براساس یک گزارش جدید، رژیم کمونیستی چین طی دورهای دوساله بیش از ۲۸۰۰ قرارداد نظامی برای کالاها و خدمات مرتبط با هوش مصنوعی صادر کرده است.
نکته قابل توجه این است که بخش قابلتوجهی از این قراردادها به سازمانهایی موسوم به «فروشندگان غیرسنتی» اعطا شدهاند؛ شرکتها و نهادهایی که هیچ وابستگی آشکاری به حزب کمونیست چین ندارند، اما به نفع پکن عمل کردهاند.
این گزارش که در اوایل سپتامبر توسط اندیشکده مرکز امنیت و فناوریهای نوظهور منتشر شده، نشان میدهد که نسلی نوظهور از شرکتها و دانشگاهها که هیچگونه وابستگی علنی به دولت اعلام نکردهاند، به شتابدهندهای برای توسعه نظامی و تجاری هوش مصنوعی چین تبدیل شدهاند.
گزارش مذکور، مجموعهای شامل ۲۸۵۷ اعلان اعطای قرارداد از سوی ارتش آزادیبخش خلق چین (شاخه نظامی حزب کمونیست) را بین ژانویه ۲۰۲۳ تا دسامبر ۲۰۲۴ گردآوری کرده است.
پژوهشگران سپس ۳۳۸ نهادی را بررسی کردهاند که دستکم دو قرارداد دریافت کرده بودند. از این میان، ۲۴۳ نهاد در زمره فروشندگان غیرسنتی قرار داشتهاند.
در گزارش آمده است: «بهنظر میرسد این نهادها نقش مهمی در تأمین فناوریهای مرتبط با هوش مصنوعی برای ارتش چین ایفا میکنند؛ نقشی که میتواند به تسریع توسعه فناوری و گسترش هوش مصنوعی در ساختار نظامی چین منجر شود.»
پیشاهنگی نوین در نظامیگری حزب کمونیست چین
این گزارش، ظهور فروشندگان غیرسنتی هوش مصنوعی در چین – که بیشتر آنها طی ۱۵ سال گذشته تأسیس شدهاند – را با راهبرد «ادغام نظامی-مدنی» پکن مرتبط میداند.
براساس این راهبرد، حزب کمونیست چین بهدنبال همسوسازی نزدیک بخشهای دفاعی و غیرنظامی کشور است تا زیستبومی از شرکتهای نوپا (استارتاپها) شکل گیرد که قادر به تولید فناوریهایی با کاربردهای همزمان نظامی و مدنی باشند.
در همین راستا، بسیاری از شرکتهایی که چندین قرارداد هوش مصنوعی از ارتش چین دریافت کردهاند، بر توسعه فناوریهای دو منظوره (نظامی و غیرنظامی) تمرکز دارند؛ مسئلهای که نشان میدهد این شرکتها هر دو بخش را بهعنوان مسیر رشد خود میبینند.
بر پایه گزارش، این شرکتها همچنین بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از سرمایهگذاریهای مستمر شرکتهای آمریکایی در حوزه فناوری چین طی دهههای اخیر بهرهمند شدهاند؛ سرمایههایی که نقش مهمی در توسعه فناوریهای هوش مصنوعی در چین، از جمله فناوریهای نظامی، ایفا کردهاند.
یکی از این شرکتها، آیفلایتک است که پیشتر بهدلیل نقش ادعاییاش در نظارت بر اقلیت مسلمان اویغور توسط دولت آمریکا تحریم شده بود. این شرکت همچنین بهگفته کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا در امور حزب کمونیست چین، در چندین پروژه هوش مصنوعی با شرکت آمریکایی جی.آر.اس ونتورز همکاری داشته است.
گزارش جدید نشان میدهد که آیفلایتک تنها فروشنده غیرسنتی بوده که ۲۰ قرارداد مرتبط با هوش مصنوعی از ارتش چین دریافت کرده است؛ موضوعی که احتمال نقش حمایتهای خارجی در پیشبرد برنامه نظامی چین را پررنگتر میکند.
این یافتهها با آنچه وزارت خارجه آمریکا در دوران نخست ریاستجمهوری ترامپ درباره «ادغام نظامی-مدنی» منتشر کرده بود، همخوانی دارد؛ از جمله تلاش حزب کمونیست چین برای دستیابی به مالکیت فکری، پژوهشهای کلیدی و نوآوریهای فناورانه شهروندان، پژوهشگران و شرکتهای خصوصی جهان برای تقویت قدرت نظامی خود.
در گزارش دیگری که در ۵ سپتامبر از سوی کمیته منتخب مجلس نمایندگان آمریکا درباره حزب کمونیست چین منتشر شده، آمده است که پژوهشهای حمایتشده توسط وزارت دفاع آمریکا به ساختار نظامی-مدنی چین راه پیدا کرده است.
این گزارش، حدود ۱۴۰۰ مقاله پژوهشی را شناسایی کرده که بین ژوئن ۲۰۲۳ تا ژوئن ۲۰۲۵ منتشر شدهاند و در آنها به دریافت بودجه یا حمایت پژوهشی از وزارت دفاع آمریکا اشاره شده، در حالی که همکاری با نهادهای چینی نیز در آنها ذکر شده است.
این گزارش میافزاید: «الگویی فراگیر و نگرانکننده دیده میشود که در آن پژوهشهای تأمینشده با منابع مالی مالیاتدهندگان آمریکایی، بهطور مشترک با نهادهای چینی انجام میشود؛ نهادهایی که مستقیماً با ساختار دفاعی چین مرتبط هستند و بسیاری از آنها در فهرستهای تحریمی ایالات متحده قرار دارند.»
مشکلات پیش روی سیاست خارجی آمریکا
مجموعه این گزارشها نشان میدهد که ایالات متحده با دشواریهای جدی در محدودسازی توانایی چین در پیشبرد سریع فناوری و قدرت نظامیاش مواجه است.
در همین راستا، گزارش مرکز امنیت و فناوریهای نوظهور تأکید میکند که شناسایی فروشندگان غیرسنتی در زنجیره تأمین چین و چگونگی اعمال تحریم بر آنها – بهویژه زمانی که بهسرعت به توسعه فعالیتهای خود در خارج از کشور میپردازند – با پیچیدگی زیادی همراه است.
در گزارش آمده است: «بسیاری از نهادهای مورد بررسی ما، مراکز تحقیقاتی یا فعالیتهای تجاری خود را در خارج از چین راهاندازی کردهاند و بیشتر آنها مشمول تحریمها یا محدودیتهای تجاری آمریکا نیستند.»
گزارش میافزاید: «با محو شدن مرز میان فناوریهای نظامی و غیرنظامی، آمریکا با چالشهای دشواری در زمینه حفظ شفافیت برای نوآوری و در عین حال، کاهش ریسکهای امنیت ملی مواجه خواهد بود.»
در پایان گزارش آمده است: «این چالشها نشان میدهد که ایالات متحده و متحدانش در پیشبرد همزمان توسعه فناوری خود و محدودسازی توانایی ارتش چین در دستیابی و بهرهبرداری از فناوریهای پیشرفته، با موانع پیچیدهای روبهرو هستند. همچنین یافتههای ما حاکی از آن است که چین تا حدی موفق شده رقابت در بخش دفاعی سنتی و ناکارآمد خود را تقویت کند.»
