کارشناسان رسانهای میگویند مأموران چینی و روسی در حال پرداخت پول به اینفلوئنسرهای شبکههای اجتماعی در آفریقا هستند تا پیامهای ضدایالات متحده را در سطح جهانی منتشر کنند؛ در این میان، دولت ترامپ یکی از اهداف اصلی این کارزارهاست.
پژوهشها نشان میدهد بسیاری از اینفلوئنسرهایی که از پلتفرم تیکتاک استفاده میکنند، ماهانه صدها تا هزاران دلار درآمد دارند؛ آنهم در قبال انتشار اطلاعات نادرست، گمراهکننده و تبلیغاتی که به سود پکن و مسکو است.
این مطالعات با اطلاعاتی که نماینده رئیسجمهور ایالات متحده، برای رهبری ارتش ایالات متحده در آفریقا در روز سهشنبه ۲۲ ژوئیه به کنگره ارائه کرد، مطابقت دارد.
تحلیلگران میگویند چین، روسیه و سایر کشورهای مخرب، از خلأ اطلاعاتی ناشی از تصمیم کاخ سفید به قطع کمکهای مالی به آفریقا سوءاستفاده میکنند؛ تصمیمی که تأمین مالی رسانههایی را که پیشتر توسط دولت آمریکا پشتیبانی میشدند، مختل کرده است.
در سال ۲۰۲۴، «مرکز مطالعات راهبردی آفریقا» مستقر در واشنگتن نزدیک به ۲۰۰ کمپین رسانهای حامی کرملین و رژیم چین را در هر منطقه اصلی آفریقا ثبت کرده است. اینفلوئنسرهای وابسته به پکن بهویژه در جنوب و غرب آفریقا بسیار فعال بودهاند.
یکی از چهرههای پرطرفدار شبکههای اجتماعی در آفریقا به اپک تایمز گفته است که برای انتشار اطلاعاتی پول دریافت میکند که باعث «خوشحالی چین و روسیه» میشود.
او افزود: «بیشتر این مطالب درباره ترامپ است.» او از اپک تایمز خواست نامش فاش نشود تا کارفرمایانش ناراضی نشوند و درآمدش قطع نشود.
او توضیح داد اینفلوئنسرهایی که برای مسکو و پکن کار میکنند، از طریق وبسایتهایی که خدمات تبلیغات پولی ارائه میدهند دستمزد میگیرند. یکی از سیستمهای محبوب در این زمینه، بازار آنلاین «لیت» در آفریقای جنوبی است.
او گفت: «ما با این روش ماهانه چند هزار دلار درمیآوریم. بستگی دارد پستهایمان چقدر محبوب شوند.»
این اینفلوئنسر همچنین اعلام کرد که تاکنون با هیچیک از کارفرمایانش مستقیماً صحبت نکرده است.
او در ادامه توضیح داد: «نمیتوانم با قطعیت بگویم که آنها چینیاند یا روس، یا حتی از سیارهای دیگر آمدهاند. فقط اطلاعاتی برایم ارسال میکنند، من آنها را به محتوای ویدئویی یا پستهای متنی تبدیل میکنم و منتشر میکنم. اگر از نتیجه کار راضی باشند، مبلغ توافقشده را پرداخت میکنند.»
او همچنین اعلام کرد که این کار برای من دشوار نیست، چون آنچه آنها میخواهند، با باورهای پانآفریقایی من همراستا است. من طرفدار سوسیالیسم هستم و با امپریالیسم غرب مخالفم. فکر میکنم همین موضوع دلیل اصلی انتخاب من برای همکاری بود. درباره بسیاری از اینفلوئنسرهای دیگر هم میتوانم همین را بگویم.
کارن آلن، مشاور مؤسسه مطالعات امنیتی آفریقای جنوبی، نیز در تحقیقاتی دریافت که افراد کلیدی در صنعت تأثیرگذاری آفریقا در کمپینهایی شرکت دارند که او آنها را «کمپینهای هماهنگ فراملیتی» مینامد؛ کمپینهایی که بخشی از هدفشان تضعیف رهبران و ابتکارات غربی است.
بخشی از گزارش آلن به یک اینفلوئنسر آفریقای جنوبی اختصاص دارد که گفته مأموران روس به او پول دادهاند تا روایتهایی را تقویت کند که هدفشان «بیثباتسازی» آفریقای جنوبی در جریان انتخابات سال ۲۰۲۴ بود.
این اینفلوئنسر اعتراف کرد که برای انتشار مطالبی به نفع نامزدهای طرفدار روسیه و چین، و نیز برای حمله به احزاب طرفدار غرب، پول گرفته است. او گفت مطالب از پیش آمادهشدهای دریافت میکرده و بابت هر «لایک» نزدیک به ۳ دلار دستمزد میگرفته است.
پروفسور هرمن واسرمن، رئیس دپارتمان مطالعات رسانه و روزنامهنگاری دانشگاه استلنبوش در آفریقای جنوبی، یکی دیگر از کارشناسانی است که استفاده از اینفلوئنسرهای پولی در آفریقا را افشا کرده است.
