دستگاهی در بدن وجود دارد که مواد زائد، مایعات مازاد و بقایای التهابی از جمله کلسترول بهدامافتاده را پاکسازی میکند.
از قدیم گفتهاند که بیماری قلبی از کلسترول بالا نشأت میگیرد و توصیه کردهاند که کلسترول خونتان را برای محافظت از قلب پایین بیاورید. کلسترول بیتردید نقش بسزایی در سلامت قلب دارد، اما واقعیت پیچیدهتر از این است.
دکتر جرالد ام. لمول، جراح برجسته قلب و استاد پیشین جراحی در دانشگاه تمپل و کالج پزشکی توماس جفرسون، گفت: «مسئله فقط کلسترول موجود در خون نیست. مهم این است که کلسترول چه مدت در بافتها میماند.»
اگر کلسترول به دیواره سرخرگها بچسبد، باعث التهاب میشود، بهمرور اکسید شده و پلاک تشکیل میدهد؛ روندی که بهتدریج سرخرگها را تنگ میکند و به خطر حمله قلبی و سکته مغزی دامن میزند.
اما بدن چگونه از شر کلسترولی که در بافتها رسوب کرده خلاص میشود؟ به گفته لمول، کلید ماجرا در اختیار دستگاهی است که فکرش را هم نمیکنید: دستگاه لنفاوی.
لمول در برنامه «علائم حیاتی» اپک تایمز توضیح داد که دستگاه لنفاوی مواد زائد، مایعات مازاد و بقایای التهابی از جمله کلسترول به دامافتاده را از سرخرگها خارج میکند. یک دستگاه لنفاوی سالم و کارآمد از تصلب شرایین پیشگیری میکند یا وقوع آن را به تأخیر میاندازد. از اینرو، دستگاه لنفاوی سپر دفاعی مؤثری برای سلامت قلب میسازد که کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
وقتی عملکرد قلب سالم ناگهان افت میکند
لمول نخستینبار سالها پیش به اهمیت دستگاه لنفاوی پی برد؛ زمانی که در یک تیم جراحی عضویت داشت و توانست نخستین پیوند موفق قلب را در سال ۱۹۶۸ در آمریکا انجام دهد.
عملهای پیوند او موفقیتآمیز به نظر میرسیدند. قلب جوان و سالم اهداکنندگان به افراد مبتلا به بیماری پیشرفته قلبیعروقی پیوند زده میشد و گیرندگان وضعیت خوبی داشتند. لمول افزود: «آنها حدود یک یا دو سال وضعیت خوبی داشتند، اما درنهایت بهدلیل تصلب شرایین جانشان را از دست دادند.»
او شاهد بود که سرخرگهای کرونریِ قلبهای پیوندی بهسرعت تخریب میشدند و ظرف چند سال به سرخرگهای یک فرد ۹۰ ساله شباهت پیدا میکردند. این درحالی است که ابتدا سالم به نظر میرسیدند.
لمول سرانجام به علت اصلی پی برد: رگهای لنفاوی قلب بهناچار در حین پیوند قطع میشوند. وقتی تخلیه لنفاوی ناقص میماند، مواد زائد متابولیکی، فرآوردههای التهابی و کلسترول در بافتهای اطراف تجمع میکنند. این حالت راکد که لنفاستاز نام دارد، به التهاب مزمن دامن میزند، سرعت تشکیل پلاک را افزایش میدهد و باعث پیشرفت سریع بیماری سرخرگی میشود.
لمول برای تأیید مشاهدات خود به آزمایش میمونهای رزوس پرداخت. او رگهای لنفاوی قلب این حیوانات را با عمل جراحی مسدود کرد و سطح کلسترول را در رژیم غذایی آنها افزایش داد. جداره سرخرگهای میمونها پر از رسوبات چربی (پلاکهای آتروماتوز) شد و حیوانات طی سه هفته دچار تصلب شرایین شدند.
تحقیقات مستقل نهادهای معتبر از جمله مطالعات مرکز ماونت ساینای در دانشگاه واشینگتن در سال ۲۰۱۳ بر این یافتهها صحه گذاشتند و نشان دادند که رگهای لنفاوی نقش بسزایی در انتقال معکوس کلسترول دارند؛ فرایندی که باعث میشود کلسترول از بافتها خارج شود و برای دفع به کبد بازگردد.
لمول الگوی مشابهی را در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر مشاهده کرد. او گفت: «رگههای سفید کوچکی را در عضله قلب بیماران مشاهده کردیم که افراد سالم فاقد آن بودند. وقتی نمونهبرداری کردیم، معلوم شد رگههای سفید رگهای لنفاوی آسیبدیدهای هستند که بر اثر التهاب مزمن مسدود شده بودند.»
