یک نفتکش تجاری شامگاه دوشنبه هنگام عبور از تنگه هرمز بر اثر اصابت یک پرتابه دچار آتشسوزی شد.
این تازهترین حمله به این آبراه راهبردی است که میتواند روند آهسته ازسرگیری کشتیرانی تجاری پس از توافق اولیه ماه گذشته میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی را با تهدیدی تازه روبهرو کند.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا روز هفتم ژوئیه (۱۶ تیر) اعلام کرد این کشتی در نزدیکی جزیره لیما در عمان، هنگام حرکت به سمت جنوب و خروج از تنگه هرمز به سوی دریای عمان، هدف قرار گرفت.
به گفته این مرکز، پرتابه به سمت چپ نفتکش اصابت کرد و باعث آتشسوزی در کشتی شد، اما تاکنون گزارشی از آلودگی زیستمحیطی منتشر نشده و تحقیقات درباره این حادثه ادامه دارد.
هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است.
با این حال، صداوسیمای جمهوری اسلامی گزارش داد که این نفتکش حامل گاز طبیعی مایع پس از نادیده گرفتن هشدارهای مقامهای جمهوری اسلامی هدف حمله قرار گرفته است. این گزارش بدون آنکه صراحتا مسئولیت حمله را متوجه تهران بداند، مدعی شد کشتی از دستورالعملهای جمهوری اسلامی درباره مسیر مجاز عبور در این آبراه پیروی نکرده بود.
این حادثه کمتر از یک ماه پس از امضای تفاهمنامه میان واشینگتن و تهران رخ میدهد؛ توافقی که با هدف بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی تجاری و در حالی که مذاکرات درباره موضوعات اختلافی، از جمله برنامه هستهای جمهوری اسلامی، ادامه دارد، امضا شد.
روند احیای کشتیرانی با آزمونی تازه روبهرو شد
حمله روز دوشنبه میتواند روند احیای شکننده تردد نفتکشها در تنگه هرمز را با چالش جدیدی مواجه کند. پیش از جنگ، حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع از این آبراه عبور میکرد.
تحلیلگران صنعت کشتیرانی میگویند با وجود بازگشایی رسمی تنگه، حجم تردد کشتیها همچنان بسیار کمتر از سطح پیش از جنگ است.
تحلیلگران مؤسسه پژوهشی «ایامزد» در گزارشی اعلام کردند: «روند اولیه افزایش عبور نفتکشها از تنگه هرمز متوقف شده است. تعداد کشتیهای عبوری همچنان در سطح تکرقمی باقی مانده و هیچ نشانهای از احیای پایدار مشاهده نمیشود.»
مقامهای دریایی بریتانیا یک روز پیش اعلام کرده بودند که تردد تجاری به ثبات رسیده، اما هشدار داده بودند که با وجود آتشبس میان آمریکا و جمهوری اسلامی، وضعیت امنیتی همچنان «قابل توجه» است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرد کشتیهای تجاری همچنان از هر دو مسیر جنوبی در آبهای عمان و مسیر شمالی تحت کنترل جمهوری اسلامی استفاده میکنند، اما نشانه چندانی از افزایش پایدار تردد در مسیر جنوبی مورد حمایت آمریکا دیده نمیشود.
این نهاد همچنین هشدار داد که اختلال در سامانههای ناوبری همچنان ادامه دارد و خطر مینهای دریایی کارگذاریشده توسط جمهوری اسلامی، با وجود نبود تشدید تنشهای نظامی در روزهای اخیر، همچنان پابرجاست.
این مرکز در ارزیابی امنیتی پنجم ژوئیه اعلام کرد: «جمهوری اسلامی قصد و توانایی انجام اقدامات خصمانه عمدی را دارد و شرایط کنونی، مستلزم هوشیاری بیشتر است.»
اختلاف بر سر مسیرهای عبور کشتیها
تازهترین حمله به کشتیها در حالی رخ داده که اختلاف بر سر کنترل مسیرهای عبور در این آبراه باریک رو به افزایش است.
