در حالی که مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا ادعاهای متضادی درباره کنترل تنگه هرمز مطرح میکنند، تهران دلایل بیشتری را برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری را مطرح کرده است.
جمهوری اسلامی استدلال خود برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را تقویت کرده و میگوید کشتیهای تجاری باید در پرداخت هزینه خسارتهای زیستمحیطی در خلیج فارس سهیم باشند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، پنجشنبه ۱۳ اوت (۲۲ مرداد) گفت حفاظت از محیط زیست باید بخش مهمی از هرگونه توافق آینده درباره نحوه اداره تنگه هرمز باشد. او در این زمینه به نشت اخیر نفت در سواحل جزیره قشم اشاره کرد.
بقایی گفت شواهد اولیه نشان میدهد آلودگی ثبتشده در سه نقطه ساحلی و بخشهایی از سطح آبهای اطراف، از یک کشتی فلهبر خارجی نشات گرفته است.
بقایی پرسید: «چه کسی مسئول جبران این خسارتهاست؟» او این پرسش را مطرح کرد که آیا مسئولیت باید بر عهده کشورهای مصرفکننده انرژی، شرکتهای بیمه کشتیرانی یا کشورهایی باشد که در عملیات نظامی در منطقه مشارکت دارند.
او گفت: «هر طرفی که از کشتیرانی تجاری از طریق تنگه هرمز بهرهمند میشود، هم از نظر قانونی و هم از نظر اخلاقی موظف است خسارتهای زیستمحیطی را جبران کند.»
این اظهارات، دامنه استدلال جمهوری اسلامی برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از هرمز را گسترش میدهد و جبران خسارتهای زیستمحیطی را به استدلال پیشین تهران مبنی بر لزوم پرداخت هزینه خدمات دریایی و زیستمحیطی از سوی کشتیها اضافه میکند.
دولت ترامپ هم دریافت عوارض از سوی جمهوری اسلامی و هم ادعای تهران درباره کنترل تنگه هرمز را رد کرده و تاکید دارد که این آبراه باید باز و عبور از آن بدون پرداخت عوارض باشد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه گفت ایالات متحده «کنترل کامل» تنگه هرمز را در اختیار دارد و محاصره دریایی بنادر جمهوری اسلامی از سوی آمریکا را به «دیوار فولادین» تشبیه کرد.
جمهوری اسلامی پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۲۸ فوریه، عملا این آبراه را بست و تردد در مسیری را که پیش از آن حدود یکپنجم محمولههای انرژی دریایی جهان از آن عبور میکرد، بهشدت کاهش داد.
یک یادداشت تفاهم میان واشنگتن و تهران در ماه ژوئن خواستار بازگشت آزادی کشتیرانی شده بود، اما این توافق بعدا در پی اعمال دوباره محدودیتها از سوی جمهوری اسلامی و حملات به کشتیها و همچنین حملات نظامی تلافیجویانه آمریکا از هم فروپاشید.
تلاش جمهوری اسلامی برای کنترل تنگه هرمز
مقامهای نظامی جمهوری اسلامی روز پنجشنبه بار دیگر بر ادعای خود مبنی بر اینکه تهران، و نه واشنگتن، کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد تأکید کردند.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا مدعی شد تنگه هرمز همچنان مانند گذشته تحت مدیریت و کنترل کامل جمهوری اسلامی قرار دارد و هیچ کشتی تجاری یا نفتکشی بدون مجوز و نظارت نیروهای مسلح جمهوری اسلامی نمیتواند با امنیت از این آبراه عبور کند. این قرارگاه هشدار داد که جمهوری اسلامی برای تشدید اقدامات خود آمادگی دارد.
حسین طائب، رئیس سازمان بسیج مستضعفان نیز روز پنجشنبه ادعای مشابهی مطرح کرد. پرستیوی به نقل از او گزارش داد که تنگه هرمز همچنان تحت «مدیریت و کنترل» تهران قرار دارد. او همچنین واشنگتن را متهم کرد که با دامن زدن به تنشها در هرمز قصد دارد میان جمهوری اسلامی و همسایگان عرب آن در خلیج فارس شکاف ایجاد کند.
در مقابل، ترامپ ادعای جمهوری اسلامی درباره کنترل تنگه هرمز را رد کرده است.
ترامپ روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «در حال حاضر ما کنترل کامل تنگه هرمز را در اختیار داریم. آنها کنترل آن را در دست ندارند. کنترل کامل در اختیار ماست. این تنگه متعلق به ماست.»
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا گفت عملیات نظامی ایالات متحده و همکاری با متحدان این کشور در خلیج فارس باعث شده میانگین هفتروزه نفت عبوری از تنگه هرمز به نزدیک ۹ میلیون بشکه در روز افزایش یابد.
رایت گفت سامانههای تجاری ردیابی کشتیها میزان تردد را به شکل قابلتوجهی کمتر از رقم واقعی نشان میدهند؛ زیرا برخی کشتیها بهطور پنهانی از این آبراه عبور میکنند. به گفته او، با احتساب افزایش ظرفیت خطوط لوله و دیگر مسیرهای صادراتی، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت از منطقه خلیج فارس خارج میشود.
جیمز تورن، استراتژیست ارشد بازار در ولینگتون-آلتوس گفت این ارقام از ادعای دولت آمریکا مبنی بر اینکه تهران نتوانسته کنترل این گذرگاه راهبردی را دوباره به دست گیرد، حمایت میکند.
تورن روز پنجشنبه در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «جمهوری اسلامی در تنگه هرمز “پیروز” نشده است. کنترل آن را در اختیار ندارد. آمریکا کنترل آن را در دست دارد.»
او افزود گسترش خطوط لوله میتواند در نهایت توانایی جمهوری اسلامی برای استفاده از تنگه هرمز بهعنوان یک اهرم راهبردی را کاهش دهد.
