به گفته لری سنگر، همبنیانگذار ویکیپدیا، این دانشنامه آنلاین محبوب که میلیونها نفر آن را یک منبع اطلاعاتی معتبر میدانند، بهصورت سیستماتیک جانبدارانه عمل میکند. این برخوردش بیشتر در قبال تفکرات محافظهکارانه، مذهبی و سایر گرایشهای فکری است.
سنگر ۵۷ ساله که در حال حاضر ریاست بنیاد «معیارهای دانش» را برعهده دارد، بر این باور است که ویکیپدیا با رجوع به اصل آزادی بیان و به واسطه کارزاری مردمی در دفاع از گرایشهای فکری متنوع نجات خواهد یافت.
سنگر افزود: «اگرنه شاید لازم باشد دولت وارد عمل شود تا ناشناسی ویرایشگران ویکیپدیا از بین برود، زیرا این مقوله باعث شده چهرههای شناختهشدهای که معتقدند این وبسایت درباره آنها اطلاعات نادرست منتشر کرده نتوانند از ویرایشگران شکایت کنند.»
سنگر در مصاحبه روز ۹ اکتبر با یان یکیلک، مجری برنامه «رهبران فکری آمریکایی»، که از شبکه اپکتیوی پخش شد، درباره انحراف ویکیپدیا از مسیر اصلی و راههای بازگرداندن آن به مسیر درست صحبت کرد.
سوگیری سیستماتیک
به گفته سنگر، ویکیپدیا در سال ۲۰۰۱ راهاندازی شد و در اوایل سال ۲۰۰۰ به سمت تفکرات گلوبالیستی، آکادمیک و سکولاریسم مترقی سوق پیدا کرد. او افزود که این انحصار فکری در پی انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۱۶ آمریکا که متعاقب آن بسیاری از رسانهها از اصل بیطرفی فاصله گرفتند شدت گرفت.
مؤسسه غیرانتفاعی «بنیاد ویکیمدیا» وظیفه نظارت بر این وبسایت را برعهده دارد، اما ویکیپدیا خود را پروژهای خودگردان میداند و معتقد است که «سیاستها و دستورالعملهای این وبسایت نتیجه اجماع کاربران هستند.»
سنگر گفت اصول بیطرفی این وبسایت، که او شخصاً آنها را به نگارش درآورده، بازنویسی شدهاند تا جلوی «ایجاد توازن کاذب» گرفته شود.
او افزود: «اگر ویرایشگران مطمئن باشند یک طرف قطعاً در اشتباه است، باید محض خاطرِ بیطرفی هم که شده در سمت درست بایستند. تظاهر به بیطرفی دیگر معنایی ندارد.»
سنگر گفت: «یکی از راههای اجرای این سیاست استفاده از سیستم رتبهبندی رنگی منابع است که بعضی از منابع را در اولویت قرار میدهد و بعضی دیگر را به حاشیه میراند.»
او افزود: «در مقالات ویکیپدیا بههیچوجه نمیتوانید از منابعی استفاده کنید که راستگرا تلقی میشوند. برای نمونه، اپک تایمز مشخصاً راستگرا نیست اما در سیستم رتبهبندی ویکیپدیا به رنگ قرمز درآمده است.»
سنگر میگوید اطلاعات بعضی از منابع «سبز» بهعنوان یک اصل صحیح پذیرفته شده و بدون ذکر منبع بازنشر میشوند.
سنگر که مدتهاست برای احیای آزادی بیان و پاسخگویی در این پلتفرم تلاش میکند، گفت که خیلیها هنوز ویکیپدیا را بیطرف و دقیق میدانند.
او افزود: «خیلیها تازه به این نکته پی بردهاند که ویکیپدیا در بسیاری از صفحات خود نقش یک دستگاه تبلیغاتی را ایفا میکند.»
به گفته سنگر، چهرههای شناختهشدهای مانند فیلیپ راث، رماننویس، جان زینتالر، روزنامهنگار، و رابی استارباک، فیلمساز، از او گلایه کردهاند که ویکیپدیا اطلاعات نادرستی درباره آنها منتشر کرده است.
