دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ۱۵ مه نشست حساس و دو روزه خود با شی جینپینگ، رهبر چین را در پکن به پایان رساند. در جریان این سفر، ترامپ و تیم او درباره طیف گستردهای از مسائل گفتوگو کردند؛ از تعهدات جدید خرید و مبادلات اقتصادی گرفته تا وضعیت پرتنش جمهوری اسلامی و تایوان، همچنین بازداشتهای ناعادلانه و نگرانیهای مرتبط با حقوق بشر.
در جریان این سفر، ترامپ در ۱۴ مه با مراسمی باشکوه در بیرون از تالار بزرگ خلق، در حاشیه میدان تیانآنمن، مورد استقبال قرار گرفت؛ مکانی که مقامهای چینی در سال ۱۹۸۹ جنبش دموکراسیخواهی را با خشونت سرکوب کردند؛ رویدادی که با نام «کشتار میدان تیانآنمن» شناخته میشود.
ترامپ در دومین روز سفر خود، در ژونگنانهای؛ مجموعه بهشدت محافظتشدهای که مقر رهبری حزب کمونیست چین به شمار میرود، دیدارهایی برگزار کرد.
در ادامه، مهمترین نکات و نتایج سفر ترامپ به چین آمده است.
تدابیر شدید امنیتی
در جریان این سفر، کاخ سفید اقدامات احتیاطی ویژهای را برای کاهش خطرات مربوط به شنود، هک یا سرقت اطلاعات از سوی حکومت کمونیستی پکن به اجرا گذاشت.
براساس گزارش گروه خبرنگاران همراه کاخ سفید، کارکنان کاخ سفید پیش از ترک چین، تمام کارتهای شناسایی و نشانهایی را که در اختیار خبرنگاران همراه رئیسجمهور قرار گرفته بود، جمعآوری کردند. معمولاً از خبرنگاران خواسته نمیشود اقلامی را که کشورهای میزبان در اختیارشان قرار میدهند، بازگردانند.
همچنین، به گفته امیلی گودین، خبرنگار نیویورک پست، کارکنان کاخ سفید دیده شدند که کارتها، نشانها و تلفنهای موقت موسوم به «برنر فون» را پیش از سوار شدن به هواپیمای ایر فورس وان، داخل سطلی در پایین پلهها انداختند.
گودین در شبکه ایکس نوشت: «هیچ چیزی از چین اجازه ورود به هواپیما را نداشت.»
اقدامات مشابهی پیش از ورود به چین نیز اجرا شده بود. مقامهای آمریکایی همراه رئیسجمهور موظف شدند پیش از ورود به پکن، تلفنهای شخصی و لپتاپهای خود را کنار بگذارند. در عوض، برای استفاده موقت و کنترلشده، تلفنهای موقت در اختیار آنها قرار داده شد.
هیچ پیشرفتی درباره جیمی لای حاصل نشد
ترامپ به خبرنگاران گفت آزادی جیمی لای، زندانی سیاسی هنگکنگی، برای شی جینپینگ «موضوع دشواری» است. اظهارات او امیدها برای دستیابی به پیشرفتی در زمینه آزادی این سرمایهدار رسانهای حامی دموکراسی در هنگکنگ را کاهش داد.
لای ۷۸ ساله، در ماه فوریه براساس قانون امنیت ملی هنگکنگ به ۲۰ سال زندان محکوم شد.
ترامپ با این حال گفت که شی جینپینگ بهطور جدی در حال بررسی آزادی کشیش بازداشتشده، ازرا جین مینگری، است.
ترامپ در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت: «فکر میکنم او در حال بررسی بسیار جدی موضوع این کشیش است.»
در جریان یک نشست خبری، گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه حکومت چین، در ۱۵ مه و پس از خارج شدن ترامپ از چین، به پرسشهایی درباره جیمی لای پاسخ داد.
او گفت: «مسائل هنگکنگ از امور داخلی چین است و دولت مرکزی [چین] قاطعانه از مقامهای قضایی هنگکنگ در اجرای وظایفشان براساس قانون حمایت میکند.»
مارکو روبیو نیز در ۱۴ مه به شبکه انبیسی نیوز گفت که ترامپ موضوع آزادی لای را با شی جینپینگ مطرح کرده است.
روبیو گفت: «ما مایلیم او آزاد شود. در این مرحله، این واقعاً یک موضوع انسانی است؛ با توجه به سن و وضعیت جسمی او.»
در ۱۳ مه، مجلس نمایندگان و سنای آمریکا قطعنامههایی را تصویب کردند که از ترامپ میخواستند درباره پنج زندانی سیاسی با شی جینپینگ روبهرو شود: جیمی لای؛ کشیشهای چینی، ازرا جین مینگری و گائو چوانفو؛ همسر گائو، پانگ یو؛ و گلشن عباس، پزشک بازنشسته اویغور.
