در سالهای اخیر، گرانی مسکن به حدی رسیده که تأثیر شدیدی بر زندگی شهروندان گذاشته است. این افزایش قیمت باعث فقیرتر شدن مردم شده و بخش بزرگی از جامعه را از دستیابی به مسکن محروم کرده است.
اما بحران مسکن، چهره دیگری هم دارد. شکاف طبقاتی عمیقی را به نمایش گذاشته که روز به روز بیشتر میشود.
از یک طرف نزدیک به نیمی از جمعیت ایران قادر به تهیه مسکن خود نیستند و روز به روز فقیرتر میشوند. ولی در مقابل عدهای در شمال تهران در خانههای چندصدهزار دلاری زندگی میکنند که حتی حاضر به داد و ستد با معیارهای داخل ایران نبوده و خانههای خود را با معیارهای کشورهای دیگر سنجیده و به صورت دلاری معامله میکنند.
نیمی از جمعیت ایران از بازار مسکن خط خوردند
بر اساس آخرین گزارشهای رسمی جمهوری اسلامی بیش از نیمی از جمعیت ایران از گردونه بازار مسکن ایران خارج شده و حتی برخی از آنها هرگز و «مطلقا» قادر به تهیه مسکن نیستند.
طبق گزارشی که سال گذشته مرکز پژوهشهای مجلس منتشر کرد، دهکهای پایینتر جامعه بصورت مطلق از تهیه مسکن ناتوان شده و حتی برای پرداخت اجارهبها هم نیاز به حمایت دولتی دارند. در حال حاضر، این محرومیت به دهکهای چهارم، پنجم و حتی بخشی از دهک ششم نیز سرایت کرده است. این بدان معناست که بخش قابلتوجهی از جامعه بهطور نسبی قادر به تأمین مسکن نیست.
بر اساس گزارش دولت، تا پایان سال گذشته حدود ۲۵ میلیون نفر از جمعیت ایران در سه دهک ابتدایی، یعنی فقیرترین قشر جامعه، قرار دارند. همچنین دهکهای چهارم تا ششم حدود ۲۰ میلیون نفر را شامل میشوند. بهطور تخمینی، این یعنی حدود ۴۵ میلیون نفر در ایران توانایی خرید یا اجاره مسکن مناسب را ندارند.
روند صعودی فقر مسکن
فقر مسکن یا ناتوانی خانوارها در دستیابی به مسکن، طی دو دهه اخیر بهطور مداوم افزایش یافته است. اگرچه در برخی دورهها روند افزایش آن کاهش یافته، اما بهطور کلی این مشکل همچنان رو به رشد است. بر اساس استانداردهای جهانی، یک خانوار زمانی به مسکن در استطاعت دسترسی دارد که هزینه مسکن کمتر از ۳۰ درصد از کل هزینههای خانوار باشد. این در حالی است که در گزارشی از روزنامه دنیای اقتصاد در اردیبهشت امسال، آمده است که تعداد ایرانیان دچار «فقر مسکن» در ایران به «رکورد معناداری» رسیده است، بهطوری که ۵۵ درصد از خانوارهای ایرانی از مسکن مناسب و در استطاعت محروم هستند.
تاثیر عمیق بحران مسکن بر خانوادهها
یکی از عوامل افزایش تقاضا برای مسکن، طلاق است. بر اساس گزارش رسانههای داخل ایران، نرخ طلاق باعث افزایش ۲۰ درصدی تقاضا برای خرید مسکن شده است. طی سال ۱۴۰۲ حدود ۲۰۲ هزار مورد طلاق در کشور ثبت شد، که این رقم به معنای ورود تقاضاهای جدید برای خرید یا اجاره مسکن است. معمولاً به ازای هر دو مورد طلاق، یک تقاضای جدید برای خانه به بازار وارد میشود، چراکه هر خانواده منفکشده نیاز به یک مسکن جدید دارد.
در مقابل، خود ناتوانی تهیه مسکن یکی از دلایل هم پاشیدگی خانوادهها شده است. پژوهشگران دانشگاه الزهرا در سال ۱۳۹۹ در یک مطالعه فراتحلیل نتایج این پژوهشها را در بازه زمانی ۱۳۷۷ تا ۱۳۹۷، مورد بررسی قرار دادند. این پژوهشگران با بررسی ۷۰ پژوهش، عوامل بروز پدیده طلاق و پیامدهای منفی آن را ارزیابی کردند یکی از این دلایل، اقتصاد و موضوع ناتوانی در تهیه مسکن بوده است.
علاوه بر این، چندین میلیون جوان در ایران زندگی میکنند که به دلیل ناتوانی در تامین مسکن و پرداخت اجارهبها قادر به ازدواج نیستند. خبرگزاری مهر اخیرا گزارش کرده که حدود ۱۲ میلیون جوان در سن ازدواج در ایران زندگی میکنند که به دلیل مشکلات اقتصادی که یکی از آنها مسکن است قادر به ازدواج نیستند.
فروش دلاری مسکن لوکس در شمال تهران
در حالی از فقر رو به گسترش در طبقات اجتماعی ایران صحبت میشود که خبرهای مبنی بر معاملات چند صدهزار دلاری ملک در شمال تهران به گوش میرسد.
این روزها کم نیست تصاویری از خانههای لوکس در شمال تهران که قیمت آنها فراتر از میلیون دلار رفته است. حالا خبر آمده که صاحبان این املاک و دیگران در شامل تهران، برای حفظ ارزش پول خود، ریال را از معامالات خود حذف کرده و برای معاملات تنها از ارزهای خارجی استفاده میکنند. اما این رویه به بازار مسکن لطمه میزند، چراکه قیمت مسکن را دلاری محاسبه میکنند. این به معنی معادلسازی ریال با ارز خارجی نیست بلکه عادیسازی ملک با قیمت دلار در منطقه و کشور است. در همین رابطه سایت تجارت نیوز به نقل از یک کارشناس مسکن نوشت: «فروش مسکن با قیمت دلاری مصداق بارز کلاهبرداریست و امیدواریم که ناظران بازار مسکن بخواهند و بتوانند جلوی این اقدام را بگیرند. سوداگریها و کلاهبرداریها در حوزه مسکن، مردم را طی سالهای گذشته تحت فشار قرار داده است.»
و در نهایت؛
وضعیت اقتصادی و عواملی مانند مسکن عاملی برای فقر بیشتر مردم ایران شده و این کلاف سردرگم بدست هیچ دولتی تا کنون قابلحل نبوده و مردم به حال خود رها شدهاند. بر همین اساس، دلالها و واسطهها بازار مسکن را به یک بازار مکارهای تبدیل کردند که فضای مبهمی را بر اقتصاد ایران رقم زده است. وضع مسکن خود تبدیل به یکی از عوامل شکاف طبقاتی در ایران شده و فشار بیشتری را بر خانوادهها تحمیل کرده و حتی عاملی برای از هم پاشیدگی خانوادهها شده است.
