آندرس کور، نویسنده و پژوهشگر در زمینه قدرت و سیاست
پکن زمانی از آزادی علمی و انتقال فناوری دفاع میکرد که هنوز در حوزه هوش مصنوعی از آمریکا عقب بود. اما حالا که در برخی زمینهها، مانند کاهش هزینه تولید مدلهای هوش مصنوعی و بهبود عملکرد آنها، پیشرفت کرده است، میخواهد از پیشرفتهترین مدلهای خود مانند یک دارایی امنیت ملی محافظت کند. به همین دلیل، حکومت چین در حال بررسی اعمال محدودیت بر صادرات فناوری هوش مصنوعی و سرمایهگذاری در این حوزه است.
حکومت چین از ماه ژوئن، مدیران شرکتهای بزرگی مانند بایتدنس، علیبابا و Z.ai را برای بررسی این محدودیتها فراخوانده است.
یکی از مهمترین موارد، شرکت نوپای هوش مصنوعی مانوس (Manus) بود که شرکت متا آن را با قیمت ۲ میلیارد دلار خریداری کرده بود. دولت چین دستور داد این معامله لغو شود. پکن اعلام کرد این شرکت ممکن است قوانین مربوط به انتقال فناوری، سرمایهگذاری خارجی و کنترل صادرات را نقض کرده باشد.
جمهوری خلق چین سپس مدعی شد مانوس با انتقال فعالیتهای خود به سنگاپور و فروش شرکت به متا، به صنعت فناوری چین آسیب زده است. همچنین به دو نفر از بنیانگذاران این شرکت اجازه خروج از چین نداد. این تصمیم باعث نگرانی فعالان صنعت هوش مصنوعی چین شد و احتمالا برخی از پژوهشگران این حوزه را به ترک چین تشویق کرد.
علاوه بر این شرکتها، محدودیتهای جدید احتمالا بر عرضه مدلهای جدید شرکت دیپسیک (DeepSeek)، یکی از مهمترین شرکتهای هوش مصنوعی چین نیز تأثیر خواهد گذاشت.
این محدودیتها احتمالا مدلهای جدید و مدلهایی را که کد آنها در اختیار عموم نیست هدف قرار میدهد، اما شامل مدلهایی که قبلا منتشر شدهاند، مانند DeepSeek V4 Pro یا GLM-5.2، نخواهد شد.
برخلاف مدلهای بسته، مدلهای وزنباز (Open Weight) پس از دانلود روی رایانه کاربران، میتوانند بدون نیاز به شرکت سازنده تغییر داده شوند و به کار گرفته شوند. به همین دلیل، کنترل یا حذف آنها تقریبا غیرممکن است و از نظر نویسنده، استفاده از آنها برای هکرها و گروههای تروریستی نیز آسانتر خواهد بود.
مدلهای وزنباز (Open-weight) چین تا ۶۰ برابر ارزانتر از مدلهای پیشروی آمریکایی هستند و همین موضوع باعث شده است که بهسرعت در میان کاربران آمریکایی که به دنبال گزینههای ارزانتر هستند، محبوب شوند. اما مدلهای چین اغلب بر پایه تقطیر (Distillation) حاصل کار و تلاش شرکتهای هوش مصنوعی آمریکا ساخته شدهاند. میتوان گفت این فرایند تقطیر عملا معادل سرقت است. این وضعیت این خطر را ایجاد میکند که خریداران آمریکایی نهتنها به کالاهای مصرفی ارزان، داروها و عناصر خاکی کمیاب چین، بلکه به هوش مصنوعی سرقتشده جمهوری خلق چین نیز وابسته شوند.
گفته میشود واشنگتن قصد دارد استفاده از مدلهای هوش مصنوعی چینی را در آمریکا محدود کند. این اقدام از ایجاد یک وابستگی دیگر به چین جلوگیری خواهد کرد، اما آمریکا برای حفظ برتری خود، باید برای ممنوع کردن استفاده از هوش مصنوعی سرقتشده چین در سراسر جهان نیز برنامهریزی کند و از هوش مصنوعی آمریکایی، از جمله از طریق پرداخت یارانه حمایت کند.