توافقهای جدید درباره هواپیماهای بوئینگ و محصولات کشاورزی
ترامپ گفت که چین پس از دیدار او با شی جینپینگ در ۱۴ مه، در نخستین روز نشست، با خرید سویا، محصولات انرژی و هواپیماهای بوئینگ از آمریکا موافقت کرده است.
ترامپ در گفتوگو با شان هنیتی، مجری شبکه فاکس نیوز، در ۱۴ مه گفت که چین پذیرفته خرید گستردهای از محصولات کشاورزی آمریکا، بهویژه سویا، انجام دهد؛ محصولی که بزرگترین کالای صادراتی آمریکا به بازار چین به شمار میرود.
او گفت: «دفعه قبل حدود ۳۶ توافق امضا کردیم. این بار خیلی بزرگتر از آن است. آنها مقدار زیادی سویا از کشاورزان ما خواهند خرید … آنها قرار است حجم زیادی از محصولات کشاورزی ما را بخرند که فوقالعاده است.»
پکن سال گذشته در بحبوحه اختلافات تعرفهای، واردات از آمریکا را کاهش داده بود.
چین همچنین با خرید ۲۰۰ فروند هواپیمای بوئینگ موافقت کرده است؛ قراردادی که میتواند یکی از سفارشهای بزرگ تجاری برای شرکت هوافضای آمریکایی بوئینگ باشد.
ترامپ در ۱۵ مه این تعهد خرید را تأیید کرد و به خبرنگاران گفت که این رقم ممکن است در نهایت به ۷۵۰ هواپیما برسد. او همچنین گفت این هواپیماها به موتورهای شرکت جیای اروسپیس مجهز خواهند بود.
ترامپ همچنین گفت شی جینپینگ به پیشنهاد او درباره خرید نفت و گاز طبیعی مایع آمریکا از سوی پکن، واکنش مثبتی نشان داده است. چین بزرگترین خریدار نفت خام تحریمشده جمهوری اسلامی به شمار میرود.
رئیسجمهور آمریکا در ۱۴ مه به هنیتی گفت: «ما ارسال کشتیهای چینی به تگزاس، لوئیزیانا و آلاسکا را آغاز خواهیم کرد و فکر میکنم این هم یکی از مواردی بود که بر سر آن توافق شد. این موضوع بزرگی است.»
گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه رژیم چین، در نشست خبری ۱۵ مه، در پاسخ به پرسشی درباره سفارش ۲۰۰ هواپیمای بوئینگ از سوی چین، پاسخ مستقیمی نداد و فقط گفت که ماهیت روابط اقتصادی و تجاری آمریکا و چین مبتنی بر منافع متقابل است.
گوئو درباره توافقهای بیشتر در حوزه کشاورزی نیز گفت چین مایل است برای اجرای «توافق مهم» حاصلشده میان دو رهبر، گسترش همکاریها و دستیابی به نتایج برد-برد با واشینگتن همکاری کند.
همچنین، جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، در مصاحبهای با بلومبرگ در ۱۵ مه تأیید کرد که آمریکا و چین یک «هیئت تجارت» برای مدیریت جریان تجاری کالاهای غیرحساس ایجاد خواهند کرد.
ترامپ گفت که درباره تعرفهها با شی جینپینگ گفتوگو نکرده است.
او در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت: «آنها تعرفههای قابلتوجهی پرداخت میکنند، اما ما درباره چیزی صحبت نکردیم. اصلاً مطرح نشد.»
ترامپ: آمریکا و چین درباره جمهوری اسلامی همنظر هستند
ترامپ گفت که شی جینپینگ در جریان گفتوگوهایشان موافقت کرده است که تهران باید تنگه هرمز را دوباره بازگشایی کند. رئیسجمهور آمریکا همچنین گفت که دو کشور توافق دارند جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند.
ترامپ و تیم او در جریان این سفر بهصراحت به پکن اعلام کردند که بازگشایی تنگه هرمز به نفع چین است.
ترامپ به خبرنگاران گفت: «از او نخواستم [به جمهوری اسلامی] فشار وارد کند، چون نیازی به لطف کسی ندارم. فکر میکنم او بهطور طبیعی مایل است این مسیر باز شود.»
چین اصلیترین خریدار نفت خام جمهوری اسلامی است. براساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۰ درصد از واردات نفت چین از جمهوری اسلامی تأمین شده و حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام تهران به چین اختصاص داشته است.
ترامپ به شان هنیتی گفت که حکومت چین قصد ندارد خرید انرژی از جمهوری اسلامی را متوقف کند.
ترامپ به هنیتی گفت: «[شی] گفت که تجهیزات نظامی [به جمهوری اسلامی] نخواهد داد. این حرف بزرگی است. اما در عین حال گفت که آنها مقدار زیادی نفت از آنجا میخرند و مایلاند به این کار ادامه دهند.»