وقتی رگهای لنفاوی دچار آسیب یا التهاب مزمن میشوند، امکان پاکسازی مؤثر کلسترول و پیامهای التهابی را از دست میدهند. از اینرو، آسیبها بیسروصدا انباشته میشوند و به روند بیماری قلبی سرعت میبخشند.
چرا جریان لنفاوی اهمیت دارد؟
دستگاه لنفاوی کمتر مورد توجه قرار میگیرد. لمول گفت: «ما در دانشکده پزشکی یا دورههای آموزشی چیز زیادی درباره سیستم لنفاوی یاد نمیگیریم. هیچکس به فکر آن نیست. اما حجم مایع لنفاوی از پلاسمای خون بیشتر است.»
هربار که خون در بدن گردش میکند، ۱۰ تا ۱۵ درصد از آن از مویرگها خارج میشود و پروتئینها، چربیها، سلولهای ایمنی و ترکیبات دیگر را با خود جابهجا میکند. رگهای لنفاوی این مایع را جمعآوری میکنند و دوباره به جریان خون برمیگردانند.
لمول گفت: «چیزی که رگهای لنفاوی را متمایز میکند، هوش ذاتی آنهاست.»
این رگها دارای عضله هستند و مایع را با انقباض منظم به حرکت درمیآورند و به هورمونهای استرس و پیامهای التهابی هم واکنش نشان میدهند. استرس و التهاب مزمن باعث سفتشدن یا انقباض این رگها میشود و جریان لنفاوی را به حداقل میرساند.
وقتی رگهای لنفاوی ملتهب میشوند یا آسیب میبینند، امکان پاکسازی مؤثر کلسترول و بقایای التهابی را از دست میدهند.
از اینرو، کلسترول مدت بیشتری در جداره سرخرگها باقی بماند، اکسید میشود، التهاب ایجاد میکند و باعث تشکیل پلاک میشود.
لمول گفت: «کلسترول عامل مستقیم بیماری قلبی نیست. مهم کلسترولی است که در بافتها باقی میماند و پاکسازی نمیشود.»
دستگاه لنفاوی فراتر از یک شبکه تخلیه مواد زائد است
پژوهشگران معتقدند که دستگاه لنفاوی صرفاً وظیفه دفع مواد زائد را برعهده ندارد.
رگهای لنفاوی همچنین پیامهای ایمنی، پروتئینها، چربیها و مولکولهای پیامرسان را جابهجا میکنند که بر اندامهای مختلف از جمله مغز، کبد، کلیهها و قلب اثر میگذارند.
برای نمونه میتوان به پروتئینهای پیامرسان التهابی یا همان سایتوکینها اشاره کرد که به هماهنگی پاسخهای ایمنی و ترمیم بافتها کمک میکنند. وقتی جریان لنفاوی راکد میشود، مسیرهای پیامرسانی از حالت طبیعی خارج شده و التهاب مزمن رخ میدهد.
اگر پای قلب در میان باشد، التهاب مزمن شرایط را برای ماندگاری و افزایش تدریجی رسوبات کلسترول و آسیبهای عروقی فراهم میکند.
این مسئله با تحقیقات روزافزون که نشان میدهند التهاب- نه فقط افزایش کلسترول- نقش بسزایی در بیماریهای قلبیعروقی دارند، سازگار است.
پژوهشگران در تأیید این نکته نشان دادهاند که دستگاه لنفاوی نقش مهمی در انتقال معکوس کلسترول دارد و اچدیال را از بافتها از جمله جداره سرخرگها خارج میکند.
از اینرو، جریان لنفاوی سالم و بیوقفه اهمیت بسزایی دارد، زیرا کلسترول به دامافتاده را پاکسازی میکند، التهاب را به حداقل میرساند و از شما در برابر تصلب شرایین و بیماری قلبی محافظت میکند.
حمایت از جریان لنفاوی
لمول چند راهکار ساده و طبیعی را برای تقویت جریان لنفاوی و کاهش خطر بیماری قلبی توصیه کرده است:
تحرک و تنفس
دستگاه لنفاوی برخلاف قلب سیستم پمپاژ اختصاصی ندارد و برای جابهجایی مایعات از انقباض عضلات کمک میگیرد.
لمول گفت: «انقباض عضلات نقش اصلی را در افزایش جریان لنفاوی ایفا میکند. دستگاه لنفاوی یک سیستم کمفشار است و عملکرد آن به تحرک و تنفس عمیق بستگی دارد.»
