محققان ترکیبی بر پایه کراتین برای خمیردندان تولید کردهاند که میتواند پوسیدگی اولیه دندانها را بدون نیاز به برداشتن بافت پوسیده برطرف کند.
آیا تابهحال به این فکر کردهاید که در روتین صبحگاهی خود با خمیردندانی که از مو ساخته شده مسواک بزنید؟
محققان کینگز کالج لندن ترکیبی برای خمیردندان ساختهاند که از کراتین تهیه میشود؛ پروتئینی که در مو، پوست و پشم وجود دارد. این ترکیب میتواند مینای دندان را ترمیم کند و درخشندگی و استحکام دندانها را بازگرداند. استفاده از این فناوری در مراحل اولیه پوسیدگی باعث میشود که از برداشتن بافت پوسیده دندان بینیاز شویم.
کراتین به بازسازی مینای دندان کمک کرده و پوسیدگی سطحی دندانها را برطرف میکند. وقتی محققان عصاره کراتین را در آزمایشگاه روی دندانها اعمال کردند، با جذب کلسیم و دیگر مواد معدنی مواجه شدند که با شکلگیری یک لایه پوششی محافظ روی دندانها همراه است.
شریف الشرقاوی، نویسنده ارشد و مشاور پروتز دندان در کینگز کالج لندن، به اپک تایمز گفت: «کراتین گزینهای کارآمد برای بازسازی مینای دندان است و صرفاً از دندانها محافظت نمیکند.»
پروتئین مو چه نقشی در ترمیم دندانها دارد
مطالعهای که در مجله ترکیبات پیشرفته سلامتمحور انتشار یافته است، نشان میدهد که کراتین به بازسازی مینای دندان کمک میکند.
محققان کراتین را از پشم استخراج کردند و آن را به شکل نوارهای باریک درآوردند. کراتین از موی انسان نیز قابل استخراج است. وقتی نوارهای کراتین روی دندانها اعمال میشوند، مواد معدنی از جمله کلسیم و فسفات- از ملزومات تشکیل مینای دندان- را جذب کرده و یک داربست کریستالیشکل تشکیل میدهند که ساختار و عملکرد مینای طبیعی دندان را شبیهسازی میکند.
بزاق تازه در دهان باعث تثبیت جریان کلسیم شده و سبب میشود که دندانها در حالت تعادل بمانند و در برابر حملات اسیدی مقاوم باشند. در آزمایشگاه بهجای بزاق از محلولهای کلسیم-فسفات استفاده میشود.
وقتی نوارهای کراتین روی دندانهای پوسیده انسانی اعمال شدند، به نقاط ضعیف دندانها نفوذ کردند و مواد معدنی جدید تشکیل دادند. بدین ترتیب، مینای دندان توانست سطح صیقلی و استحکام اولیه خود را بازیابی کند.
کراتین اساساً از مکانیزم طبیعی ترمیم بدن بهره میگیرد و ساختار دندان را به کمک کلسیم و فسفات موجود در بزاق بازسازی میکند.
مزایای استفاده از کراتین
پوسیدگی دندان همچنان شایعترین بیماری مزمن در کودکان و بزرگسالان است و هزینههای دندانپزشکی را افزایش میدهد.
مینا یا پوشش سخت دندانها سلول زندهای ندارد. از اینرو، بدن به شکل طبیعی نمیتواند آن را ترمیم کند. اگر مینا از بین برود، خودبهخود ترمیم نمیشود.
دکتر فاطمه خان، متخصص دندانپزشکی در اینباره گفت که مینای دندان نمیتواند خودش را بازسازی کند، اما میتوان آن را با تأمین مواد معدنی تقویت کرد.
ترکیبات سنتی مانند فلوراید یک لایه جدید روی مینای دندان ایجاد میکنند، اما داربست کراتینی مواد معدنی جدید را به سمت دندان هدایت میکند تا آسیبدیدگی از درون بازسازی شود.
یک مطالعه مروری در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۱۴ مطالعه آزمایشگاهی نشان داد که پر کردن دندان به سلولها آسیب میرساند و سمیّت آن در دوزهای بالاتر و مواجهه طولانیتر افزایش مییابد. این آسیبها با کاهش گلوتاتیون، تنش اکسایشی و بعضاً مرگ سلولی ارتباط مستقیم دارند.
