قیمت نفت در معاملات روز ۱۳ ژوئیه (۲۲ تیر)، همزمان با تبادل حملات میان آمریکا و ایران در خاورمیانه، افزایش یافت و بیشتر بازارهای سهام جهان نیز با افت مواجه شدند. این در حالی است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد تا زمانی که آنچه «دخالت» آمریکا در تنگه هرمز خوانده میشود پایان نیابد، عبور و مرور کشتیها از این آبراه را مسدود خواهد کرد.
در آغاز معاملات آمریکا، قیمت نفت خام برنت، شاخص بینالمللی نفت، با ۳.۹ درصد افزایش به ۷۸.۹۶ دلار در هر بشکه رسید. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت، شاخص نفت آمریکا، نیز با رشد ۴ درصدی به ۷۴.۲۶ دلار در هر بشکه افزایش یافت.
قیمت هر دو شاخص نفتی اخیراً پس از آنکه واشینگتن و تهران در اواسط ژوئن یک یادداشت تفاهم امضا کردند که درگیریها را متوقف و دستکم روی کاغذ تنگه هرمز را بهطور کامل برای انتقال نفت و دیگر کالاهای راهبردی بازگشایی کرد، به سطوح پیش از جنگ بازگشته بود.
با این حال، دو کشور درباره نحوه سازماندهی تردد کشتیها در تنگه هرمز به توافق نرسیدهاند و این اختلافها به تشدیدهای دورهای تنش منجر شده است.
جمهوری اسلامی بند پنجم یادداشت تفاهم را به این معنا تفسیر میکند که تهران حق کنترل این گذرگاه راهبردی دریایی را دارد؛ از جمله اینکه در آینده بتواند برای عبور کشتیها عوارض دریافت کند. اما واشینگتن بر عبور آزاد و بدون محدودیت کشتیها و ممنوعیت دریافت هرگونه عوارض تأکید دارد.
تهران همچنین با تلاشهای بینالمللی برای ایجاد یک کریدور دریایی که تحت کنترل جمهوری اسلامی نباشد و در مسیر جنوبی، نزدیک سواحل عمان، قرار گیرد مخالفت کرده است. نیروهای جمهوری اسلامی بهصورت دورهای به کشتیهایی که برای دور زدن مسیر شمالی در آبهای ساحلی ایران از مسیر جنوبی استفاده میکنند حمله کردهاند؛ مسیری که با وجود آنچه «مرکز مشترک اطلاعات دریایی» (JMIC) روز دوشنبه آن را «محیطی با سطح تهدید بالا» توصیف کرد، همچنان شاهد عبور کشتیهای تجاری با حمایت آمریکا است.
در تازهترین دور از تشدید تنشها، جمهوری اسلامی روز یکشنبه به یک کشتی کانتینربر در تنگه هرمز حمله کرد که در پی آن کشتی دچار آتشسوزی شد و یکی از خدمه آن ناپدید شد. ایالات متحده در پاسخ، تا صبح روز دوشنبه چندین موج حمله علیه ایران انجام داد و تهران نیز با هدف قرار دادن شماری از کشورهای متحد آمریکا در خاورمیانه به این حملات واکنش نشان داد.
«مرکز مشترک اطلاعات دریایی» (JMIC) که از حمایت نیروهای دریایی آمریکا و بریتانیا برخوردار است، روز دوشنبه اعلام کرد که تردد کشتیها در این آبراه طی ۷۲ ساعت گذشته ادامه داشته، اما به دلیل «احتیاط شرکتهای کشتیرانی پس از حملات اخیر» با سرعت کمتری انجام شده است. این مرکز همچنین اعلام کرد که سطح تهدید در این مسیر مهم کشتیرانی به «شدید» افزایش یافته است.
این مرکز افزود: «حملات سپاه پاسداران، توقف و بازرسی کشتیها، فعالیت پهپادها و عملیات نظارتی هدفمند در تمام این مدت ادامه داشته که نشاندهنده آزار و اذیت مستمر کشتیهای تجاری و تداوم تلاش برای اعمال حضور در مسیرهای اصلی عبور و مرور دریایی است.»