او به اپک تایمز گفت: چندین کشور مخرب، بهویژه چین و روسیه، در حال پاداش دادن به «سلبریتیهای» شبکههای اجتماعی آفریقایی هستند تا هرگونه اطلاعات نادرست، گمراهکننده یا حتی درست را که به نفعشان باشد، منتشر کنند.
واسِرمن گفت ترامپ «هدف شماره یک» این کارزارها است.
او گفت: «ترامپ دشمن شماره یک چین و روسیه است. بیانصاف نباشیم، خودش هم به دنیا سوژه زیادی داده است. ساختن ویدیو درباره ترامپ اصلاً کار سختی نیست.»
واسِرمن اشاره کرد که وقتی ترامپ اخیراً در دیدار با رئیسجمهور لیبریا از تسلط او به زبان انگلیسی تعریف کرد، که زبان رسمی لیبریاست، برخی از اینفلوئنسرهای آفریقایی بهطور ناگهانی بسیار فعال شدند.
او گفت: «روز عجیبی بود. آنها از این جمله ترامپ کلی بهرهبرداری کردند و بیشتر این محتواها در تیکتاک منتشر شد.»
در گزارشی که در ماه ژوئن توسط مؤسسه رویترز در دانشگاه آکسفورد منتشر شد، آمده که تیکتاک منبع اصلی اطلاعات نادرست و گمراهکننده در آفریقاست؛ قارهای که چین در آن نفوذ روزافزونی در سیاست، اقتصاد و افکار عمومی دارد.
بر اساس این گزارش، سه کشور کنیا، نیجریه و آفریقای جنوبی جزو پرکاربردترین کشورهای آفریقا در استفاده از تیکتاک هستند و چین میلیاردها دلار در این کشورها سرمایهگذاری کرده است.
واسِرمن گفت که با گسترش نفوذ چین در آفریقا، نفوذ تیکتاک نیز افزایش یافته است و این مسئله تأثیری «عمیق» بر زندگی مردم آفریقا دارد، چراکه اطلاعات «طوری طراحی شده که دیدگاهشان نسبت به رویدادهای جهانی و بهویژه نسبت به چین را تغییر دهد.»
یک اینفلوئنسر ناشناس گفت که اغلب برای انتشار مطالبی پول میگیرد که چین را «قربانی نژادپرستی غرب» نشان میدهد یا تصویر «غربی فاسد و پر از ریاکاری» را ترسیم میکند.
این یافتهها با پژوهشهایی که اخیراً توسط دانشگاه اقتصاد لندن، دانشگاه دوک کونشان چین، و دانشگاه گوستاو ایفل فرانسه انجام شده نیز مطابقت دارد.
این پژوهشگران چهار الگوی اصلی برای دفاع از رژیم کمونیستی چین توسط اینفلوئنسرها شناسایی کردهاند: ریاکاری غربی: متهم کردن غرب به استانداردهای دوگانه؛ تهدید غربی: معرفی غرب بهعنوان تهدیدی بزرگ برای امنیت و رشد جهانی؛ برتری سیستم: ترویج مدل سیاسی چین برتر از مدلهای غربی؛ سرنوشت مشترک: ترسیم آیندهای پررونق برای شرکای جهانی چین.
این کارشناسان نوشتهاند: اگرچه گرایشهای سیاسی اینفلوئنسرها مبهم و تعیینناپذیر است، اما آنها عملاً به بازیگران مؤثر در تلاش چین برای کسب وجهه جهانی در عصر دیجیتال بدل شدهاند.
واسِرمن با این یافتهها موافق است. او گفت: «این دقیقاً همان چیزی است که من شاهدش هستم؛ از پیامهای تند ضدآمریکایی گرفته تا محتواهایی که در ظاهر بیضرر به نظر میرسند، مثل اینکه چین مکان مناسبی برای گذراندن تعطیلات است.»
حمزه ابراهیم، پژوهشگر رسانه و تحلیلگر اطلاعات نادرست در نیجریه، گفت که اینفلوئنسرها ترجیح میدهند از تیکتاک استفاده کنند چون آن را «پناهگاهی امن» میدانند. به گفته او، چون مالک تیکتاک یک شرکت چینی است، آنها احساس راحتی بیشتری برای تولید محتوای حامی چین دارند.
او افزود: «در آفریقا، همه قبول دارن که تیکتاک یک شرکت چینی است که با تأیید دولت چین کار میکند و هیچکس هم از این مسئله ناراحت نیست.»
شرکت بایتدنس، مالک پلتفرم ویدئویی تیکتاک مستقر در پکن، ادعا میکند که تحت کنترل دولت چین نیست.
در عین حال، دیدبان حقوق بشر و بسیاری از گروههای دیگر درباره استقلال تیکتاک تردید دارند.
