عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، روز شنبه در اسلامآباد با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان دیدار کرد. این دیدار در حالی انجام شد که تهران در آستانه سفر برنامهریزیشده فرستادگان آمریکا، با هدف احیای مذاکرات متوقفشده درباره جنگ و برنامه هستهای ایران، در حال رایزنی با شرکای منطقهای خود است.
ویدئوها و بیانیهای که در کانال تلگرامی عراقچی منتشر شد، نشان میدهد هیئت جمهوری اسلامی در ۲۵ آوریل با منیر گفتوگو کرده است. پاکستان نیز در این میان تلاش کرده نقش یک میانجی کلیدی میان واشنگتن و تهران را ایفا کند؛ آن هم در شرایطی که تنشهای نظامی همچنان ادامه دارد.
کاخ سفید روز جمعه اعلام کرد که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا، قرار است روز شنبه وارد اسلامآباد شوند تا احتمالاً گفتوگوهایی را آغاز کنند.
فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی، در گفتوگو با سیانبیسی اعلام کرد که این وضعیت «بزرگترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ جهان» است. به گفته او، روزانه حدود ۱۳ میلیون بشکه نفت از بازار حذف شده و اختلالات گستردهای در کالاهای کلیدی مانند کودهای شیمیایی ایجاد شده که نشاندهنده ابعاد جهانی این بحران است.
در همین حال که امیدها برای دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک افزایش یافته، اسحاق دار، وزیر خارجه پاکستان، اواخر جمعه ورود هیئت جمهوری اسلامی را تأیید کرد و تصاویری از استقبال رسمی از عراقچی در فرودگاه منتشر کرد.
او در شبکه اجتماعی X نوشت: «مشتاقانه منتظر گفتوگوهای سازنده برای تقویت صلح و ثبات منطقهای هستیم.»
عراقچی پیشتر اعلام کرده بود که این سفر، که بخشی از یک تور منطقهای شامل عمان و روسیه است، با هدف «هماهنگی نزدیک با شرکا در موضوعات دوجانبه و رایزنی درباره تحولات منطقه» انجام میشود، بدون آنکه اشارهای به دیدار مستقیم با مقامات آمریکایی داشته باشد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز اعلام کرد که هیچ دیداری با آمریکا برنامهریزی نشده و دیدگاههای تهران از طریق کانالهای پاکستانی منتقل خواهد شد.
او در شبکه ایکس نوشت: «هیچ دیداری میان ایران و آمریکا برنامهریزی نشده است. دیدگاههای ایران از طریق پاکستان منتقل خواهد شد.» او نقش اسلامآباد را بخشی از «میانجیگری مستمر و تلاشهای دیپلماتیک» توصیف کرد.
حرکت فرستادگان آمریکا به سوی پاکستان
کاخ سفید روز جمعه تأیید کرد ویتکاف و کوشنر روز شنبه به پاکستان سفر خواهند کرد تا احتمالاً با مقامات جمهوری اسلامی وارد گفتوگو شوند. این اقدام پس از آن صورت میگیرد که به گفته مقامات آمریکایی، درخواست این دیدار از سوی تهران مطرح شده است.
کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در مصاحبهای در ۲۴ آوریل با فاکسنیوز گفت که در روزهای اخیر پیشرفتهایی از سوی جمهوری اسلامی حاصل شده و آتشبس فعلی فرصتی برای دیپلماسی فراهم کرده است.
او گفت: «هدف نهایی عملیات خشم حماسی این بود که جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست پیدا نکند، و اکنون وارد مرحله دیپلماتیک شدهایم تا از طریق توافق به این هدف برسیم.»
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا که رهبری مذاکرات را بر عهده دارد، در واشنگتن باقی خواهد ماند، اما در صورت پیشرفت مذاکرات آماده سفر خواهد بود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز روز جمعه گفت که جمهوری اسلامی در حال آمادهسازی یک پیشنهاد برای پاسخ به مطالبات آمریکا است.
او به رویترز گفت: «آنها در حال ارائه یک پیشنهاد هستند و باید ببینیم چه میشود.»
دورهای قبلی مذاکرات که در ۱۱ و ۱۲ آوریل در اسلامآباد برگزار شد، به نتیجه نرسید و همین موضوع باعث شد ترامپ این هفته آتشبس را برای دو هفته دیگر تمدید کند تا فرصت بیشتری برای دیپلماسی فراهم شود.
فشارهای جنگی و اختلالات دریایی
این تحرکات دیپلماتیک در حالی رخ میدهد که آمریکا همزمان فشارهای خود بر جمهوری اسلامی را افزایش داده و اقتصاد و توان نظامی آن را هدف قرار داده است؛ از جمله گسترش محاصره دریایی کشتیهای مرتبط با بنادر ایران.
پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، اعلام کرد که تاکنون دستکم ۳۴ کشتی در چارچوب این محاصره بازگردانده شدهاند. به گفته واشنگتن، هدف این اقدام قطع درآمدهای نفتی جمهوری اسلامی و مختل کردن شبکههای تأمین آن است.
مقامات نظامی آمریکا اجرای این محدودیتها را در سطح جهانی گسترش دادهاند؛ از جمله توقیف کشتیهای مظنون به حمل نفت ایران و رصد آنها حتی خارج از محدوده اولیه محاصره.
در همین حال، محدودیتهای ایران بر عبور کشتیها از تنگه هرمز باعث کاهش شدید صادرات نفت شده است. دادههای حملونقل در ۲۴ آوریل نشان میدهد که در ۲۴ ساعت گذشته تنها پنج کشتی از این تنگه عبور کردهاند؛ در حالی که پیش از آغاز درگیریها در ۲۸ فوریه، این رقم حدود ۱۳۰ کشتی در روز بود.
این اختلالات باعث نوسان شدید بازارهای انرژی شده و قیمت نفت برنت در این هفته حدود ۱۶ درصد افزایش یافته است؛ افزایشی که ناشی از عدم قطعیت درباره آینده درگیری و احتمال دستیابی به توافق دیپلماتیک است.
برای کاهش فشار بر بازار داخلی، ترامپ روز جمعه معافیت قانون جونز را برای ۹۰ روز تمدید کرد؛ اقدامی که به کشتیهای خارجی اجازه میدهد سوخت را بین بنادر آمریکا جابهجا کنند.
با وجود افزایش تلاشهای دیپلماتیک، تنشها در منطقه همچنان بالا باقی مانده است. اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، اوایل این هفته اعلام کرد که این کشور آماده اجرای عملیاتهای گستردهتر و «مرگبارتر» علیه جمهوری است؛ اما مشروط به تأیید آمریکا.
او افزود که اهداف این عملیات احتمالی شامل تضعیف بیشتر رهبری جمهوری اسلامی و فلج کردن زیرساختهای حیاتی این کشور خواهد بود.
