سفر هفته جاری جوزف عون، رئیسجمهور لبنان، به واشینگتن از تثبیت سیاست کشورهای عربی در قبال گسترش روابط با آمریکا، بهبود مناسبات با اسرائیل و اتخاذ موضع خصمانه در قبال جمهوری اسلامی حکایت دارد.
سرنوشت لبنان با تراژدی گره خورده است. این سرزمین در دوران باستان فینیقیه نام داشت؛ قلمروی بر پایه مرزهای دریایی که زودتر از قلمروهای شرق مدیترانه به تجارت و ساخت سکونتگاه در سواحل شمالی و جنوبی مدیترانه روی آورد. این قلمرو بعدها جبلالطارق نام گرفت و مرزهای خود را گسترش داد. شهر بزرگ کارتاژ در تونسِ امروزی بهترین و مشهورترین مستعمره فینیقی بود که همزمان با روم شکل گرفت و شکوفا شد.
کارتاژ به شهری مرفه تبدیل شد و در تعامل با قبایل اسپانیایی به وجود معادن گسترده طلا و نقره در آن سرزمین پی برد و آنجا را تصرف کرد. کارتاژ با استفاده از ثروت هنگفتی که از اسپانیا به دست آورد، نیروهای نخبه اسپانیایی (که دستمزدشان از طریق منابع اسپانیا پرداخت میشد) و مزدورانش را برای پیشبرد خصمانه منافع خود به خدمت گرفت. این روند باعث شد که کارتاژ در سده سوم پیش از میلاد بر سر تصاحب سیسیل، که آن زمان جزیرهای یونانینشین بهشمار میرفت، با روم وارد جنگ شود. روم ناوگان دریایی ساخت، دهها هزار کشاورز و تاکدار ایتالیایی را بهعنوان ملوان به خدمت گرفت و در نخستین جنگ پونی، در فاصله سالهای ۲۶۴ تا ۲۴۱ پیش از میلاد، نیروی دریایی کارتاژ را شکست داد.
کارتاژ برای انتقامجویی از روم دومین جنگ پونی را در فاصله سالهای ۲۱۸ تا ۲۰۱ پیش از میلاد آغاز کرد. هانیبال بهمدت ۱۰ سال در شبهجزیره ایتالیا از جبههای به جبهه دیگر میرفت، اما هرگز نتوانست دیوارهای روم را درهم بشکند. درنهایت، رومیها برگ برنده خود را رو کردند و معادن کارتاژ را در اسپانیا به تصرف خود درآوردند، هانیبال را از ایتالیا بیرون راندند و ارتش کارتاژ را در سال ۲۰۲ پیش از میلاد در نبرد زاما شکست دادند. کارتاژ در سومین جنگ پونی در فاصله سالهای ۱۴۹ تا ۱۴۶ پیش از میلاد بهطور کامل نابود شد. این جنگِ بیدلیل به نماد تجاوز و بیرحمی تبدیل شد؛ تجاوزی که کاتوی بزرگ از حامیان اصلی آن بود. همیشه به این فکر میکنم که چرا در روایتهای تاریخی از کاتو به نیکی یاد میکنند.
فینیقیه در این مدت به اشغال امپراتوری ایران درآمد و سپس به دست اسکندر مقدونی و جانشینان سلوکی و بطلمیوسی او افتاد. بعد از آنکه جنگهای پونی پایان یافتند، رومیها بر این سرزمین مسلط شدند. آنها و وارثان بیزانسیشان حدود ۸۰۰ سال بر آن حکومت کردند. سپس نوبت به حکومتهای خلافتی رسید که آنها هم جای خود را به امپراتوری عثمانی دادند. سرانجام توافقنامه مشهور سایکس-پیکو به امضا رسید و لبنان از سال ۱۹۱۹ تا ۱۹۴۶ تحت قیمومت فرانسه درآمد. سدر لبنانی هزاران سال بهترین چوب برای کشتیسازی یا ساخت بناهای بزرگ بوده و هنوز جنگلهای ارزشمند زیادی در این کشور باقی مانده که مملوء از سدر لبنانی هستند.
یکچهارم از جمعیت لبنان، که اندکی بیش از ۵ میلیون نفر است، از مسلمانان شیعه تشکیل شده که به جمهوری اسلامی نزدیک هستند و نیروی انسانی حزبالله را تأمین میکنند؛ سازمانی تروریستی که نفوذ سیاسی و قدرت نظامی گستردهای در اکثر شهرهای لبنان دارد. تقریباً یکچهارم دیگر از جمعیت این کشور را مسلمانان اهل سنت تشکیل میدهند که با شیعیان خصومت دارند. درصد بیشتری از جمعیت لبنان (و ثروتمندترین گروه) جزو مارونیهای کاتولیک هستند و ۱۳ درصد هم از سایر مسیحیان تشکیل شدهاند که عمدتاً جزو ارتدوکسهای شرقی و ارمنی هستند. این ترکیب جمعیتی به مناقشات داخلی دامن زده است؛ امری که در دوران حکومت اسد و همزمان با کمکهای ایران به گروه شیعه حزبالله شدت بیشتری پیدا کرد. این مناقشه به یک جنگ داخلی ویرانگر انجامید و باعث شد اسرائیل برای محافظت از مرزهای شمالی خود در قبال حملات مستمر گروه تروریستی حزبالله وارد جنگ شود.