این سازمان در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که اگرچه تیکتاک بهصورت رسمی یک شرکت خصوصی است، اما «رد درخواستهای دولت چین ممکن است برای مدیران مستقر در چین، به دلیل سابقه دولت در مجازات مدیرانی که از خط حزب منحرف شدهاند، پیامدهای خطرناکی داشته باشد.»
در سال ۲۰۲۲، بنیاد موزیلا گزارش داد که در آستانه انتخابات آن سال در کنیا، تیکتاک بیش از هر پلتفرم دیگری برای انتشار نفرتپراکنی مورد استفاده قرار گرفته است؛ انتخاباتی که مانند دورههای پیشین در این کشور با خشونتهای قومی همراه بود.
این گزارش افزود: «در حالیکه پلتفرمهای قدیمیتری مانند فیسبوک و ایکس بیشترین نظارت را دریافت میکنند، تیکتاک تا حد زیادی از این نظارت در امان مانده است با اینکه میزبان برخی از چشمگیرترین کمپینهای اطلاعات نادرست بوده است.»
تیکتاک در وبسایت خود ادعا میکند که «ابزارها و فناوریهایی برای شناسایی و حذف محتوای مضر و رفتارهای زیانآور» توسعه داده است.
به گفته تیکتاک، بر اساس این دستورالعملها «ما انتظار داریم خالقان محتوا در تیکتاک، قوانین رفتاری ما را رعایت کنند و به گونهای رفتار کنند که امنیت دیگران یا یکپارچگی پلتفرم را به خطر نیندازد.»
ابراهیم گفت، با این حال، اقدامات تیکتاک اغلب شامل مقابله با اطلاعات نادرست، گمراهکننده و «دروغهای آشکار» نمیشود.
او افزود: «در کشورهایی مانند کنیا، بارها شاهد بودیم که سخنان نفرتپراکن بهسرعت در تیکتاک و سایر پلتفرمها پخش میشود، اما مدیران شبکهها خیلی کند عمل میکنند.»
در گذشته، دولت آمریکا از رادیو و تلویزیون صدای آمریکا حمایت مالی میکرد؛ شبکهای که ابراهیم میگوید «کار بسیار خوبی» در مقابله با روایتهای پکن و مسکو انجام میداد.
در آوریل، مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، همچنین دفتر مقابله با مداخلات اطلاعاتی خارجی را تعطیل کرد؛ دفتری که مسئول پایش کارزارهای اطلاعاتی خارجی بود. او این نهاد را به سانسور آمریکاییها متهم کرد.
روبیو در بیانیهای اعلام کرد: «در دوران دولت قبلی، این دفتر که سالانه بیش از ۵۰ میلیون دلار از مالیاتدهندگان هزینه میبرد، میلیونها دلار صرف خاموش کردن صدای همان آمریکاییهایی کرد که قرار بود به آنها خدمت کند.»
او همچنین در مصاحبهای با اینفلوئنسر محافظهکار مایک بنز گفت: «ما بودجهمان را برای پیامرسانی صرف خواهیم کرد که حامی آمریکا باشد و این کار برای حمایت از آزادی بیان در سراسر جهان انجام میشود، حتی در کشورهایی که متحد ما هستند.»
روبیو گفت: «بهترین راه برای مقابله با اطلاعات نادرست، آزادی بیان است، اینکه حقیقت فرصت برابر یا بیشتری برای بیان داشته باشد نسبت به آنچه حقیقت ندارد.»
در جلسه استماع کمیته نیروهای مسلح سنا در روز سهشنبه ۲۲ ژوئیه، داگوین اندرسون، ژنرال نیروی هوایی ایالات متحده، که نامزد فرماندهی آفریقای ایالات متحده آمریکا است، گفت که آفریقا بهطور فزایندهای به نقطه تلاقی رقابت قدرتهای بزرگ و تروریسم تبدیل شده است.
او گفت این وضعیت به دلیل موقعیت راهبردی آفریقا میان اقیانوس اطلس و منطقه هند-اقیانوس آرام ایجاد شده است.
او افزود: «چین رویکرد خود را از تمرکز صرف بر نفوذ اقتصادی، به عملیات اطلاعاتی و نظامی گسترش داده و در حال ترویج تبلیغات کمونیستی است.» او این وضعیت را «نگرانکننده» توصیف کرد.
واسِرمن نیز گفت این واقعاً جای نگرانی دارد و افزود که ایالات متحده «به نظر نمیرسد که کاری در این زمینه انجام دهد.»
او افزود که در حال حاضر در آفریقا یک «خلأ اطلاعاتی» وجود دارد که چین و روسیه از آن سوءاستفاده میکنند.
واسِرمن افزود: آنها میلیاردها دلار صرف تأمین مالی رسانهها در آفریقا میکنند، ازجمله کارزارهایی با ماهیت مشکوک در شبکههای اجتماعی، در حالیکه آمریکا تنها به چند سفارت در حال کاهش و یک دفتر در ژوهانسبورگ برای انتشار پیامهایش متکی است. این اصلاً پاسخگوی حجم تبلیغات و روایتهای ضدغربیای که توسط این صداها منتشر میشود، نیست.
