نشریه اکونومیست در گزارشی درباره وضعیت گروههای موسوم به «محور مقاومت» نوشته است که پس از سه سال جنگ و تحولات گسترده در خاورمیانه، گروههای نیابتی و متحد جمهوری اسلامی بیش از گذشته مسیرهای متفاوتی در پیش گرفتهاند و این مجموعه دیگر مانند یک «محور» منسجم عمل نمیکند.
اکونومیست نوشته است که مقامهای جمهوری اسلامی سالها از «محور مقاومت» بهعنوان مجموعهای از متحدانشان از بیروت تا صنعا یاد میکردند که قرار بود در برابر دشمنان مشترک در کنار یکدیگر بایستند؛ اما زمانی که ایران طی ۱۵ ماه گذشته دو بار هدف حمله قرار گرفت، هر یک از این گروهها بهطور جداگانه درباره ورود یا عدم ورود به درگیری تصمیم گرفتند.
به نوشته این نشریه، راهبرد حمایت تهران از شبهنظامیان منطقه به دهه ۱۹۸۰ و آموزش نیروهای حزبالله در لبنان از سوی سپاه پاسداران بازمیگردد. جمهوری اسلامی این گروهها را ابزاری برای گسترش قدرت خود در منطقه و دور نگه داشتن درگیری از خاک ایران میدانست.
اکونومیست این راهبرد دفاعی را «شکستخورده» توصیف کرده و افزوده است که جنگهای پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس در نهایت به حمله به خاک ایران منجر شد. در این مدت حزبالله و حماس بهشدت تضعیف شدند، حکومت بشار اسد در سوریه سقوط کرد و دولت عراق نیز به شبهنظامیان دستور داده است تا ماه اکتبر خلع سلاح شوند.
حزبالله وابستهتر، حوثیها مستقلتر
براساس این گزارش، حزبالله که زمانی قدرتمندترین نیروی نیابتی جمهوری اسلامی محسوب میشد، پس از کشته شدن حسن نصرالله و شمار زیادی از فرماندهان باتجربه خود، بیش از گذشته به تهران وابسته شده است.
اکونومیست نوشته است که سپاه پاسداران پس از این تحولات نیروهایی را به لبنان اعزام کرد تا کنترل مستقیمتری بر حزبالله اعمال کند. همزمان، دولت لبنان نیز خواستار خلع سلاح این گروه شده و محبوبیت داخلی حزبالله کاهش یافته است.
در مقابل، حوثیها در یمن مستقلترین متحد جمهوری اسلامی توصیف شدهاند. به نوشته اکونومیست، تصمیمهای این گروه برای مشارکت در درگیریهای منطقهای بیش از آنکه براساس خواسته تهران باشد، از منافع خود حوثیها ناشی میشود.
این گروه همچنین توانایی بیشتری برای تولید تسلیحات پیدا کرده و برای گسترش روابط خود با بازیگرانی خارج از شبکه جمهوری اسلامی تلاش کرده است.
وضعیت شبهنظامیان شیعه عراق نیز متفاوت است. اکونومیست میگوید اگرچه حکومت ایران همچنان متحد این گروههاست، دولت عراق اکنون به حامی مالی اصلی بسیاری از آنها تبدیل شده است و برخی از این گروهها تمایلی به ورود به درگیریهایی که موقعیت داخلی آنها را تهدید کند، ندارند.
این نشریه در پایان پیشبینی کرده است که «محور مقاومت» احتمالا بهطور کامل از بین نخواهد رفت، اما اعضای آن مسیرهای متفاوتی را دنبال خواهند کرد؛ بهویژه در شرایطی که جمهوری اسلامی با محدودیت منابع مالی و دشواری بازسازی شبکه متحدان منطقهای خود روبهرو است.