شواهد حاکی از آن هستند که اکثریت مردم لبنان از جنگ حزبالله با اسرائیل به ستوه آمدهاند؛ مناقشهای که هم به جنگ داخلی در لبنان شباهت داشته و هم به رویارویی با همسایه قدرتمند جنوبی این کشور منجر شده است. اسرائیل برای تنبیه و عقبراندن حزبالله در خاک لبنان دست به عملیات نظامی زد و این گروه را آنچنان ضعیف کرد که دیگر نتوانست از حکومت اسد در سوریه حمایت کند. همزمان، مخالفان داخلی اسد با پشتیبانی اسرائیل و آمریکا، ایران را از سوریه بیرون راندند و مسیر انتقال کمکهای جمهوری اسلامی به حزبالله را تا حد زیادی قطع کردند. طی سی ماه گذشته، از زمان حمله وحشیانه حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حزبالله بهواسطه عملیات گسترده نظامی اسرائیل بهشدت آسیبدیده است.
اهمیت سفر عون به واشینگتن و مذاکرات جاری میان لبنان و اسرائیل، که با میانجیگری آمریکا آغاز شده، در این است که همه امیدوارند حزبالله بهازای خروج نیروهای اسرائیلی از لبنان خلع سلاح شود. به این ترتیب، ارتش لبنان که حدود ۱۰ هزار نیرو دارد- گفتنی است که وفاداری بسیاری از آنها بهدلیل مناقشات فرقهای مورد تردید است- میتواند برای نخستینبار در بیش از ۵۰ سال گذشته اداره امور کشور را به دست بگیرد. این امر مستلزم گسترش نیروهای ارتش لبنان است که فرماندهی آنها پیشتر برعهده عون بود. کمکهای جمهوری اسلامی به حزبالله باید متوقف شود. همچنین لازم است که بین اکثریت شیعه لبنان و اقلیت شیعه حامیِ تروریسم، که نیروهای حزبالله را تشکیل میدهند، مرزبندی کنیم.
این نخستینبار است که دولت لبنان بهشکل رسمی پذیرفته که نقش اسرائیل در امور جاری لبنان مطلوبتر از نقش شبهنظامیان مسلح حزبالله است.
پنجاه سال درگیری بیوقفه نتوانسته جایگاه بیروت را در میان جذابترین شهرهای جهان خدشهدار کند. بیروت همچنان جلوهای ظریف و فرانسوی دارد؛ یادگار دورانی که جزو شهرهای مهم امپراتوری فرانسه بهشمار میرفت. از این گذشته، معماری باشکوه حاصل از رونق و ثروت جامعه بازرگانی لبنان، که وارثان حقیقی و ماندگار فینیقیها هستند، و زنان مارونی لبنانی که به زیبایی و ظرافت شهرت دارند، در دورنمای چشمنواز دریای مدیترانه به جذابیت این شهر افزودهاند.
اگر تاریخ خاورمیانه را در نظر بگیریم، اینبار هم همهچیز به این بستگی دارد که آیا ترامپ کار جمهوری اسلامی را یکسره خواهد کرد یا خیر.
آمریکا توانایی آن را دارد که این رژیم مخوف را با حملات سنگین وادار به تسلیم کند، اما افراطیگرایی ایدئولوژیک جمهوری اسلامی، بیاعتنایی به رنجی که به مردم ایران و همسایگان تحمیل کرده و نگاه بیمارگونه آن در قبال مرگ و نابودی باعث شده که کمتر کسی بتواند اتفاقات آینده را پیشبینی کند. سفر رئیسجمهور لبنان به واشینگتن نشان میدهد که کهنهسرباز زخمخورده جنگها و سنتهای این کشور امیدوار است و شاید حتی ایمان دارد که تنها قدرت جهان که توان انجام چنین کاری را دارد، وارد عمل میشود و صلح متزلزل خاورمیانه را به ثبات میرساند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
کنراد بلک بهمدت ۴۰ سال از برجستهترین سرمایهگذاران کانادا بوده و جزو پیشگامان انتشار روزنامه در جهان به حساب میآید. او زندگینامه فرانکلین دی. روزولت و ریچارد نیکسون و کتاب «دونالد جی. ترامپ: رئیسجمهوری که مثل هیچکس نیست» را به نگارش درآورده که ویراست جدید آن هم به تازگی منتشر شده است.