ارتش آمریکا نیز روز دوشنبه اعلام کرد که نیروهای این کشور در مجموعهای از حملات، دهها هدف در ایران را مورد اصابت قرار دادهاند؛ اهدافی که شامل سامانههای راداری و پدافند هوایی، تجهیزات موشکی و پهپادی و همچنین شناورهای کوچک بوده است.
ستاد فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد: «تنگه هرمز یک گذرگاه حیاتی دریایی برای تجارت جهانی است. ایران آن را کنترل نمیکند.»
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، که یکی از مهمترین مراکز قدرت در ایران و مسئول کنترل زرادخانه موشکهای بالستیک این کشور است، در واکنشی تند به این اظهارات پاسخ داد.
سپاه در بیانیهای که روز دوشنبه منتشر شد، اعلام کرد: «تنگه هرمز قلمرو ما است و اجازه نخواهیم داد یک ارتش سرکش و کودککش از آن سوی جهان به دخالت غیرقانونی خود در این منطقه ادامه دهد.»
در این بیانیه آمده است که تنها راه بازگشایی تنگه برای عبور کشتیها، پایان دادن ارتش آمریکا به «مداخلات» خود در این آبراه و احترام گذاشتن به حاکمیت ایران بر آبهای ساحلیاش است.
سپاه همچنین هشدار داد: «ادامه این مداخلات به حوادثی حتی گستردهتر در بخش جهانی نفت و گاز منجر خواهد شد.»
این هشدار به نقل از خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، منتشر شده است.
مقامهای آمریکایی نیز روز دوشنبه اعلام کردند که طی ۲۴ ساعت گذشته، حدود ۲۰ کشتی با اسکورت از تنگه هرمز عبور کردهاند.
در یک نشست خبری در تهران در روز دوشنبه، از اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، درباره اسکورت کشتیها توسط آمریکا و همچنین موضوع کنترل تنگه هرمز سؤال شد.
بقایی تلاشهای واشینگتن برای اسکورت کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را «تداوم ناامنی در منطقه» توصیف کرد و افزود: «چنین اقداماتی قطعاً موجب ایجاد اعتماد در جامعه بینالمللی کشتیرانی نخواهد شد؛ بلکه فقط وضعیت کنونی را وخیمتر کرده و ناامنی موجود را بیش از پیش تشدید خواهد کرد.»
سامانههای رصد تردد دریایی از کاهش قابلتوجه رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز خبر دادند.
شرکت «کلپر» اعلام کرد که تردد کشتیها از این تنگه حالت تدافعی به خود گرفته و در آخر هفته گذشته نسبت به هفته قبل ۵۲ درصد کاهش یافته است. شرکت «ویندوارد» نیز گزارش داد که تردد کشتیها از مسیر جنوبی در نزدیکی سواحل عمان «عملاً متوقف شده است»؛ بهگونهای که از میان ۱۲ کشتی خروجی، تنها یک کشتی از این مسیر عبور کرده و هیچ کشتی ورودی نیز از آن استفاده نکرده است.
افزایش قیمت نفت به بازارهای جهانی سرایت کرد
تحلیلگران مؤسسه آیانجی در یادداشتی که روز دوشنبه منتشر شد، نوشتند که «نبرد بر سر تنگه هرمز» موجب افزایش قیمت نفت شده است، زیرا معاملهگران نگران بازگشت درگیریهای گسترده هستند.
آنها نوشتند: «خطر اصلی این است که درگیریها به سطحی مشابه روزهای آغازین جنگ برسد؛ زمانی که کشورهای همسایه و زیرساختهای انرژی آنها نیز هدف قرار گرفتند. ایران مدعی است که تنگه هرمز تا اطلاع ثانوی بسته است. آمریکا در مقابل اعلام کرده که آزادی کشتیرانی را تضمین خواهد کرد. تشدید تنشها باعث شده عبور کشتیها از این تنگه به حداقل برسد و نگرانیها درباره محدود شدن عرضه نفت در سهماهه سوم سال دوباره افزایش یابد.»
همزمان با افزایش قیمت نفت خام، بازده اوراق قرضه دولتی نیز افزایش یافت و شاخصهای سهام جهانی و قراردادهای آتی بازار سهام آمریکا با کاهش روبهرو شدند.
