ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین روز جمعه ۲۱ نوامبر (۳۰ آبان)، اعلام کرد کشورش با «یکی از دشوارترین لحظات در تاریخ خود» روبهرو است.
او در یک سخنرانی تلویزیونی سراسری گفت که کییف تحت فشار فوقالعادهای قرار دارد تا یک طرح صلح ۲۸ بندی آمریکا را بپذیرد؛ طرحی که موقعیت امنیتی اوکراین را بازتعریف میکند، خطوط مرزی را تغییر میدهد و عضویت دائمی اوکراین در ناتو را ممنوع میسازد.
زلنسکی تأکید کرد اوکراین با «سنگینترین فشاری که تاکنون تجربه کردهایم» مواجه است و به شهروندان این کشور گفت ممکن است کشور مجبور شود توافقی را بپذیرد که شروطی بسیار سخت و تلخ را برای دستیابی به صلح تحمیل میکند.
او هشدار داد: «یا از دست دادن عزت، یا خطر از دست دادن یک شریک کلیدی»، که منظورش ایالات متحده بود.
زلنسکی افزود: «مردم یا باید با یک طرح ۲۸ بندی دشوار کنار بیایند، یا زمستانی بسیار سخت (سختترین زمستان تا امروز) را تحمل کنند که خطرات بیشتری مانند زندگیای بدون آزادی، کرامت و عدالت به همراه دارد.»
او گفت که در گفتوگوهای شبانهروزی با ایالات متحده و اروپا، تلاش خواهد کرد جایگزینهایی برای برخی از بحثبرانگیزترین بندهای این طرح ارائه دهد و در عین حال سوگند خود برای دفاع از استقلال اوکراین را فراموش نخواهد کرد.
زلنسکی بیان کرد: «در میان همه بندهای طرح، دستکم عزت اوکراینی و آزادی اوکراینی نباید نادیده گرفته شود.»
او افزود: «باید همه تلاشمان را به کار گیریم تا آنچه در ادامه رخ میدهد پایان جنگ و البته پایان موجودیت اوکراین نباشد.»
با وجود آنکه متن کامل طرح ۲۸ بندی هنوز عمومی نشده، دولت ترامپ وجود آن را تأیید کرده است.
کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید در بیانیهای به اپک تایمز گفت که این چارچوب با هدف «تأمین تضمینهای امنیتی کامل و بازدارندگی برای اوکراین، اروپا و روسیه» طراحی شده و همچنین «فرصتهای مالی برای بازسازی اوکراین و بازگشت روسیه به اقتصاد جهانی» ایجاد میکند.
لویت افزود: «این طرح بر اساس واقعیتهای موجود پس از سالها جنگ ویرانگر طراحی شده تا بهترین سناریوی برد-برد را ارائه کند؛ جایی که هر دو طرف بیش از آنچه میدهند، به دست آورند.»
به گفته مقامهای آمریکایی، یک هیئت بلندپایه نظامی ایالات متحده روز گذشته در کییف با زلنسکی دیدار کرد تا درباره گامهای لازم برای رسیدن به توافق صلح گفتوگو کند.
سفیر آمریکا در کییف و رئیس روابط عمومی ارتش آمریکا که همراه این هیئت سفر کرده بودند، در گفتوگو با خبرگزاری رویترز ملاقاتها را «موفق» توصیف کردند و اعلام کردند واشینگتن به دنبال یک «زمانبندی تهاجمی» برای موافقت کییف با این توافق است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز در مصاحبه با برنامه رادیویی برایان کیلمید این زمانبندی را تأیید کرد و گفت که پنجشنبه آینده (روز شکرگزاری) زمان «مناسبی» برای پذیرش این چارچوب آتشبس از سوی زلنسکی است.
ترامپ اظهار داشت: «من ضربالاجلهای زیادی داشتهام، اما اگر امور بهخوبی پیش بروند، معمولاً ضربالاجلها را تمدید میکنید. اما پنجشنبه… ما فکر میکنیم زمان مناسبی است.»
طرح ۲۸ بندی شامل چه مواردی است؟
گرچه متن کامل این طرح بهطور رسمی منتشر نشده، اما نسخههای درزکرده که میان قانونگذاران اوکراینی دستبهدست شده و توسط آسوشیتدپرس منتشر شده، مجموعهای گسترده از تعهدات و امتیازات را تشریح میکند.
این طرح توسط استیو ویتکاف، نماینده ویژه مأموریتهای صلح، و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، تدوین شده است؛ طبق اعلام کاخ سفید، آنها طی یک ماه گذشته «در سکوت» بر روی این چارچوب کار کردهاند.
نخستین بندهای طرح، بر حاکمیت اوکراین تأکید کرده و خواستار یک پیمان عدمتجاوز جامع میان اوکراین، روسیه و اروپا است. همچنین از روسیه انتظار میرود به حملات نظامی علیه همسایگان خود پایان دهد.
