این توافق یک دوره ۶۰ روزه مذاکره را آغاز میکند تا دو طرف پیش از دستیابی به توافق نهایی، درباره پایان جنگ و تعیین تکلیف «نیازهای هستهای» جمهوری اسلامی مذاکره کنند.
دونالد ترامپ در کنفرانس خبری پایانی خود در نشست سران گروه هفت در فرانسه در ۱۷ ژوئن، جزئیات توافق با جمهوری اسلامی را تشریح کرد و به گمانهزنیهای گستردهای که پس از انتشار پیشنویس درز کرده این توافق در روز قبل شکل گرفته بود، پاسخ داد.
پس از آنکه مقامهای جمهوری اسلامی و اسرائیل تفسیرهای متفاوتی از متن درز کرده ارائه کردند، دولت ترامپ تصمیم گرفت مفاد تفاهمنامه مورد انتظار (MOU) را زودتر از برنامه اعلامشده منتشر کند.
یک مقام آمریکایی در ۱۷ ژوئن به اپک تایمز گفت که ترامپ و جمهوری اسلامی این تفاهمنامه را امضا کردهاند.
در حالی که ترامپ در محل برگزاری اجلاس در شهر تفریحی اویان-له-بن فرانسه مشغول برگزاری کنفرانس خبری بود، مقامهای دولت آمریکا در واشنگتن طی یک تماس تلفنی با خبرنگاران، متن کامل سند را قرائت کرده و توضیحاتی درباره مفاد آن ارائه دادند.
در ادامه مهمترین نکات این سند و اظهارات رئیسجمهوری آمریکا آمده است.
۶۰ روز مذاکره
این توافق یک دوره ۶۰ روزه مذاکره را آغاز میکند تا دو طرف پیش از رسیدن به توافق نهایی برای پایان جنگ و تعیین تکلیف «نیازهای هستهای» جمهوری اسلامی، گفتوگو کنند.
در طول این دوره ۶۰ روزه، تمامی کشتیهای تجاری اجازه خواهند داشت بدون پرداخت هیچگونه عوارضی از تنگه هرمز، از خلیج فارس به دریای عمان، عبور کنند.
از قابل توجهترین نکات این است که جمهوری اسلامی همچنین پذیرفته است که بلافاصله فرآیند رقیقسازی ذخایر اورانیوم با غنای بالا را آغاز کند.
در صورتی که طرفین به تعهدات خود پایبند بمانند و مذاکرات موفقیتآمیز باشد، ایالات متحده توافق نهایی را با جمهوری اسلامی امضا خواهد کرد که شامل کاهش تحریمهای آمریکا نیز خواهد بود.
تهران فروش نفت را از سر میگیرد
پس از امضای تفاهمنامه، آمریکا به جمهوری اسلامی اجازه خواهد داد فوراً فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و سایر کالاهای مرتبط را از سر بگیرد؛ اقدامی که حمایت اقتصادی مهمی برای آن محسوب میشود.
معافیتهای تحریمی همچنین شامل خدمات کلیدی مانند بانکداری، حملونقل و بیمه خواهد شد که برای صادرات نفت ضروری هستند.
بند دهم تفاهمنامه که به این موضوع اختصاص دارد، با انتقادهایی روبهرو شده است.
دولت ترامپ از این بند دفاع کرده و میگوید ادامه تحریم نفت ایران در شرایط کنونی کارآمد نیست، زیرا چین همچنان این نفت را با تخفیفهای قابل توجه خریداری میکند.
یکی از مقامهای آمریکایی در این تماس تلفنی به اپک تایمز گفت: «اینکه نفت ایران را تحریم کنیم؛ اما همچنان اجازه دهیم فروخته شود، بیمعناست. در واقع فقط یک تخفیف بزرگ و چرب به چین میدهیم.»
