تنشها پس از اعلام طرح «پروژه آزادی» از سوی واشنگتن برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی در این تنگه، رو به افزایش گذاشته است.
فرماندهان نظامی جمهوری اسلامی هشدار دادهاند که هرگونه ورود نیروهای آمریکایی به تنگه هرمز را هدف قرار خواهند داد؛ این هشدار ساعاتی پس از آن مطرح شد که مقامهای آمریکایی از آغاز یک عملیات دریایی با هدف هدایت کشتیهای تجاری برای خروج از این آبراه خبر دادند.
این هشدار که در روز دوشنبه چهارم مه (۱۴ اردیبهشت) از سوی فرماندهان نظامی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی صادر شد، در حالی است که ایالات متحده در حال آمادهسازی برای اعزام هزاران نیروی نظامی و تجهیزات به مأموریتی موسوم به «پروژه آزادی» است. هدف این عملیات، بازگرداندن جریان کشتیرانی در یکی از حیاتیترین مسیرهای انرژی جهان عنوان شده است.
علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی، در بیانیهای که روز دوشنبه از سوی رسانههای جمهوری اسلامی پخش شد، اعلام کرد تهران هر «نیروی مسلح خارجی» را که قصد نزدیک شدن یا ورود به این تنگه را داشته باشد—«بهویژه ارتش متجاوز آمریکا»—هدف قرار خواهد داد.
او تأکید کرد جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده که این تنگه تحت کنترل نیروهای مسلح آن است و عبور امن از آن باید با هماهنگی تهران انجام شود.
تنگه هرمز که خلیج فارس را به مسیرهای کشتیرانی جهانی متصل میکند، حدود یکچهارم تجارت نفت دریایی جهان را در خود جای میدهد.
این موضعگیری نظامی پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از آغاز «پروژه آزادی» خبر داد؛ طرحی که به گفته او برای احیای کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز اجرا میشود. او همچنین در پستی در تروث سوشال در ۳ مه اعلام کرد این طرح شامل ارائه کمکهای بشردوستانه به خدمه کشتیهایی است که با کمبود منابع مواجه شدهاند.
ترامپ گفت: «این فرآیند، پروژه آزادی، از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد. اگر به هر شکلی در این روند بشردوستانه اخلال ایجاد شود، متأسفانه با آن بهصورت قاطع برخورد خواهد شد.»
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نیز همزمان در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد نیروهایش از امروز حمایت از «پروژه آزادی» را برای بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز آغاز خواهند کرد.
در بیانیه سنتکام آمده است که این عملیات شامل «ناوشکنهای مجهز به موشک هدایتشونده، بیش از ۱۰۰ فروند هواگرد زمینی و دریایی، سامانههای بدون سرنشین چندمنظوره و ۱۵ هزار نیروی نظامی» است.
برد کوپر، فرمانده سنتکام گفت این مأموریت برای ثبات جهانی ضروری است.
او افزود: «حمایت ما از این مأموریت دفاعی برای امنیت منطقه و اقتصاد جهانی حیاتی است، در حالی که همزمان محاصره دریایی را نیز حفظ میکنیم.»
در همین حال، ترامپ از ادامه تماسهای دیپلماتیک با جمهوری اسلامی خبر داد و گفت نمایندگان آمریکا در حال انجام «گفتگوهای بسیار مثبت» هستند که «میتواند به نتایج مثبتی برای همه منجر شود.»
در واکنش به این طرح، مقامهای جمهوری اسلامی اعلام کردند «پروژه آزادی» نقض آتشبس موجود محسوب میشود.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس گفت هرگونه مداخله آمریکا در «نظام جدید دریایی تنگه هرمز» نقض آتشبس تلقی خواهد شد.
او طرح ترامپ را «توهمی» خواند و افزود: «هیچکس این سناریوهای فرافکنانه را باور نمیکند.»
واکنشهای بینالمللی
در سطح جهانی، نگرانیها درباره اختلال طولانیمدت در کشتیرانی تجاری از تنگه هرمز افزایش یافته است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در اطلاعیهای در روز دوشنبه اعلام کرد آمریکا یک «منطقه امنیتی تقویتشده» در جنوب مسیرهای اصلی کشتیرانی در تنگه هرمز ایجاد کرده است. این مرکز همچنین از دریانوردان خواست به دلیل «حجم پیشبینیشده تردد» با مقامهای عمانی هماهنگ کنند.
در این اطلاعیه آمده است که تردد کشتیها در مسیرهای معمول، بهدلیل وجود مینهای دریایی که بهطور کامل شناسایی و پاکسازی نشدهاند، «بسیار پرخطر» تلقی میشود.
براساس این گزارش، سطح تهدید در تنگه همچنان «بحرانی» است و خطراتی مانند ازدحام نظامی، احتمال وجود مین و افزایش فعالیتهای نظامی ادامه دارد.
کشورهای عضو سازمان بینالمللی دریانوردی در جریان جنگ ماه مارس در ایران، طی نشستی در لندن «تهدیدها و حملات علیه کشتیها و تلاش برای بستن تنگه هرمز» را بهشدت محکوم کردند.
آنها اعلام کردند این اقدامات امنیت دریانوردان را به خطر انداخته و تهدیدی برای ناوبری و محیطزیست دریایی محسوب میشود.
آرسنیو دومینگز، دبیرکل این سازمان، در ماه گذشته از کشورها خواست از تلاشهای دیپلماتیک برای تخلیه حدود ۲۰ هزار دریانورد که همچنان در خلیج فارس گرفتار هستند حمایت کنند و مسیرهای بشردوستانه برای کمکرسانی فوری ایجاد شود.
او گفت: «پاسخهای پراکنده دیگر برای حل این بحران کافی نیست؛ آنچه فوری نیاز است، تعامل دیپلماتیک، راهکارهای عملی و بیطرفانه و اقدام هماهنگ بینالمللی است.»
مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل نیز در شبکه اجتماعی ایکس اقدامات جمهوری اسلامی در این آبراه را «غیرقانونی و غیرقابلقبول» خواند و به استفاده از مینهای دریایی در آبهای بینالمللی و تلاش برای تحمیل هزینه به کشتیرانی غیرنظامی اشاره کرد.
او هشدار داد که چنین اقداماتی میتواند به یک رویه خطرناک در مناقشات جهانی تبدیل شود و افزود: «جهان نمیتواند اجازه دهد یک طرف با هدف کسب اهرم فشار، اقتصادهای جهانی را تنبیه کند.»
والتز تأکید کرد ایالات متحده و شرکای آن در خلیج فارس «در خط مقدم دفاع از آزادی کشتیرانی جهانی» خواهند بود.