یکی از سختترین شروط برای کییف، الزام به چشمپوشی دائمی از پیوستن به ناتو است؛ بدین معنا که بیطرفی اوکراین باید در قانون اساسی آن ثبت شود و ناتو نیز رسماً تعهد دهد که هرگز اوکراین را نخواهد پذیرفت.
طرح همچنین سقف نیروهای مسلح اوکراین را به ۶۰۰ هزار نفر محدود میکند و از کییف میخواهد کنترل واقعی روسیه بر کریمه، دونتسک و لوهانسک را بپذیرد. خط مقدم در خرسون و زاپوریژیا نیز «منجمد» میشود؛ یعنی اوکراین اشغال کنونی روسیه را در همان خطوط موجود به رسمیت میشناسد. با این حال، کییف میتواند در صورت تحقق معیارهای لازم، همچنان به عضویت اتحادیه اروپا امیدوار باشد.
از نظر اقتصادی، این چارچوب یک برنامه گسترده بازسازی را پیشبینی میکند که شامل ۱۰۰ میلیارد دلار کمک اروپا و ۱۰۰ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده روسیه و مسیری برای بازگشت روسیه به اقتصاد جهانی، از جمله بازگشت به گروه هفت است. تحریمهای مسکو نیز بهصورت مرحلهای و بر اساس میزان پایبندی آن به توافق، برداشته خواهد شد.
یک مقام ارشد آمریکایی به اپک تایمز گفت طرح ۲۸ بندی پس از مشورت با رستم عمروف، دبیر شورای امنیت ملی و دفاعی اوکراین، تدوین شده و او با بخش عمده بندهای آن موافقت کرده و آن را به زلنسکی ارائه داده است.
با این حال، عمروف در بیانیهای در تلگرام این روایت را تعدیل کرد و گفت نقش او در این گفتوگوها «کاملاً فنی» بوده و اختیار تأیید هیچ بخشی از طرح را نداشته است. او در پیام دیگری افزود که رایزنیها در کییف درباره این طرح همچنان ادامه دارد.
عمروف گفت: «ما درباره رویکردهای برقراری صلح عادلانه، ترتیب گامهای بعدی و قالبهای واقعبینانه برای گفتوگوهای آینده بحث کردیم.»
او تأکید کرد: «اوکراین در حال بررسی دقیق هر پیشنهاد از سوی شریکها است و موضع خود را بهطور شفاف بیان میکند. هیچ تصمیمی وجود ندارد و نمیتواند وجود داشته باشدکه از خطوط قرمز ما، امنیت مردم و حاکمیت کشورمان عبور کند.»
ماریا زاخارووا، سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، اعلام کرد مسکو هنوز این طرح ۲۸ بندی را بهطور رسمی دریافت نکرده است.
او به خبرگزاری دولتی تاس گفت کرملین «برای گفتوگو درباره حلوفصل وضعیت اوکراین باز است»، اما اظهارنظر درباره نسخه درزکرده تا زمانی که طرح رسمی ارائه شود، «بیمعنا» است.
واکنش اروپا
اورسولا فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرد که او و رهبران کشورهای عضو اتحادیه اروپا در روزجمعه ۲۱ نوامبر برای بررسی این طرح با زلنسکی گفتوگو خواهند کرد.
او تأکید کرد که اصل بنیادین اروپا همواره این بوده است: «هیچ تصمیمی درباره اوکراین بدون حضور اوکراین اهمیت ندارد.»
مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز اعلام کرد: «برای موفقیت هر برنامه صلحی، حضور اوکراینیها و اروپاییها ضروری است. در این جنگ، یک متجاوز وجود دارد و یک قربانی. تاکنون هیچ نشانهای از ارائه امتیاز از سوی روسیه ندیدهایم.»
مقامات فرانسه، آلمان، لهستان و استونی نیز نگرانیهای جدی خود را مطرح کردند.
وزیر خارجه فرانسه تأکید کرد که صلح «نباید به معنای تسلیم» باشد و مذاکرات باید با آتشبس در خطوط تماس آغاز شود.
وزیر خارجه آلمان نیز گفت این طرح تنها «فهرستی از مسائل» است و نه یک توافق نهایی، و آلمان حمایت خود از اوکراین را ادامه میدهد.
وزیر خارجه لهستان هشدار داد که اروپا باید در تصمیمگیریها حضور داشته باشد، چون امنیت اروپا مستقیماً به نتیجه جنگ وابسته است.
رئیس کمیته امور خارجه پارلمان استونی نوشت: «اگر اوکراین این طرح را بپذیرد، دیگر اوکراینی وجود نخواهد داشت. اگر اروپا آن را بپذیرد، باید برای جنگ مستقیم با روسیه آماده شود.»