مقام دیگری نیز گفت که اجازه فروش نفت به جمهوری اسلامی به کاهش قیمت جهانی نفت کمک میکند و در نتیجه قیمت بنزین برای خانوادههای آمریکایی کاهش مییابد.
جمهوری اسلامی به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت
از نگاه دولت ترامپ، مهمترین بخش این تفاهمنامه خواستههای هستهای واشنگتن است؛ خواستههایی که باید پیش از هرگونه کاهش تحریم یا اعطای معافیتهای اقتصادی برآورده شوند.
در این توافق آمده است که جمهوری اسلامی بار دیگر تأکید میکند که «سلاح هستهای تولید یا تهیه نخواهد کرد.»
جمهوری اسلامی همچنین باید تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نهاد ناظر هستهای سازمان ملل، ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود را رقیق کند.
با این حال هنوز مشخص نیست که آیا جمهوری اسلامی اجازه خواهد داشت در سطح مورد نیاز برای تولید انرژی هستهای غیرنظامی به غنیسازی ادامه دهد یا نه؛ موضوعی که در توافق هستهای دوران باراک اوباما مجاز بود.
در تفاهمنامه آمده است که واشنگتن و تهران توافق کردهاند در توافق نهایی پس از ۶۰ روز مذاکره، «موضوع غنیسازی و سایر مسائل مورد توافق مرتبط با نیازهای هستهای جمهوری اسلامی» را بررسی کنند.
ترامپ در ۱۷ ژوئن هشدار داد که اگر مذاکرات در این بازه ۶۰ روزه شکست بخورد یا جمهوری اسلامی به تعهدات خود، بهویژه بندهای هستهای، عمل نکند، آمریکا «به بمباران بازخواهد گشت.»
بازگشایی تنگه هرمز اقتصاد جهانی را تقویت میکند
بر اساس تفاهمنامه، جمهوری اسلامی متعهد شده است که تنگه هرمز را فوراً و بدون دریافت عوارض در طول دوره ۶۰ روزه مذاکرات بازگشایی کند.
ترامپ گفت تصمیم گرفته جنگ را ادامه ندهد، زیرا اختلالهای مداوم در تنگه هرمز بازارهای انرژی را تحت تأثیر قرار داده و به اقتصاد جهانی آسیب زده است.
او گفت بازگشایی این آبراه موجب کاهش قیمت انرژی، تقویت اقتصاد جهانی و رشد بازارهای سهام خواهد شد.
ترامپ در کنفرانس خبری گفت: «تردد دریایی از تنگه هرمز همین حالا هم به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.»
او افزود: «جریان عادی انرژی در روزهای آینده از سر گرفته خواهد شد، جهان تریلیونها دلار سود خواهد برد و به اعتقاد من بازار سهام نیز به رشد خود ادامه خواهد داد.»
ترامپ همچنین گفت نمیخواهد مانند رئیسجمهور هربرت هوور به یاد آورده شود؛ فردی که سیاستهایش به تشدید رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ نسبت داده میشود.
او گفت: «نمیخواستم شاهد یک فاجعه اقتصادی باشم.»
امانوئل مکرون نیز در کنفرانس خبری خود در ۱۷ ژوئن گفت که رهبران گروه هفت از این توافق حمایت کردهاند.
آزادسازی داراییها و کاهش تحریمها
ایالات متحده موافقت کرده است که در صورت دستیابی به توافق نهایی، تمامی تحریمهای اولیه و ثانویه علیه جمهوری اسلامی را لغو کند.
توافق نهایی همچنین مانع اعمال تحریمهای جدید از سوی آمریکا خواهد شد و در صورت تحقق شرایط تعیینشده، آزادسازی داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی را نیز در بر خواهد گرفت.
در تفاهمنامه آمده است: «ایالات متحده و ایران درباره سازوکارهای مربوط به آزادسازی این منابع مالی در جریان مذاکرات به توافق خواهند رسید.»
