فعالیت بدنی اندک و عادتهای ناسالم میتوانند عملکرد قلب را مختل کنند.
یک دانشآموز ۱۷ ساله تایوانی، بدون سابقه بیماری، تنها یک هفته بعد از بهبودی از یک سرماخوردگی ساده دچار تنگی نفس شدید شد. والدین با این تصور که فرزندشان دچار آسم شده است، برای او اسپری تهیه کردند. اما اسپری باعث هیچ کمکی نکرد.
وضعیت تنفس او وخیمتر شد و کار به بیمارستان کشید. اسکنها نشان دادند که قلب او بزرگ شده و ریهها آب آوردهاند. پزشکان تشخیص دادند که در پی عفونت ویروسی اخیر به میوکاردیت یا همان التهاب عضله قلب مبتلا شده و این عارضه به نارسایی قلبی منجر شده است.
دکتر لیو ژونگپینگ، متخصص قلب ساکن تایوان، که درمان این نوجوان را برعهده داشت، در برنامه «هلث ۱+۱» شبکه انتیدی درباره او صحبت کرد تا توجه همه را به این تهدید روزافزون و خاموش جلب کند: نارسایی قلبی دیگر مختص سالمندان نیست.
بحران خاموش: نارسایی قلبی در نسل جوان
علائم نارسایی قلبی ممکن است پنهان و خفیف باشند. احساس خستگی شدید بعد از فعالیتهای سبک، تنگی نفس بعد از پیادهروی یا ورم کردن پاها از جمله علائمی هستند که نشان میدهند خطر جدیتری در کمین است. تعداد زیادی از جوانان درگیر این وضعیت هستند.
بیماری قلبی همچنان علت اصلی مرگومیر در آمریکا به شمار میآید، اما مطالعه محققان دانشگاه استنفورد در ماه ژوئن از وجود یک روند نگرانکننده حکایت دارد: در حالی که مرگومیر کلی ناشی از بیماریهای قلبیعروقی در ۵۰ سال گذشته حدود ۶۶ درصد کاهش یافته است، مرگومیر ناشی از نارسایی قلبی ۱۴۶ درصد افزایش یافته است.
مرگومیر مرتبط با نارسایی قلبی بهویژه در بزرگسالان در جهان به شکل نگرانکنندهای افزایش یافته است.
چه عواملی باعث بروز نارسایی قلبی زودهنگام میشوند
شمار فزایندهای از جوانان به دلیل سبک زندگی، مصرف مواد مخدر و عفونتهایی که به عضله قلب آسیب میزنند، دچار نارسایی قلبی میشوند.
- غذاهای پرچرب و شیرین: مصرف زیاد این خوراکیها میتواند باعث افزایش وزن و مختل شدن قند خون، کلسترول و فشار خون شود.
- سوءمصرف مواد مخدر یا الکل: سوءمصرف مواد مخدر غیرقانونی، داروهای تجویزی یا الکل میتواند به نارسایی قلبی منجر شود.
- عفونتهای ویروسی یا باکتریایی: عفونتهایی مانند کووید-۱۹، سرماخوردگی یا آنفلوآنزا میتوانند باعث بروز واکنشهای التهابی شوند که به موجب آن پادتنها به عضله قلب حمله میکنند. این امر میتواند باعث مرگ سلولی، تورم و درنهایت میوکاردیت شود؛ عارضهای که عملکرد قلب را مختل کرده و به نارسایی قلبی میانجامد.
چرا جوانان اغلب علائم هشداردهنده را نادیده میگیرند
جوانان به دلیل برخورداری از سلامت عمومی نسبت به سالمندان تحمل بیشتری در برابر ناهنجاریهای فیزیولوژیکی دارند. از اینرو، علائم در آنها معمولاً خفیف و نامحسوس هستند و این مسئله تشخیص زودهنگام را دشوارتر میکند.
دکتر لیو میگوید تشخیص دیرهنگام به این معنی است که وقتی مشکل قلبی نمایان میشود، بیماری پیشرفت کرده است.
شناخت علائم نارسایی قلبی
شما باید نسبت به علائم خاصی که میتوانند نشانه نارسایی قلبی باشند، هوشیار باشید.
۱. تنگی نفس و خواب بیکیفیت
علائم نارسایی قلبی برخلاف آسم یا خستگی اغلب بعد از دراز کشیدن تشدید میشوند. دلایل این وضعیت عبارتند از:
- دراز کشیدن باعث افزایش فشار هیدرواستاتیک در ریهها میشود که نفس کشیدن را سختتر میکند.
- خون از اندامهای تحتانی به سمت قلب بازمیگردد و فشار بیشتری به قلب وارد میکند.
- ممکن است ریهها آب بیاورند (ادم ریوی) که شبها باعث سرفه یا تنگی نفس میشود.
بسیاری از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی برای بهبود وضعیت تنفسی خود ناچارند برای خوابیدن به چند بالش تکیه کنند یا روی مبل بخوابند.