پیادهروی، دوچرخهسواری، تمرینات مقاومتی، یوگا، تایچی و تنفس عمیق به حرکت مایع لنفاوی در بدن و بازگشت آن به قفسه سینه کمک میکنند. تنفس عمیق بهویژه به جابهجایی مایع لنفاوی کمک میکند، زیرا باعث ایجاد تغییرات فشاری در سراسر بدن میشود. وقتی نفس عمیق میکشید، دیافراگم پایین میرود و مایع لنفاوی رگها را به سمت قفسه سینه هدایت میکند.
استرس اثر معکوس دارد. لمول گفت: «استرس سطح کورتیزول را افزایش میدهد که بهنوبهخود باعث انقباض و سفتشدن رگهای لنفاوی میشود.»
او تأکید کرد: «مدیتیشن و ریلکسکردن از این اتفاق جلوگیری میکند.»
تغذیه
التهاب مزمن جریان لنفاوی را مختل میکند؛ از اینرو، تغذیه سالم اهمیت ویژهای دارد. لمول گفت ویتامینها بهویژه ویتامینهای دی و گروه ب، منیزیم، روی و سلنیوم، مواد معدنی و کوآنزیمها به کنترل التهاب کمک میکنند.
پلیفنلها- ترکیبات طبیعی موجود در گیاهان- هم مفید هستند.
لمول گفت: «پلیفنلها آنزیمهای التهابی را مهار میکنند؛ آنزیمهایی که باعث میشوند گلبولهای سفید به جداره رگها بچسبند و وارد بافتها شوند. مواد غذایی از جمله روغن زیتون فرابکر تازه و کمفرآوریشده سرشار از پلیفنل هستند و باکتریهای مفید روده را تغذیه میکنند که بهنوبهخود از پلیفنلها ترکیبات ضدالتهابی میسازند.»
اروپاییها سالهاست که از یک داروی مبتنی بر فلاونوئیدها به نام دافلون برای درمان اختلالات وریدی و لنفاوی استفاده میکنند. بیمارانی که این دارو را مصرف میکنند، کمتر دچار آسیبهای التهابی میشوند؛ امری که از نقش پلیفنلها در حمایت از سلامت عروقی و لنفاوی حکایت دارد. دافلون در بسیاری از کشورها بهعنوان داروی تجویزی مصرف میشود، اما مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا قرار نگرفته است. در آمریکا معمولاً از محصولات مبتنی بر دیوسمین استفاده میشود که بهعنوان مکمل در دستور کار قرار میگیرند.
آبرسانی کافی
مصرف آب کافی به حفظ جریان لنفاوی کمک میکند.
لمول گفت: «ما باید سیستم لنفاوی را سالم نگهداریم تا کلسترول هرچه سریعتر از بافتها خارج شود. مجاری لنفاوی باید باز و هیدراته باشند و از پیامهای التهابی دور نگهداشته شوند تا مایع لنفاوی در بدن جریان پیدا کند و به سیستم وریدی بازگردد.»
نگاهی متفاوت به بیماری قلبی
سلامت قلب ارتباط چندانی با کلسترول ندارد و بیشتر به حمایت از سیستم طبیعی پاکسازی بدن مربوط میشود.
لمول گفت: «بهبود جریان لنفاوی به پاکسازی سموم، کلسترول اکسیدشده و پیامهای التهابی کمک میکند. این عوامل با هم ارتباط دارند.»
این دیدگاه نشان میدهد که ورزش، کاهش استرس و تغذیه سالم همگی در یک چارچوب بیولوژیکی مشترک به هم مرتبط هستند.
لمول که اکنون حدود ۸۰ سال سن دارد، به توصیههای خودش عمل میکند. او نشاط و سرزندگی خود را مدیون همسرش میداند که همیشه مکملهای مناسب و خوراکیهای سالم در اختیارش قرار میدهد. او هنوز هم فعال است، دوچرخهسواری میکند، وزنه میزند و حتی بسکتبال بازی میکند.
لمول گفت: «باید فعال بمانید. اصل ماجرا این است که فقط به خودتان فکر نکنید و برای همه بهترینها را بخواهید. این مسئله دیدگاهتان را عوض میکند.»
تحرک روزانه، کاهش استرس و خوردن غذاهای ضدالتهابی به باز نگهداشتن و عملکرد بهینه مسیرهای لنفاوی کمک میکنند. اگر بدن بتواند مواد زائد را پاکسازی کند، سلامتی حاصل میشود.
