر از خویشاوندان لی بهعنوان نمایندگان حقوقی و نمایندگان فروش در شبکه او فعالیت داشتهاند. هشت شرکت پوششی شناسایی شده که با جمهوری اسلامی تعامل داشتهاند و لی مدیریت عملیاتی آنها را برعهده داشته است.
چین مدعی است که محدودیتهای سختگیرانهای در قبال صادرات کالاهای نظامی اعمال کرده و از منع گسترش سلاحهای کشتار جمعی حمایت میکند، اما تاکنون از استرداد لی یا جلوگیری از ادامه فعالیتهای او و سازمانهای مربوطه خودداری کرده است.
بعد از صدور کیفرخواست وزارت دادگستری در سال ۲۰۱۴، وزارت امور خارجه چین علیه آمریکا موضع گرفت و اعلام کرد که «چین با اعمال تحریمهای یکجانبه که براساس قوانین داخلی آمریکا وضع میشوند مخالف است.»
متعاقب گزارش اسرائیل هیوم در رابطه با انتقال سامانههای پدافندی چین به ایران بعد از آتشبس روز ۲۴ ژوئن، سفارت چین در اسرائیل اعلام کرد که پکن، بهعنوان یکی از اعضای شورای امنیت سازمان ملل متحدد، در صادرات کالاهای نظامی و اقلام دومنظوره رویکردی محتاطانه و مسئولانه در پیش گرفته است.
لایتر در مصاحبه با صدای آمریکا گفت که حملات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه خسارات سنگینی به برنامه موشکی بالستیک جمهوری اسلامی وارد کرد و برای نمونه به برنامه ساخت موشکهای قارهپیما با قابلیت دسترسی به خاک آمریکا اشاره کرد.
براساس گزارش مؤسسه نیروی دریایی آمریکا در اواسط ژوئن، آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا ارزیابی کرده که جمهوری اسلامی با توسعه راکتهای فضاپرتاب خود میتواند درصورت نیاز موشک قارهپیما بسازد.
لایتر گفت: «ما جلوی این برنامه را گرفتیم و به کل این صنعت خسارت وارد کردیم. ارکان اصلی پروژه موشکهای قارهپیما نابود شدهاند.»
او تأکید کرد: «فقط باید مطمئن شویم که چین یا دیگر کشورهای متخاصم به ازسرگیری برنامه آنها کمک نمیکنند.»
