logo_eet

علم درباره‎ی اراده و اختیار در انسان چه می‌گوید؟ (+ ویدئو)

چپ: آلبرت اینشتین در سال ۱۹۳۱. (Doris Ulmann via Wikimedia Commons) راست: میچیو کاکو. (Screenshot/Big Think/YouTube)) پس‌زمینه: چرخ دنده‌های مکانیکی. (Shutterstock*)
چپ: آلبرت اینشتین در سال ۱۹۳۱. (Doris Ulmann via Wikimedia Commons) راست: میچیو کاکو. (Screenshot/Big Think/YouTube)) پس‌زمینه: چرخ دنده‌های مکانیکی. (Shutterstock*)
چپ: آلبرت اینشتین در سال ۱۹۳۱. (Doris Ulmann via Wikimedia Commons) راست: میچیو کاکو. (Screenshot/Big Think/YouTube)) پس‌زمینه: چرخ دنده‌های مکانیکی. (Shutterstock*)

 

جهان مملو از اسراری است که دانش کنونی ما را به چالش می‌کشد. اپک تایمز در بخش ماوراء دانش، داستانهایی از پدیده‌های خارق‌العاده را گرد آورده است تا به تصورات ما بال و پر دهد و راه را برای مسائل ممکنی که قبلاً انکار می‌شدند باز کند. آیا آنها واقعیت دارند؟ تصمیم با خودتان است.

داشتن اراده‎ی آزاد (اختیار) یا از‎پیش تعیین شدن همه چیز، بحثی است که به فراتر از فلسفه و به نظریه‎های علم عصب‏شناسی، فیزیک و حتی ادبیات گسترش یافته است.

در این‎جا نگاهی به نظریه‎های سه دانشمند در باره‌ی وجود یا عدم وجود اختیار می‌اندازیم.

۱.علم عصب‎شناسی می‎گوید، مغز قبل از تصمیم‎گیری ضمیر خودآگاه، از آن باخبر است.

«مارکوس دو ساتوی»، استاد ریاضیات در دانشگاه آکسفورد، تحت اسکن مغزی به عنوان بخشی از برنامه‎ی ویژه‎ی BBC در‎خصوص تأثیر علم عصب‎شناسی بر اراده‎ی آزاد قرار گرفت.

ساتوی اظهار داشت: «علم با موضوع اراده‎ی آزاد و اختیار انسان مشکل دارد. علم به علت و معلول معتقد است».

به او حق انتخاب خود‎به‎خودی و ساده‎ای داده شد تا دکمه‎ای را با دست چپ یا راست خود فشار دهد. اسکن‎های مغزی به این سوال پاسخ می‌دادند، «که آیا خودآگاه من بر حق انتخابم تأثیر می‎گذارد یا بخش ناخودآگاه ماده‎ی خاکستری مغز من است که حق انتخابم را کنترل می‏کند؟»

پروفسور «جان-دیلن هاینز» از مرکز محاسباتی عصب‎شناسی «برنشتاین»، مشخص کرد که ۶ ثانیه قبل از این‎که ذهن خودآگاه ساتوی به تصمیمش واقعیت ببخشد، مغز او نشان می‎داد که تصمیم چه خواهد بود.

بخش‌های خاصی از مغز در زمانی که ساتوی درحال انتخاب دست چپ بود، فعال‎تر می‎شدند و بخش‎های معینی از مغز نیز در هنگام انتخاب دست راست فعالیت بیش‎تری از خود نشان می‎دادند.

در ساتوی این حس ایجاد شده بود که در کنترل نیست. او در بخشی از قسمت‎های مغزش احساس گروگان‎گیری می‎کرد یعنی قبل از آن‎که او اشاره‎ی آگاهانه‎ای از تصمیمش داشته باشد، مغزش تصمیم‌گیری می‎کرد. با این حال، به اعتقاد هاینس، «نمی‎توان آن را یک وضعیت گروگان‎گیری نامید.»

وی اظهار داشت: «ذهن خودآگاه … با فعالیت مغز انسان درک می‎شود و همچنین فعالیت ناخودآگاه مغز، بر جنبه‎های مشخصی از انسان واقف است؛ که این امر در هماهنگی با باورها و تمایلات انسان است.»

۲.مکانیک کوانتومی در برگیرنده‎ی اصل عدم قطعیت است

در نیمه‎ی اول قرن بیستم، «ورنر هایزنبرگ»، فیزیکدان، نشان داد که هیچ چیز در فیزیک آن‎طور که «آلبرت انیشتن» مصرانه عقیده داشت، قطعی نیست. «میچیو کاکو»، فیزیکدان نظریه پرداز مشهور، براساس دیدگاه انیشتن در این ویدئو توضیح می‎دهد، حتی عمل کشتار جمعی میلیون‎ها سال قبل تعیین شده است (با این حال، به‌گفته‎ی انیشتن، قاتل هنوز هم باید در زندان انداخته شود).

کاکو اظهار می‎دارد: «انیشتن در اشتباه بود.» وی توضیح می‎دهد که هایزنبرگ به ما آموخت: «هر زمان که به الکترون می‎نگریم، در حال حرکت است، الکترون، بی‎ثبات و ناپایدار است.»

به عقیده‎ی وی، انسان نیز به همین ترتیب مبهم و نامشخص است. برای مثال، هنگامی که کاکو در آینه می‎نگرد، حس نمی‎کند که در زمان حال به خود نگاه می‏ کند. «من به یک میلیاردم ثانیه‎ی قبل از خود می‎نگرم؛ زیرا یک میلیاردم ثانیه طول می‎کشد تا نور از من به آینه بتابد و برگردد.»

وی اظهار می‎دارد، «وقایع آینده چون به تاریخ پیوسته‎اند، قابل پیش‎بینی نیستند.»

۳. «تقدیر» چیست؟

«دانیل دنت کلمنت»، فیلسوف، نویسنده و دانشمند علم شناخت، در مصاحبه‎ای که در یوتیوب گذاشته شده، می‎گوید که جبر با مفهوم تقدیر درارتباط است.

اما دقیقاً معنی «تقدیر و سرنوشت» چیست؟

وی می‎گوید: «با این که این کلمه به راحتی از زبان هر کسی که درباره‎ی اختیار و جبر می‎نویسد، بیرون می‎آید؛ اما به‎ندرت کسی به آن توجه کرده است. این کلمه به‎معنای «اجتاب‎ناپذیر» است.»

آیا همه چیز غیرقابل اجتناب است؟

شخص ممکن است از افتادن آجر یا پرتاب نیزه جلوگیری کند؛ اما نمی‎تواند مانع وقوع رعد و برق شود. هنگامی که ما چیزها را براساس «اجتناب پذیر» و «غیرقابل اجتناب» تقسیم می‎کنیم، متوجه می‎شویم چیزهای قابل اجتناب نیز وجود دارند؛ یعنی همه چیز غیرقابل اجتناب نیستند.

دنت به این موضوع اشاره می‎کند که یک تناقض ذاتی در این سوال که آیا اختیار و اراده‎ی آزاد وجود دارد یا نه و آیا آینده قابل پیش‎بینی است، وجود دارد: «می‎خواهید آینده‌تان چگونه باشد؟ آینده‎تان را از چه به چه چیز می‎خواهید تغییر دهید؟ اصلاً منظورتان از غیرقابل اجتناب بودن آینده چیست؟»

اپک تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‏ شود.

اخبار مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *