ایالات متحده و جمهوری اسلامی قرار است از ۱۱ آوریل (۲۲ فروردین) مذاکرات رسمی صلح را در هتل سرینا در اسلامآباد آغاز کنند. پیش از آنکه به مجموعهای از مسائل که طی نیمقرن گذشته روابط دو کشور را تحت فشار قرار داده، پرداخته شود، دستکم سه موضوع فوری باید بهسرعت حلوفصل شود تا آتشبسی شکننده حفظ شود.
در صدر دستور کار، اولتیماتوم ایالات متحده قرار دارد که بر اساس آن، حکومت ایران باید برنامه توسعه تسلیحات هستهای خود را متوقف کند و بدون تأخیر، اورانیوم غنیشده را تحت نظارت بینالمللی واگذار کند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین) پیش از ترک پایگاه مشترک اندروز در مریلند برای شرکت در یک شام خصوصی در شارلوتزویل ویرجینیا، به خبرنگاران گفت که جمهوری اسلامی ایران هیچ فضای مانوری در پذیرش این اولویت اصلی ندارد؛ موضوعی که او را واداشت تا در ۲۸ فوریه عملیات «خشم حماسی» را آغاز کند، پیش از آنکه در ۷ آوریل (۱۸ فروردین) با یک توقف دو هفتهای موافقت کند.
او گفت: «هیچ سلاح هستهای؛ این اولویت اول است. این ۹۹ درصد از چیزی است که ایران باید فوراً بپذیرد»، در غیر این صورت هیچ مذاکرهای ادامه نخواهد یافت.
از دیگر مسائل فوری، اصرار آمریکا بر این است که تهران نباید رفتوآمد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را مختل کند یا از آن «عوارض» بگیرد؛ و در مقابل، ایران خواستار آن است که اسرائیل حملات خود علیه نیروهای حزبالله در لبنان را بهعنوان بخشی از آتشبس متوقف کند.
ترامپ گفت ایالات متحده بهطور کامل ادعای جمهوری اسلامی مبنی بر داشتن حاکمیت سرزمینی بر این آبراه باریک که خلیج فارس را به دریای عرب متصل میکند، رد میکند و هشدار داد که اگر تهران همچنان کشتیرانی را تهدید کند، «ما به هر حال تنگه را باز خواهیم کرد.»
از اهداف بلندمدت آمریکا این است که جمهوری اسلامی را وادار کند حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای خود را پایان دهد؛ از جمله حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن، حماس در غزه و شبهنظامیان شیعه در عراق، و همچنین حمایت جهانی از فعالیتهای تروریستی را محکوم کند.
در مقابل، جمهوری اسلامی بهدنبال کاهش تحریمهای بینالمللی چنددههای است که از زمان سرنگونی انقلاب اسلامی ۵۷ اقتصاد ایران را تضعیف کرده است. بر اساس گزارش شبکه خبری العربیه انگلیسی، جمهوری اسلامی همچنین بهدنبال دسترسی به حدود ۱۲۰ میلیارد دلار دارایی مسدودشده است.
ترامپ در پاسخ به این پرسش که فکر میکند مذاکرات چگونه پیش خواهد رفت، شانه بالا انداخت و گفت: «نمیدانم، نمیتوانم به شما بگویم. باید ببینیم فردا چه میشود.»
بدون دیدار رو در رو
زمانی که مذاکرات در «منطقه قرمز» پایتخت پاکستان، منطقهای مرفه که بسیاری از سفارتخانهها در آن قرار دارند، آغاز شود، جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، ریاست هیئت آمریکایی را بر عهده خواهد داشت؛ هیئتی که شامل نمایندگان ویژه استیو ویتکاف و جرد کوشنر نیز میشود.
تا ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین)، بیش از ۱۰ هزار سرباز پاکستانی و پلیس اسلامآباد خیابانهای اطراف هتل سرینا، در نزدیکی وزارت خارجه پاکستان، را مسدود کرده بودند و فعالیتهای تجاری در سراسر شهر بهعنوان بخشی از یک تعطیلی دو روزه محدود شده بود.
انتظار میرود هیئت جمهوری اسلامی به ریاست عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و اعضای ارشد باقیمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در این مذاکرات حضور یابد.
این مذاکرات حساس قرار است صبح آغاز شود.
اگرچه دو هیئت رقیب تنها مهمانان این هتل خواهند بود، انتظار نمیرود دیداری رو در رو داشته باشند. مقامهای وزارت خارجه پاکستان، و احتمالاً نخستوزیر شهباز شریف، نقش واسطه را ایفا خواهند کرد.
ونس پیش از ترک پایگاه مشترک اندروز به مقصد اسلامآباد با هواپیمای «ایر فورس تو» در ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین)، به خبرنگاران گفت انتظار دارد مذاکرات «مثبت» باشد.