ترامپ در هواپیمای ایر فورس وان به خبرنگاران گفت که در روزهای آینده تصمیم خواهد گرفت آیا تحریم شرکتهای نفتی چینی که نفت جمهوری اسلامی را خریداری میکنند، لغو شود یا نه.
مقامهای چینی اوایل این ماه به تمام شرکتها دستور دادند تحریمهای آمریکا علیه پنج پالایشگاه چینی متهم به تجارت نفت جمهوری اسلامی را نادیده بگیرند.
جمهوری اسلامی در دهه ۱۹۸۰ بخش زیادی از تجهیزات نظامی و تسلیحات متعارف خود را از چین تأمین میکرد، اما با افزایش نظارتهای بینالمللی، این انتقالها در دهه گذشته تا حد زیادی متوقف شد. در گزارشی که در ماه مارس از سوی کمیسیون بررسی روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین منتشر شد، آمده است که همکاری حکومت چین با جمهوری اسلامی بهسمت فروش فناوریهای دارای کاربرد دوگانه؛ یعنی کاربرد غیرنظامی و نظامی، تغییر کرده است؛ از جمله فناوریهایی که در توسعه موشکها و پهپادها کاربرد دارند.
هیچ تغییری در سیاست آمریکا درباره تایوان ایجاد نشد
سیاستهای دیرینه واشینگتن درباره تایوان پس از دیدار ترامپ و شی جینپینگ بدون تغییر باقی ماند.
ترامپ به خبرنگاران گفت زمانی که شی جینپینگ از او پرسید آیا آمریکا از تایوان دفاع خواهد کرد یا نه، از پاسخ مستقیم خودداری کرده است.
ترامپ گفت: «رئیسجمهور شی امروز این سؤال را از من پرسید. من گفتم “درباره آن صحبت نمیکنم.” او از من پرسید آیا از آنها دفاع میکنم یا نه. من درباره آن صحبت نمیکنم.»
ترامپ درباره فروش تسلیحات به تایوان نیز گفت که «در یک بازه زمانی نسبتاً کوتاه» تصمیمگیری خواهد کرد.
براساس بیانیه وزارت خارجه چین پس از گفتوگوی دو رهبر در روز پنجشنبه، شی جینپینگ موضعی تهاجمی درباره تایوان اتخاذ کرد و به آمریکا هشدار داد که «باید در نحوه رسیدگی به مسئله تایوان نهایت احتیاط را به خرج دهد.»
شی هشدار داد: «اگر این موضوع بهدرستی مدیریت شود، روابط دوجانبه از ثبات کلی برخوردار خواهد بود. در غیر این صورت، دو کشور با درگیری و حتی جنگ مواجه خواهند شد.»
جیمیسون گریر، نماینده تجاری آمریکا، در ۱۵ مه به بلومبرگ گفت که لحن گفتوگوهای خصوصی در چین با بیانیههای عمومی مقامهای چینی تفاوت داشته است. او این پرسش را پاسخ میداد که آیا هشدار شی درباره تایوان، شدیدترین موضعگیری او تاکنون بوده است یا نه.
گریر گفت: «بین نحوه صحبت ما در دیدارهای دوجانبه و بیانیههایی که از سوی وزارت خارجه چین منتشر میشود تفاوت وجود دارد؛ وزارت خارجه چین رویکردی موسوم به “گرگ جنگجو” دارد.»
حکومت کمونیستی چین، تایوانِ دارای حکومت دموکراتیک را بخشی از خاک چین میداند؛ با وجود آنکه هرگز بر این جزیره حکومت نکرده است. پکن از کشورها خواسته از «اصل چین واحد» مورد نظر این حکومت پیروی کنند؛ اصلی که براساس آن، حکومت چین ادعای حاکمیت بر تایوان را مطرح میکند.
آمریکا سالهاست سیاست «چین واحد» خود را حفظ کرده است؛ سیاستی که وجود تنها یک «چین» را به رسمیت میشناسد، اما حاکمیت پکن بر تایوان را تأیید نمیکند. واشینگتن همچنین براساس «قانون روابط تایوان» اصلیترین تأمینکننده تسلیحات این جزیره بوده است.
مارکو روبیو در ۱۵ مه به شبکه انبیسی نیوز گفت که سیاست آمریکا درباره تایوان «بدون تغییر» باقی مانده و هشدار داد که تلاش پکن برای تصرف تایوان از طریق نیروی نظامی «اشتباهی فاجعهبار» خواهد بود.
پیشنهاد فروش ۱۴ میلیارد دلار تسلیحات آمریکایی به تایوان در انتظار تأیید ترامپ است. ترامپ پیشتر در دسامبر ۲۰۲۵ بسته تسلیحاتی ۱۱.۱ میلیارد دلاری برای این جزیره را تأیید کرده بود.
