دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در تاریخ ۲۵ ژوئن (۴ تیر) سفر پرشتاب ۲۴ ساعته خود به هلند را برای شرکت در نشست ناتو به پایان رساند. او موفق شد توافق مهمی برای افزایش تعهدات دفاعی اعضای ناتو بهدست آورد.
برخلاف نشست سال گذشته که به میزبانی جو بایدن در واشنگتن و در سایه تردیدها پس از مناظرهاش با ترامپ برگزار شد، نشست امسال نشاندهنده تغییری چشمگیر در لحن و اولویتها بود.
در این نشست، سخنان ترامپ درباره آتشبس در خاورمیانه، افشای گزارش اطلاعاتی درباره حملات نظامی آمریکا به تأسیسات هستهای ایران، و مواضع او در قبال جنگ روسیه و اوکراین، محور توجهات قرار گرفت.
در ادامه، مهمترین نکات نشست امسال آمده است.
«نقطه عطف تاریخی»
در نشست امسال، متحدان ناتو با افزایش چشمگیر اهداف هزینههای دفاعی خود به ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی موافقت کردند؛ طرحی که ترامپ مدتها از آن حمایت کرده بود.
ترامپ در یک نشست خبری در حاشیه اجلاس، این توافق جدید با عنوان «تعهد دفاعی لاهه» را یک «نقطه عطف تاریخی» خواند و گفت: «هیچکس واقعاً فکر نمیکرد چنین چیزی ممکن باشد.»
بر اساس بیانیه نشست، اعضای ناتو توافق کردند که تا سال ۲۰۳۵، سالانه حداقل ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به نیازهای اصلی دفاعی اختصاص دهند. همچنین قرار شد اعضا هر سال برنامههایی ارائه دهند که مسیر معتبر دستیابی به این هدف را نشان دهد.
علاوه بر این، اعضای ناتو متعهد شدند که سالانه ۱.۵ درصد دیگر از تولید ناخالص داخلی خود را صرف سرمایهگذاری در زیرساختهای حیاتی، امنیت سایبری، آمادگی غیرنظامی، نوآوری و تقویت پایه صنعتی دفاعی کنند.
ترامپ اعلام کرد که این تعهد دفاعی، بیش از یک تریلیون دلار در سال به مجموع هزینههای دفاعی ناتو اضافه خواهد کرد.
او تأکید کرد که این منابع جدید باید صرف تجهیزات نظامی شود، نه بوروکراسی.
ترامپ در حمایت از صنعت دفاعی آمریکا گفت: «امیدوارم این تجهیزات در آمریکا ساخته شوند، چون ما بهترین تجهیزات نظامی جهان را داریم»؛ صنعتی که پیشبینی میشود از افزایش این هزینهها بیشترین بهره را ببرد.
ایران، محور اصلی نشست ناتو
اگرچه انتظار میرفت نشست امسال فرصتی برای ترامپ باشد تا حملات اخیر آمریکا به سه تأسیسات هستهای ایران را جشن بگیرد، بخش زیادی از زمان او صرف واکنش به گزارشهایی شد که موفقیت این عملیات نظامی را زیر سؤال برده بودند.
ترامپ در نشست خبری اجلاس، از این گزارشها انتقاد کرد و گفت که آنها به خلبانانی که در عملیات نظامی شرکت داشتند، از جمله خلبانان بمبافکنهای بی-۲ بیاحترامی کردهاند.
او بهویژه از شبکه سیانان و دیگر رسانهها انتقاد کرد که گزارش داده بودند ارزیابی اطلاعاتی طبقهبندیشده آمریکا نشان داده حملات نتوانستهاند اجزای حیاتی برنامه هستهای ایران را نابود کنند.
در پاسخ، ترامپ به سخنان سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران استناد کرد که گفته بود تأسیسات هستهای این کشور در این حملات «بهشدت آسیب دیدهاند.»
ترامپ همچنین در دیدار با مارک روته، دبیرکل ناتو، در صبح روز ۲۵ ژوئن گفت حملات آمریکا به پایان دادن به درگیری میان اسرائیل و ایران کمک کرده و آن را با بمباران هیروشیما و ناگازاکی که به پایان جنگ جهانی دوم انجامید، مقایسه کرد.
روابط ترامپ و روته
در نشست لاهه، رابطه میان ترامپ و مارک روته، دبیرکل ناتو، بهطور خاص مورد توجه قرار گرفت.
روته از رهبری ترامپ در واداشتن متحدان ناتو به افزایش هزینههای دفاعی تمجید کرد و اقدام «قاطع» او در تضعیف توانمندیهای هستهای تهران را ستود.
در دیدار دوجانبهای که صبح روز ۲۵ ژوئن میان این دو برگزار شد، ترامپ درگیری اسرائیل و ایران را به «دعوا میان دو کودک در حیاط مدرسه» تشبیه کرد. او گفت: «میدانید، آنها بهشدت با هم میجنگند، نمیتوانید متوقفشان کنید. بگذارید دو سه دقیقه بجنگند، بعدش راحت میشود کنترلشان کرد.»
روته با طعنه پاسخ داد: «گاهی وقتها پدر باید با لحن تندتری صحبت کند.»
این گفتوگو بهسرعت در فضای مجازی دستبهدست شد و برخی منتقدان، دبیرکل ناتو را به تملقگویی بیشازحد از ترامپ متهم کردند.
روته در دفاع از اظهاراتش گفت: «ترامپ دوست خوبی است» و افزود: «فکر میکنم او شایسته همه این ستایشهاست.»
دیدار ترامپ با زلنسکی
یکی از نکات برجسته نشست امسال، دیدار دونالد ترامپ با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در حاشیه اجلاس در تاریخ ۲۵ ژوئن بود. زمانی که از ترامپ پرسیده شد آیا درباره آتشبس احتمالی گفتوگو کردهاند، پاسخ داد: «نه، فقط میخواستم بدانم حالش چطور است.» او افزود: «دیدار خیلی خوبی بود. البته قبلاً کمی رابطهمان پرتنش بود، ولی او فوقالعاده خوشبرخورد بود.»
ترامپ همچنین اعلام کرد که قصد دارد با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، گفتوگو کند تا راهی برای دستیابی به آتشبس پیدا کنند. او در مورد اعمال تحریمهای جدید علیه روسیه اظهار نظری نکرد.
رهبران اروپایی امیدوار بودند ترامپ به وعده قبلی خود مبنی بر اعمال تحریمهای ثانویه علیه کرملین عمل کند؛ اما به نظر میرسد این موضوع فعلاً در اولویت قرار ندارد.
در بیانیه پایانی نشست نیز تغییری محسوس در لحن دیده میشود. در بیانیه سال ۲۰۲۴ آمده بود: «آینده اوکراین در ناتو است» این جمله با عبارتی محتاطانهتر جایگزین شده است: «متحدان بر تعهدات حاکمیتی پایدار خود برای حمایت از اوکراین تأکید میورزند؛ کشوری که امنیتش در خدمت امنیت ماست.»