او گفت: «منتظر آغاز مذاکرات هستیم»، و افزود که ترامپ «دستورالعملهای روشنی» ارائه داده و به هیئت جمهوری اسلامی هشدار داده است که در موقعیتی نیستند که از ایالات متحده امتیاز بگیرند. ونس گفت: «اگر ایرانیها آماده مذاکره با حسن نیت باشند، ما نیز قطعاً آماده ارائه دست دوستی هستیم. اگر بخواهند ما را بازی دهند، خواهند دید که تیم مذاکرهکننده چندان پذیرای این رفتار نخواهد بود.»
ویتکاف و کوشنر، که در فوریه پیش از آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۲۸ فوریه مذاکرات هستهای ناموفقی را با نمایندگان جمهوری اسلامی در عمان و سوئیس هدایت کرده بودند، در این گفتوگوها نیز به نقش خود ادامه خواهند داد. این مذاکرات جدول زمانی مشخصی ندارد، جز پایان آتشبس دو هفتهای در ۲۱ آوریل (۱ اردیبهشت). شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی در ۸ آوریل (۱۹ فروردین) اعلام کرد که مذاکرات میتواند تا ۱۵ روز ادامه یابد.
عدم عقبنشینی
یکی از نگرانیهای فوری، حفظ آتشبسی شکننده است که ترامپ کمتر از ۹۰ دقیقه پیش از پایان مهلت ساعت ۸ شب به وقت شرق آمریکا در ۷ آوریل (۱۸ فروردین)—که در تهران ساعت ۴:۳۰ بامداد ۸ آوریل (۱۹ فروردین) بود—برای هدف قرار دادن نیروگاهها و سایر زیرساختها با آن موافقت کرد.
یکی از اولویتهای اصلی تهران، گنجاندن کارزار نظامی اسرائیل علیه حزبالله در لبنان در چارچوب آتشبس است. دولت ترامپ تأکید دارد که لبنان موضوعی جداگانه است؛ هرچند رئیسجمهور آمریکا از بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، خواسته است پس از کشته شدن صدها نفر در حملات هوایی ۸ آوریل (۱۹ فروردین)، عملیات را «کمی محدودتر» انجام دهد.
نتانیاهو تأکید کرده است که «هیچ آتشبسی» با حزبالله در کار نخواهد بود، اما در ۹ آوریل (۲۰ فروردین) گفت که مجوز مذاکرات مستقیم با لبنان را «در سریعترین زمان ممکن» صادر کرده و قرار است این مذاکرات هفته آینده در واشینگتن برگزار شود. این مذاکرات شامل نمایندگان حزبالله نخواهد بود.
جمهوری اسلامی این موضوع را غیرقابلقبول میداند. مسعود پزشکیان در پستی در شبکه ایکس در ۱۰ آوریل (۲۱ فروردین) نوشت: «ادامه این اقدامات، مذاکرات را بیمعنا خواهد کرد. انگشتان ما همچنان روی ماشه است. ایران هرگز خواهران و برادران لبنانی خود را رها نخواهد کرد.»
مجتبی خامنهای در پستی در شبکه ایکس در ۹ آوریل (۲۰ فروردین) اعلام کرد که حملات اسرائیل به حزبالله باید پیش از آغاز مذاکرات متوقف شود و بار دیگر تهدید کرد که جمهوری اسلامی «مدیریت تنگه هرمز را وارد مرحلهای جدید خواهد کرد» و «قطعاً خواستار جبران کامل تمامی خسارات وارده، همچنین پرداخت دیه برای شهدا و غرامت برای مجروحان جنگ خواهد شد.»
ترامپ در اظهارات کوتاهی پیش از پرواز با بالگرد به مقصد شارلوت، مواضع علنی جمهوری اسلامی را تبلیغاتی برای مصرف داخلی دانست و تأکید کرد که حکومت تهران در موقعیتی برای چانهزنی نیست.
او گفت: «آنها از نظر نظامی شکست خوردهاند. نیروی دریاییشان از بین رفته، نیروی هواییشان از بین رفته، تمام سامانههای پدافند هوایی از بین رفته است. رهبرانشان از بین رفتهاند. تقریباً همهچیز را نابود کردهایم. آنها موشکهای بسیار کمی دارند و توان تولیدی بسیار محدودی دارند. ما ضربه سختی به آنها زدهایم.»
ترامپ گفت با وجود این مواضع علنی، انتظار دارد هیئت ایرانی در مذاکرات حاضر شود و پشت درهای بسته واقعبینانهتر رفتار کند.
او گفت: «آنها ۴۷ سال است با رؤسایجمهور دیگر صحبت کردهاند. ما قرار نیست زیاد صحبت کنیم.»