یکی از مقامهای آمریکایی تأکید کرد که جمهوری اسلامی تنها پس از دستیابی به توافق نهایی با آمریکا به این منابع مالی و داراییها دسترسی خواهد داشت.
او گفت آزادسازی این داراییها منوط به اجرای کامل تعهدات هستهای از سوی جمهوری اسلامی خواهد بود.
ترامپ درباره صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری توضیح داد
یکی از جنجالیترین بندهای تفاهمنامه مربوط به طرح آمریکا و شرکای منطقهای آن در خاورمیانه برای ایجاد صندوقی ۳۰۰ میلیارد دلاری به منظور بازسازی و توسعه اقتصادی ایران است.
این طرح تا پایان دوره ۶۰ روزه اجرا نخواهد شد و جزئیات کامل سازوکار آن در توافق نهایی مشخص خواهد شد.
بر اساس توافق، آمریکا تمامی مجوزها، معافیتها و تأییدیههای لازم برای انجام تراکنشهای مالی مرتبط با ایجاد و اجرای این صندوق را صادر خواهد کرد.
یکی از مقامهای آمریکایی توضیح داد که واشنگتن مستقیماً پولی به این صندوق واریز نخواهد کرد، بلکه در صورت پایبندی جمهوری اسلامی به توافق، امکان کاهش تحریمها را فراهم میکند.
او گفت ممکن است کشوری مانند امارات متحده عربی در ساخت یک نیروگاه در ایران سرمایهگذاری کند.
ترامپ نیز در فرانسه تأکید کرد که اجرای این طرح منوط به آن است که جمهوری اسلامی «کارها را درست انجام دهد.»
او گفت: «وقتی از میلیاردها دلار صحبت میکنید، فراموش نکنید که بیش از یک تریلیون دلار خسارت به آنها وارد شده است. راه درازی در پیش دارند. بازسازی آنچه اکنون دارند بین ۱۵ تا ۲۰ سال زمان خواهد برد.»
ترامپ در این اظهارات به خسارتهای واردشده به ایران از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه اشاره داشت.
نیروهای آمریکایی در منطقه باقی میمانند
به محض امضای تفاهمنامه، ایالات متحده روند برچیدن محاصره دریایی خود و همچنین «هرگونه اخلال یا مانع علیه جمهوری اسلامی ایران» را آغاز خواهد کرد.
واشنگتن پذیرفته است که ظرف ۳۰ روز به طور کامل به محاصره دریایی پایان دهد.
پس از تصویب توافق نهایی برای پایان جنگ، آمریکا نیروهای نظامی خود را «از نزدیکی ایران» خارج خواهد کرد.
همچنین در توافق نهایی باید «پایان دائمی جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان» تأیید شود و آمریکا نیز متعهد شده است نیروهای بیشتری به منطقه اعزام نکند.
با این حال، همانطور که ترامپ اشاره کرد، در صورت عمل نکردن جمهوری اسلامی به خواستههای دولت او، آماده از سرگیری عملیات نظامی است.
او گفت: «این یک تفاهمنامه است، اما درباره برخی مسائل حتی بدون اینکه روی کاغذ نوشته شوند هم تفاهم داریم و اگر به آن پایبند نباشند، احتمالاً دوباره آنها را بمباران خواهیم کرد تا به تعهدات خود عمل کنند.»
ترامپ افزود: «شگفتانگیز است که بمبها چه کارهایی میتوانند انجام دهند.»
پس از پایان کنفرانس خبری، ترامپ برای شرکت در ضیافت شام برگزارشده توسط مکرون در کاخ ورسای راهی پاریس شد.
او در فرودگاه پاریس در پاسخ به این پرسش که نیروهای آمریکایی تا چه زمانی در خلیج فارس باقی خواهند ماند، گفت: «مدتی کوتاه» و افزود که زمانبندی این موضوع به این بستگی دارد که «اوضاع چگونه پیش برود.»