ویکیپدیا در سال ۲۰۲۲ صفحه کتی بارنت، نامزد جمهوریخواه سنای آمریکا، را به دلیل عدم برخورداری از معیار سرشناسی حذف کرد. صفحه او مدتی بعد بازیابی شد.
ویرایشگران ویکیپدیا در همان سال صفحه روزمانت سنکا پارتنرز، شرکت سرمایهگذاری هانتر بایدن، را به دلیل عدم برخورداری از معیار سرشناسی حذف کردند. یکی از ویرایشگران گفته بود که حفظ این صفحه ممکن است آن را به «کانون تئوری توطئه درباره هانتر بایدن» تبدیل کند، اما هیچ توضیح یا سندی در اینباره ارائه نکرد.
سنگر سلطه فکری بر محتوای ویکیپدیا را به «راهپیمایی طولانی در نهادها» تشبیه کرد؛ مفهومی برگرفته از کمونیسم که بر کنترل جامعه از طریق کنترل نهادهای کلیدی مانند رسانهها، بخش آموزش و دولت تمرکز دارد.
او گفت: «ویکیپدیا یکی از همان نهادهایی است که چپها آن را تحت کنترل خود درآوردند.»
ویکیپدیا به درخواست اپک تایمز برای اظهارنظر در اینباره پاسخ نداد.
فقدان شفافیت و پاسخگویی
ویکیپدیا براساس یک چرخه خودپایدار عمل میکند که سنگر آن را نوعی «بوروکراسی غیرعقلانی» میداند.
او گفت که قوانین ویرایش ویکیپدیا به اهرمی برای ایجاد انطباق ایدئولوژیک تبدیل شدهاند. بعضی از این قوانین نیاز به احیا دارند و بعضی دیگر باید از دستور کار خارج شوند.
یکی از مشکلات اصلی ویکیپدیا این است که منابع ثانویه را به منابع اولیه یا اصلی ترجیح میدهد. این رویکرد برخلاف روال مرسوم در روزنامهنگاری و نهادهای آموزش عالی است که به منابع دستاول مانند نقلقولهای مستقیم از چهرههای شناختهشده، اسناد تاریخی و تحقیقات اصلی استناد میکنند.
اما ویکیپدیا منابعی مانند مجلات و روزنامهها را که براساس تفسیر منابع اولیه به وجود آمدهاند ترجیح میدهد.
سنگر گفت: «بهعنوان کسی که سابقه فعالیت آکادمیک دارد، این رویکرد را بیمعنی میدانم.»
سنگر ماجرای فیلیپ راث را تعریف کرد که از ویکیپدیا خواسته بود اطلاعات مربوط به یکی از شخصیتهای رمان «ننگ بشری» را اصلاح کند.
با وجود آنکه راث شخصاً برای ویکیپدیا توضیح داده بود که شخصیت این رمان چگونه خلق شده است، ویرایشگران از اصلاح صفحه او خودداری کردند و ترجیح دادند به گمانهزنی نیویورک تایمز استناد کنند. راث درنهایت مقالهای درباره این موضوع در نیویورکر نوشت و برای اطلاعاتی که خودش با ویکیپدیا در میان گذاشته بود، یک منبع ثانویه ایجاد کرد.
سنگر در اینباره گفت: «واقعاً مضحک است.»
او افزود که ناشناختهبودن اکثر ۶۲ ویرایشگر بانفوذ ویکیپدیا باعث تداوم این مشکل شده است، زیرا هیچکسی مسئولیت آسیبی را که محتوای وبسایت به اشخاص وارد میکند برعهده نمیگیرد.
سنگر گفت: «۸۵ درصد از ویرایشگران ناشناس هستند و امکان شکایت از آنها وجود ندارد.»
بخش ۲۳۰ لایحه نزاکت در ارتباطات که در سال ۱۹۹۶ به تصویب رسید، شرکتها را از بار حقوقی محتوای کاربران مصون میداند. از اینرو، نمیتوان از بنیاد ویکیمدیا شکایت کرد.
