حزب کمونیست به روند استفاده همهجانبه از رباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی در سراسر چین سرعت بخشیده است.
نویسنده: جیمز آر. گوری
روندِ رو به رشدِ جایگزینی انسانها با انساننماها در چین، در خوشبینانهترین حالت مایه نگرانی است و در بدبینانهترین حالت تصویری کابوسوار پیش پای ما میگذارد.
به دلایلی که با عقل و منطق همخوانی ندارد، حزب کمونیست چین ظاهراً مصمم است که رباتهای انساننما و دیگر رباتها را در تمام عرصههای زندگی در چین به کار بگیرد که از جمله میتوان به خطوط تولید کارخانهها، اماکن عمومی، فروشگاهها و شرکتهای ارائهدهنده خدمات خصوصی در منازل اشاره کرد.
از این گذشته، روند ادغام رباتهای انساننما در زندگی انسانها در بعضی از نقاط شهری بهمراتب سریعتر از چیزی است که خیلیها تصور میکنند.
استفاده گسترده از رباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی نیز تصادفی نیست، بلکه نتیجه سیاستهای هدفمند حزب کمونیست چین و پیشرفت سریع بخش فناوری این کشور است. این درحالی است که چین با مجموعهای از مشکلات اقتصادی و اجتماعی دستبهگریبان است که حاکمیت این کشور را تهدید کرده و شرایط زندگی شهروندان عادی را روزبهروز دشوارتر میکنند.
تردیدی نیست که توسل به نیروی کار رباتیک تبعات فاجعهباری برای مردم عادی چین به همراه خواهد داشت.
پارادوکس اشتغال
یکی از مشکلات جدی چین، بحران بیکاریِ فزاینده است. از یکسو، جمعیت کشور با سرعت زیادی به سمت سالخوردگی پیش میرود و دهها میلیون نفر از نیروی کار کشور در آینده نزدیک بازنشسته میشوند. با افزایش شمار بازنشستگان و خارج شدن آنها از چرخه بهرهوری، تأمین نیازهای پزشکی و معیشتی آنها فشار مضاعفی به نظام اجتماعیِ شکننده چین وارد خواهد کرد.
از سوی دیگر، بیشتر سالمندان تنها یک فرزند بالغ از خود بهجا میگذارند. کاهش جمعیت به منزله کمبود نیروی کار در مشاغل تولیدی است. در عینحال، بسیاری از این مشاغل به نیروی کار انسانی نمیرسند. یکی از کارشناسان حوزه تأمین اجتماعی چین چندی پیش به حزب کمونیست هشدار داد که ۷۰ درصد از ۱۲۳ میلیون فرصت شغلی بخش تولید کشور در آستانه اتوماسیون قرار دارند.
بحران بالقوه بیکاری در چین طی چند سال آینده از امروز وخیمتر خواهد شد. این کشور در حال حاضر دوازده برابر بیشتر از پیشبینی کارشناسان از رباتهای کارگر استفاده میکند.
بخش عمده نیاز کشور به نیروی کار به واسطه رباتها تأمین خواهد شد. به تعبیر دیگر، تعداد نیروی کار انسانی کمتر میشود، فرصتهای شغلی کاهش یافته و رباتهای بیشتری برای گرفتن جای انسانها در مشاغل فعلی موجود ظهور خواهند کرد. میلیونها کارگر چینی به زودی از کار بیکار میشوند، زیرا قادر به رقابت با رباتهای هوشمند و کارآمد مبتنی بر هوش مصنوعی نیستند؛ رباتهایی که نیازی به خوردن، خوابیدن، شکایت، دستمزد یا مستمری ندارند.
آمارها نیز بر این واقعیت صحه میگذارند. در مراکز تولیدی چین بهازای هر ۱۰ هزار کارگر، ۴۷۰ ربات انساننما مشغول به کار هستند. اگر این روند ادامه پیدا کند، این نسبت بهطور حتم افزایش خواهد یافت.
صنعت رباتیک چین
رشد نیروی کار انساننما از منظر کسبوکار و مسائل جمعیتی کاملاً منطقی است و این جای تأسف دارد. پکن با رهبری جهانی خود در صنعت رباتیک، ۶۳ درصد از زنجیره تأمین جهانی رباتهای انساننما را در اختیار خود دارد. این برتری در حوزههای کلیدی نمود پیدا کرده که از جمله میتوان به سلطه ۴۵ درصدی چین در تولید سختافزارها و سلطه ۹۰ درصدی این کشور در استخراج فلزات خاکی کمیاب اشاره کرد.