ستاد فرماندهی مشترک نیروهای مسلح جمهوری اسلامی هفته گذشته هشدار داد همه نفتکشهای تجاری عبوری از تنگه هرمز باید از مسیرهای مورد تأیید تهران استفاده کنند و هرگونه مداخله نیروهای آمریکایی با «واکنشی سریع و قاطع» روبهرو خواهد شد.
تهران بارها اعلام کرده است که تنها مسیر تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی برای عبور کشتیها ایمن است و گمان میرود برخی کشتیهایی را که مسیر نزدیکتر به سواحل عمان را انتخاب کردهاند، هدف قرار داده باشد.
در مقابل، مرکز مشترک اطلاعات دریایی که زیر نظر نیروی دریایی آمریکا فعالیت میکند، روز دوشنبه اعلام کرد مسیر جنوبی نزدیک عمان، همچنان باز است.
در اطلاعیه این مرکز آمده است: «به دریانوردان یادآوری میشود که مسیر جنوبی تنگه هرمز گسترش یافته و همچنان برای همه شناورها قابل استفاده است.»
این مرکز همچنین از کشتیها خواست ارتباط خود را با نیروهای دریایی آمریکا در منطقه حفظ کنند و افزود کشتیهایی که از حمایت آمریکا برخوردار بودهاند، بدون هیچگونه مزاحمتی از تنگه عبور کردهاند.
بر اساس گزارش مقامهای بریتانیایی، یگانهای سپاه پاسداران همچنان از طریق تماسهای رادیویی با کشتیهای تجاری ارتباط برقرار کرده و بر تردد آنها در سراسر تنگه نظارت میکنند؛ اقدامی که به گفته مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نشاندهنده تلاش مستمر جمهوری اسلامی برای حفظ حضور و اعمال نفوذ در این منطقه است.
بازار نفت نگران پیامدهای دیپلماتیک
همزمان قیمت نفت در روز سهشنبه افزایش یافت؛ زیرا سرمایهگذاران در حال ارزیابی پیامدهای این حمله و همچنین ابهام درباره مذاکرات میان واشینگتن و تهران بودند.
تا ساعت ۳:۴۸ بامداد به وقت شرق آمریکا، بهای نفت برنت با افزایش یک دلار و دو سنت، معادل ۱٫۴ درصد، به ۷۳ دلار و یک سنت در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با رشد ۹۳ سنتی، معادل ۱٫۴ درصد، به ۶۹ دلار و ۴۸ سنت در هر بشکه معامله شد.
اوله هانسن، تحلیلگر بانک ساکسو گفت: «توافق میان تهران و واشنگتن هنوز به هیچ وجه نهایی نشده و همچنان احتمال وقوع یک اتفاق وجود دارد. هر اظهارنظر از سوی هر یک از طرفین میتواند نگرانی ایجاد کند.»
او افزود این موضوع از قیمت نفت حمایت کرده و بخشی از توجه بازار را از نگرانیهای اخیر درباره مازاد عرضه جهانی منحرف کرده است.
هانسن گفت در صورت تشدید دوباره درگیریهای نظامی، قیمت نفت برنت ممکن است ابتدا به حدود ۷۵ دلار و سپس حتی ۸۰ دلار در هر بشکه برسد.
چشمانداز دیپلماتیک نیز روز سهشنبه مبهمتر شد؛ پس از آنکه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرد تا زمانی که آمریکا به تهدیدهای نظامی ادامه دهد، مذاکرات جدی با واشینگتن انجام نخواهد شد.
اظهارات او در پی سخنان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، مطرح شد که روز دوشنبه هشدار داد جمهوری اسلامی باید «توافق کند، وگرنه کار را تمام خواهیم کرد.»
ترامپ در کاخ سفید گفت: «ترجیح میدهم توافق کنیم، چون نمیخواهم ۹۱ میلیون نفر آسیب ببینند. ما میتوانیم ظرف یک ساعت پلهایشان را نابود کنیم و شبکه انرژی آنها را از کار بیندازیم.»
به نظر میرسد مذاکرات برای دستیابی به توافقی جامعتر تا پس از خاکسپاری علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی که در آغاز جنگ کشته شد، متوقف شده است.
دوره عزای عمومی و مراسم تشییع خامنهای از روز شنبه آغاز شده و قرار است روز پنجشنبه به پایان برسد.
