در یک سال گذشته، ناظران چین بهطور گسترده درباره ثبات حکومت کمونیستی این کشور گمانهزنی کردهاند.
بحران بازار مسکن، تعرفههای متقابل دولت ترامپ، پاکسازیهای نگرانکننده در میان فرماندهان ارشد نظامی و مقامات دیگر، و اکنون آشکار شدن آسیبپذیری تجهیزات نظامی چین در برابر سلاحهای آمریکا در ایران، فشارهای شدیدی را بر ساختار قدرت در پکن وارد کرده است؛ تا جایی که برخی معتقدند شی جینپینگ ممکن است با خطر سیاسی جدی روبهرو شود.
با وجود این شوکها، میتوان گفت که شی در آستانه برکناری فوری نیست؛ بلکه در شرایطی بسیار محدودتر و پرریسکتر نسبت به هر زمان دیگری در دوران رهبری خود حکومت میکند. تفاوت میان «در قدرت ماندن» و «حکومت مؤثر داشتن» اکنون بیش از همیشه اهمیت پیدا کرده است.
تهدید فوری در کار نیست، اما فشارها جدی است
شایعات گسترده درباره استعفای اجباری شی احتمالاً تحقق نخواهد یافت، زیرا در حال حاضر چالش جدی و سازمانیافتهای علیه رهبری او دیده نمیشود. ارتش آزادیبخش خلق نیز، با وجود تحولات اخیر، نشانهای از رویگردانی از او نشان نداده و هیچ مدرک معتبری از احتمال کودتا وجود ندارد.
شی همزمان سه مقام کلیدی را در اختیار دارد: رئیسجمهور، دبیرکل حزب و رئیس کمیسیون مرکزی نظامی. او همچنین ایدئولوژی خود را در ساختار حزب نهادینه کرده و با پاکسازیهای گسترده تحت عنوان مبارزه با فساد، رقبای سیاسی را کنار زده است. در حال حاضر نه سازوکار نهادی و نه جانشین قابلتوجهی برای به چالش کشیدن او تا پیش از کنگره سال ۲۰۲۷ وجود دارد.
چهار گروه ناراضی
با این حال، وضعیت سیاسی برای شی پیچیده است. تحلیلگران چهار گروه را بهعنوان منتقدان اصلی او معرفی میکنند:
مقامات بازنشسته حزب که از مدیریت اقتصادی و روابط با آمریکا ناراضیاند
فرزندان رهبران قدیمی حزب که از تغییر مسیر سیاستهای دوران اصلاحات نگراناند
بخشی از ساختار نظامی که در سکوت تردیدهایی نسبت به او دارد
طبقه متوسط و کارآفرینان که تحت فشارهای اقتصادی نارضایتی خود را ابراز میکنند
مشکل عمیقتر: سیستم در حال فرسایش است
برخی تحلیلگران معتقدند مشکل اصلی، ساختاری است. قواعد نانوشتهای که پیشتر از نخبگان حزب محافظت میکرد، مانند مصونیت مقامات ارشد، در حال فروپاشی است.
در چنین فضایی، ترس به عنصر غالب تبدیل شده و بوروکراسی دچار نوعی فلج شده است؛ مقامها از تصمیمگیری پرهیز میکنند، مسئولیت نمیپذیرند و منتظر دستور از بالا میمانند. در ظاهر، همهچیز منظم و همراه با وفاداری به نظر میرسد؛ اما در عمل، سیستم از درون دچار رکود شده است.
این همان «پارادوکس شی» است: هرچه قدرت را بیشتر متمرکز میکند، سیستمی که به آن تکیه دارد بیشتر از درون تضعیف میشود.
آینده چه خواهد شد؟
با وجود همه این مشکلات، بعید است شی پیش از سال ۲۰۲۷ از قدرت کنار برود. حزب کمونیست چین ثبات را در اولویت قرار میدهد و هرگونه تغییر ناگهانی میتواند برای این نظام پرهزینه باشد.
با این حال، پرسش مهمتر این است که آیا کیفیت کنترل او در حال کاهش است؟ پاسخ بسیاری از تحلیلگران مثبت است. او با اقتصادی آسیبدیده، ارتشی که دچار تزلزل در رهبری شده، بوروکراسیای فلجشده از ترس، و شبکه سیاسیای مواجه است که قواعد نانوشته آن فروپاشیده است.
در چنین شرایطی، سیستم همچنان از او اطاعت میکند؛ اما این اطاعت شبیه ماشینی است که ظاهراً کار میکند، اما در درون بهآرامی از کار میافتد.
بسیاری معتقدند دوره خطرناکتر برای شی نه اکنون، بلکه پس از کنگره بعدی حزب در سال ۲۰۲۷ خواهد بود؛ زمانی که او بدون جانشین مشخص، با اقتصادی کندشده و ساختاری آسیبپذیر، با آزمونی جدی برای مشروعیت نظام روبهرو خواهد شد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: استو سیورک، اقیانوسشناس و تحلیلگر سامانهها، فارغالتحصیل آکادمی نیروی دریایی ایالات متحده است.