از این گذشته، هزینه نیروی کار رباتیک به شکل قابلتوجهی کاهش یافته که صرفه اقتصادی و ادغام گسترده آن را انکارناپذیر میکند.
اما دامنه استفاده چین از رباتهای انساننما فراتر از این موارد است. برای نمونه، شرکت آجیبات شانگهای در اوایل سال ۲۰۲۵ هزار دستگاه ربات انساننما تولید کرده که قدرت تفکر دارند و میتوانند وظایف نیروی کار انسانی را به انجام برسانند.
درمجموع، افزایش تعداد رباتهای انساننما باعث شده که شرایط اشتغال در چین به ضرر نیروی کار انسانی تمام شود. روند بیکاری در بین نیروی کار کارخانهها خطرناک است و به نظر نمیرسد که بهبود پیدا کند.
از سوی دیگر، تقاضا برای نیروهای کار رباتیک افزایش خواهد یافت و مهندسان، تحلیلگران داده، طراحان هوش مصنوعی، طراحان محصول، تکنسینهای تعمیر و نگهداری و سایر حوزههای مرتبط را شامل خواهد شد.
با اینحال، احتمال اینکه حزب کمونیست چین، بهعنوان رهبر جهانی کارخانههای مبتنی بر اتوماسیون، در آینده نزدیک یا حتی در بلندمدت، به فکرِ استفاده از نیروی کار انسانی پرهزینه در اقتصاد شکننده خود بیافتد، بسیار ناچیز است.
ظهور ارتش انساننماها؟
همانند بسیاری از فناوریهای دومنظوره، این امکان وجود دارد که از رباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی که با هدف انجام امور مدنی توسعه یافتهاند، در نیروهای پلیس یا ارتش استفاده شود. سیاست حزب کمونیست چین این است که تا پایان سال جاری رباتهای انساننمای چندمنظوره بسازد و از آنها در نیروهای پلیس یا ارتش استفاده کند.
هوش پیشرفته، قابلیتهای نظارتی و سطح تعامل رباتهای انساننمای جدید میتواند عملکرد فوقالعادهای در بخش پلیس و گردآوری اطلاعات داشته باشد. این امر میتواند درصورت بروز ناآرامیهای مدنی به حزب کمک کند تا اوضاع را تحت کنترل بگیرد. حضور رباتهای انساننمای پیشرفته در جوامع انسانی دستکم حریم خصوصی شهروندان را بهویژه در مناطق شهری خدشهدار خواهد کرد.
فرصت یا قصد اعمال نظم و قانون درصورت افزایش ناآرامیهای مدنی یا استقرار یگانهای نظامی رباتیک علیه دشمن فرضی، مغایرتی با سیاستها و رفتارهای حزب کمونیست ندارد.
شاید بهتر باشد از خودمان بپرسیم که «چرا نباید چنین کاری بکنند؟»
حزب کمونیست چین درصدد عادیسازی انساننماها است
پیشبینیهای اخیر در بازار نشان میدهند که نرخ رشد مرکب سالانه بازار انساننماها ۱۷ درصد است و ارزش این بازار که در سال ۲۰۲۳ معادل ۶۴ میلیون دلار بوده است، تا سال ۲۰۳۰ به ۱۹۵ میلیارد دلار خواهد رسید.
در مناطق پرجمعیت مانند شنژن و شانگهای، رباتهای انساننما در بین مردم رؤیت میشوند.
عادیسازی این پدیده از چند جهت حائز اهمیت است. حزب کمونیست چین، بهکارگیری رباتهای ساخت این کشور در بخش صنعتی و خانگی را منبعی جدید و حیاتی برای رشد اقتصاد شکننده خود میداند. پکن همچنین امیدوار است که چین بتواند سرمایههای خارجی مورد نیاز خود را جذب کرده و فرصتهای شغلی جدیدی را دستکم برای بخشی از نیروی کار چینی فراهم کند.
پیشروی بیوقفه حزب کمونیست در بخش رباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی، از تعامل پویای فناوری انساننماها، رشد اقتصادی و نظم اجتماعی در عصر جدید و پیچیده کنونی حکایت دارد. اگر واقعبین باشیم، این روند امیدوارکننده نیست و دستکم نمیتوان آینده روشنی را برای انسانها متصور بود. این وضعیت زنگ خطر را برای همه ما به صدا درمیآورد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: جیمز آر. گوری، نویسنده کتاب «بحران چین»