کراتین نسبت به ترکیبات سنتی چند مزیت دارد. برخلاف روشهای غیرطبیعی، کراتین از منابع طبیعی فراوان مانند پشم قابل استخراج است و از آنجا که این پروتئین در مو، پوست و ناخن انسان نیز یافت میشود، از زیستسازگاری قابلتوجهی برخوردار است. کراتین ساختار دندان را ترمیم و مینای دندان را از درون بازسازی میکند، نه اینکه صرفاً سطح دندان را بپوشاند. با استفاده از کراتین دیگر نیازی به برداشتن بافت پوسیده یا پر کردن دندان نخواهید داشت.
الشرقاوی گفت که کراتین در آب حل شده و با استفاده از کلسیم و فسفات موجود در بزاق دهان باعث تشکیل مواد معدنی میشود. «استفاده از کراتین وابستگی به ترکیبات مصنوعی را به حداقل رسانده و رویکرد ایمنتر و مسئولانهتری نسبت به محیطزیست به شمار میآید.»
محققان بر این باورند که کراتین به کنترل حساسیت عاجی هم کمک میکند؛ حالتی که مینای دندان فرسوده شده و لایه نرمتر زیر آن بیرون میزند. کراتین میتواند عاج دندان را با لایهای صاف و مشابه مینا بپوشاند که جلوی اسیدها و مایعات را میگیرد و حساسیت را به حداقل میرساند.
خان افزود که انجام اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از پوسیدگی بیشتر دندانها حائز اهمیت است. «اگر پوسیدگی پیشرفت کند، باید از کامپوزیت یا روکش استفاده کنید، عصبکشی کنید یا دندانتان را بکشید.»
قدم بعدی
نوارهای کراتین تنها در آزمایشگاه بررسی شدهاند. ما هنوز نیاز به آزمایشهای انسانی داریم تا ببینیم کراتین در معرض غذا، باکتریها و آسیبهای روزانه چگونه عمل میکند.
در تحقیقات دیگر نیز از رویکردهای مشابه الگو گرفته شده که از جمله میتوان به روشهای مبتنی بر هیدروکسی آپاتیت اشاره کرد که در آن از مواد معدنی طبیعی دهان برای پر کردن ترکها و شکافهای میکروسکوپی سطح دندان استفاده میشود. با اینحال، الشرقاوی معتقد است که برتری کراتین به تشکیل ساختارهای معدنی یکپارچه و منظم بازمیگردد و به ایجاد پوششهای سطحی محدود نمیشود.
راهکارهای فناورانه مانند نوارهای کراتین نشان میدهند که پیشرفت قابلتوجهی صورت گرفته است، اما بعضی از دندانپزشکها معتقدند که پیشگیری از پوسیدگی صرفنظر از گزینههای درمانی همچنان اهمیت بسزایی دارد.
دکتر الی فیلیپس، متخصص دندانپزشکی، میگوید: «مهم این است که علت اصلی یعنی عفونت زمینهای با از بین بردن باکتریهای عفونی و تقویت میکروبیوم سالم دهان برطرف شود.»
او روش «استراحت دادن به دهان» را توصیه میکند. در این روش باید ۶۰ تا ۹۰ دقیقه بعد از صرف وعدههای غذایی از خوردن تنقلات یا نوشیدن مایعات اجتناب کنید تا بزاق فرصت داشته باشد که دندانها را به شکل طبیعی ترمیم کند.
این روش نهتنها به مینای دندان کمک میکند، بلکه باعث تقویت باکتریهای سالمی میشود که با سلامت قلب، ریه و مغز سروکار دارند.
نتیجه استراحت دادن به دهان با آمادهسازی دندانها از طریق راهکارهای پاکسازی مؤثر بهبود خواهد یافت. فیلیپس استفاده از زایلیتول را توصیه میکند؛ یک قند طبیعی که پلاکهای دندانی را از بین میبرد، باکتریهای مضر را به حداقل میرساند و حجم بزاق را برای تأمین مواد معدنی لازم برای دندانها افزایش میدهد. اولین مرحله در برنامه شخصی او این است که از دهانشویههای بدون نسخه برای سالم نگهداشتن دندانها استفاده میکند.