دکتر لیو توضیح داد که ریهها در حالت ایستاده شکل عمودی پیدا میکنند و مایعات در انتهای آنها انباشته میشوند. اما وقتی دراز میکشید، فشار وارده به ریهها افزایش مییابد و نفس کشیدن دشوارتر میشود. همچنین خون از پاها به سمت قلب بازمیگردد که این فشار را بیشتر میکند. از اینرو، بیماران مبتلا به نارسایی قلبی دچار اختلالات خواب میشوند.
۲. ورم پا
بیماران مبتلا به نارسایی قلبی علاوه بر احساس ضعف در حین راه رفتن معمولاً با ورم ساق و مچ پا مواجه میشوند. این عارضه به این دلیل رخ میدهد که قلب ضعیف شما نمیتواند خون را به شکل مؤثر از اندامهای مختلف به سمت قلب بازگرداند. از اینرو، خون و دیگر مایعات در اندامهای تحتانی انباشته میشوند.
وقتی خون و دیگر مایعات در پاها انباشته میشود، هردو پا ورم میکنند. اگر ورم فقط در یک پا مشاهده شود، ممکن است دچار لخته خون شده باشید.
۳. کاهش دفعات ادرار
عملکرد کلیهها با پیشرفت نارسایی قلبی افت کرده و بدن شروع به انباشت مایعات میکند. این مسئله با عوارض زیر همراه است:
- کاهش دفعات ادرار؛ برای نمونه، تنها یک یا دو مرتبه در روز
- افزایش تورم به دلیل تجمع مایعات در بدن
- افزایش فشار وارده به قلب که باید برای پمپاژ مایعات اضافی تلاش بیشتری بکند
محافظت از قلب با تغذیه مناسب
دکتر لیو توصیه میکند که برای حفظ سلامت قلب، مصرف مواد غذایی زیر را افزایش دهید:
- آجیل: آجیل خام و بدون نمک از جمله بادام هندی و بادام زمینی سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع و فلاونوئیدها هستند. این ترکیبات خاصیت آنتیاکسیدانی دارند و برای سلامتی مفید هستند.
- سبزیجات دارای برگ سبز تیره: این سبزیجات سرشار از فیبر و مواد مغذی گیاهی هستند. فیبر به بهبود گردش خون کمک میکند. ویتامینهای ئی، کا و ث نیز برای بدن مفید هستند. دکتر لیو توصیه میکند که این سبزیجات را در قالب سالاد میل کنید یا آنها را کمی بخارپز کنید تا ارزش غذاییشان از بین نرود.
- میوه: میوههای کمقند برای سلامت قلب مناسبتر هستند. بلوبری سرشار از فلاونوئیدها و انگور سرشار از پلیفنلهای آنتیاکسیدانی و فیبر است که به کاهش فشار و چربی خون و پیشگیری از تصلب شرایین کمک میکنند.
- ماهی: سرشار از اسیدهای چرب غیراشباع چندگانه است. کارآزماییهای بالینی نشان میدهند که مکملهای حاوی اسید چرب امگا۳ میتوانند خطر بیماریهای قلبی (مرگ، حمله قلبی و سکته غیرمهلک) را در افراد مبتلا به بیماری عروق کرونر به حداقل برسانند و جلوی پیشرفت تصلب شرایین را بگیرند. ماهی باید در دمای پایین پخته شود. از سرخ کردن ماهی پرهیز کنید، زیرا باعث افزایش چربیهای ناسالم میشود.
ورزش: ابزاری حیاتی برای سلامت قلب
فعالیت بدنی بهعنوان یک روش مؤثر برای دوران بهبودی بعد از حمله قلبی یا مدیریت نارسایی قلبی شناخته میشود. تمرینات هوازی پیشرونده مانند پیادهروی سریع، دویدن، دوچرخهسواری یا شنا گردش خون را بهبود میبخشند، عروق خونی محیطی را منعطفتر میکنند و اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به بافتها میرسانند. این فعالیتها قلب شما را به تحرک وامیدارند، بهطوری که قلب مجبور میشود سریعتر از قبل منبسط و منقبض شود و بدین ترتیب کارایی آن افزایش مییابد.
تمرینات مقاومتی مانند دراز و نشست، شنای سوئدی و وزنه زدن نیز درصورتیکه به شکل صحیح و زیر نظر مربی انجام شوند، برای بیماران مبتلا به فشار خون بالا، دیابت، اختلالات متابولیک و بعضی از بیماران قلبی مفید خواهند بود.
دکتر لیو توصیه میکند که قبل از آغاز برنامههای ورزشی با پزشک خود مشورت کنید. افرادی که عملکرد قلبشان افت کرده است، حتماً باید از مربی یا تجهیزات پایش قلب استفاده کنند. صرفنظر از نوع ورزش باید از فعالیتهای سبک شروع کنید و ایمنی خود را در اولویت قرار دهید.
نارسایی قلبی دیگر مختص سالمندان نیست. همانطور که پرونده بیمار نوجوان دکتر لیو نشان میدهد، این بیماری میتواند به شکل ناگهانی بروز پیدا کند. اگر علائم را نادیده بگیرید، بیماری به سرعت پیشرفت خواهد کرد. شناسایی زودهنگام علائم، سبک زندگی سالم و اقدام بهموقع میتواند نجاتبخش باشد.