ایدههای اصلاح
سنگر در وبسایت خود پیشنهاداتی را در رابطه با بازگرداندن ویکیپدیا به مسیر اولیه و احیای اصل بیطرفی و آزادی بیان ارائه کرده است. بخشی از ایدههای او بر افزایش شفافیت در مدیریت وبسایت متمرکز است که از جمله میتوان به افشای هویت مدیران ویکیپدیا، فراهمکردن امکان ارزیابی مقالات از سوی مردم، لغو تصمیمگیری براساس اجماع و ایجاد یک فرایند قانونی جهت تصویب سیاستهای مربوط به ویرایش اشاره کرد.
سنگر معتقد است که سیاستهای فعلی ویکیپدیا درعمل این پلتفرم را به محیطی بسته و ایدئولوژیک تبدیل کرده است. او بر این باور است که سیاستگذاری غیرانحصاری پای دیدگاههای گوناگون را به این پلتفرم باز خواهد کرد.
سایر ایدههای او بر آزادی بیان متمرکز هستند که از جمله میتوان به انتشار مقالات مخالف درباره یک موضوع واحد، لغو لیست سیاه منابع، احیای سیاست بیطرفی و رفع مسدودیت دائمی صفحه بعضی از ویرایشگران اشاره کرد.
سنگر همچنین خواستار لغو سیاست «نادیده گرفتن تمام قوانین» در ویکیپدیا شده که شخصاً آن را در نخستین سالهای راهاندازی وبسایت تنظیم کرده بود. هدف اولیه این سیاست آن بود که ویرایشگران در اصلاح مقالات مردّد نشوند و بدون نگرانی از تبعات قانونی بر انجام کار خود تمرکز کنند.
او گفت: «اما این سیاست به اهرم فشار حلقه داخلی وبسایت علیه تازهواردها تبدیل شده و همه چیز شکل و شمایل دیگری پیدا کرده است.»
تغییر چگونه صورت میگیرد
سنگر گفت که ایجاد تغییر در ویکیپدیا از سه طریق قابل انجام است.
نخست آنکه بنیاد ویکیمدیا میتواند به شکل داوطلبانه به انحصار ایدئولوژیک پایان دهد.
او گفت: «میانهروها، آزادیخواهان، جمهوریخواهان، محافظهکاران، مذهبیها، هندوها، یهودیان، مسیحیان و تمرینکنندگان فالون گونگ باید از امکان مشارکت در ویکیپدیا برخوردار باشند.»
اگرنه یک کارزار عمومی میتواند با مطالبه بیطرفی زمینهسازِ تغییر ویکیپدیا شود.
او افزود: «قصد دارم نامهای اعتراضی بنویسم و آن را با چهرههای سرشناسی که به اشکال گوناگون از جانب ویکیپدیا متضرر شدهاند به اشتراک بگذارم.»
سنگر از دیگران نیز دعوت کرد که با بنیاد ویکیمدیا تماس بگیرند و نظرشان را مطرح کنند.
درنهایت، کنگره میتواند با ایجاد استثناء در بخش ۲۳۰ لایحه نزاکت در ارتباطات، امکان تعطیلی وبسایتهایی را فراهم کند که مطالب نادرست منتشر میکنند. سنگر افزود که پیشتر با چنین نمونهای سروکار داشتهایم. قانونی در سال ۲۰۱۸ به تصویب رسید که برای وبسایتهای دخیل در سازماندهی قاچاق انسان استثناء قائل میشد.
او گفت: «حتی اگر گردانندگان وبسایتها درگیرِ قاچاق انسان نباشند، درصورتیکه این عمل از طریق وبسایت سازماندهی شود، امکان شکایت از آنها وجود خواهد داشت.»
سنگر گفت که «ویکیپدیا واقعاً نیاز به اصلاح دارد.» او ضمن ابراز امیدواری نسبت به پذیرش پیشنهادات خود افزود که شاید این اصلاحات هرگز رنگ واقعیت به خود نگیرند.
او گفت: «شاید آنها راهی پیدا کنند که با سلیقهشان سازگاری بیشتری داشته باشد. در هرصورت، از انجام اصلاحات حمایت خواهم کرد.»