ایالات متحده نمیتواند منابع راهبردی هوش مصنوعی و توانایی رو به رشد آن برای نفوذ به سامانههای اطلاعاتی دولتها و شرکتها را به کنترل حزب کمونیست چین واگذار کند.
همچنین آمریکا نباید اجازه دهد حزب کمونیست چین از هوش مصنوعی برای ادامه سرقتهایی استفاده کند که تنها چند سال پس از تأسیس این حزب در سال ۱۹۲۱ علیه مردم چین آغاز شد. حزب کمونیست چین در طول تاریخ خود بارها دست به سرقت زده است؛ از جمله سرقت فناوری از اتحاد جماهیر شوروی و اکنون به سرقت گسترده از کشورهای غربی روی آورده است. دستیابی به فناوری هوش مصنوعی از طریق «تقطیر» را نیز میتوان تازهترین مورد از این روند طولانی دانست.
نباید اجازه دهیم جهان بیش از این به هوش مصنوعی وابسته شود که در عمل در خدمت حزب کمونیست چین قرار میگیرد؛ هوش مصنوعیای که حتی اگر با نام و برند شرکتهای ظاهرا خصوصی چینی عرضه شود، به تداوم سرقتهای فناوری مشروعیت میبخشد.
بازار آزاد بهطور طبیعی به سمت خروج استعدادهای هوش مصنوعی از چین حرکت خواهد کرد، زیرا در هر صورت کاربران، مدلهای آمریکایی را ترجیح خواهند داد. همچنین احتمال اعمال محدودیتهای صادراتی چین بر هوش مصنوعی خود، این فناوری را برای کاربران خارجی کمتر قابل اعتماد و برای توسعهدهندگان چینی کمسودتر میکند.
برتری نسبی هوش مصنوعی چین نسبت به هوش مصنوعی آمریکا در ماه گذشته تا حدی ناشی از محدودیتهای موقت صادراتی آمریکا علیه شرکت آنتروپیک در ماه ژوئن و محدودیتهای داوطلبانه صادراتی بود که اوپنایآی پذیرفت. این موضوع باعث کاهش خرید محصولات این شرکتها از خارج از آمریکا، از جمله در اروپا شد. ایالات متحده در تلاش است پیش از عرضه مدلهای جدید هوش مصنوعی، شرکتها را بهصورت داوطلبانه به رعایت یک دوره ارزیابی حداکثر ۳۰ روزه ترغیب کند.
اما هرچند رویکرد سبکبار نظارتی آمریکا در بیشتر موارد جذاب به نظر میرسد، ممکن است برای جلوگیری از تلاش شرکتهای آمریکایی جهت افزایش سود از طریق فروش هوش مصنوعی به چین کافی نباشد.
گزارشها حاکی از آن است که گوگل و اوپنایآی فناوری هوش مصنوعی خود را در اختیار شعبههای وابسته به شرکتهای چینیِ قرارگرفته در فهرست سیاه آمریکا قرار دادهاند، به شرط آنکه این شعبهها خارج از چین فعالیت کنند. گفته میشود این اقدام قانونی بوده است؛ بنابراین، کنگره باید قوانین سختگیرانهتری تصویب کند تا از انتقال فناوری هوش مصنوعی به کشورهای رقیب جلوگیری شود. البته این قوانین نباید آنقدر برای شرکتهای هوش مصنوعی سنگین باشند که موجب خروج استعدادها از آمریکا شوند. ممکن است ارائه مشوقهایی مانند یارانه نیز ضروری باشد.
آمریکا همچنان نسبت به چین کشوری بسیار بهتر و آزادتر برای زندگی است و اگر حفظ برتری در حوزه هوش مصنوعی بتواند شیوه زندگی آمریکایی را در سالهای آینده تضمین کند، هزینه آن کاملا ارزشمند خواهد بود.
