فیلم «انسان»/پرتره عمیق عکاس خبری، «یان آرتوس برتراند» درباره بشریت

[metaslider id=27509]

 گاهی ممکن است ساده‌‌‏ترین پرسش‌‌‏ها، مشکل‌‌‏ترین پاسخ‌‌‏ها را داشته باشند. زندگی چیست؟ شادمانی برای شما چه معنایی دارد؟ عشق به چه معناست؟ چنین پرسش‌‌‏هایی مستقیم درون را هدف قرار می‌‌‏دهند؛ اما به‌‌‏ندرت در‌‌‏طول زندگی روزمره به آن‌‌‏ها فکر می‌‌‏کنیم.

«یان آرتوس برتراند»، عکاس خبری فرانسوی و طرفدار محیط زیست غرق تصویری بزرگ‌‌‏تر شده است. او می‌‌‏خواهد بداند چرا این همه درد و رنج در جهان وجود دارد، چرا هنوز ما درگیر جنگ هستیم، چرا هنوز افراد بسیاری در جهان با فقر دست به گریبان هستند، چرا ما با تمام سرعت در‌‌‏حال نابود کردن محیط زیست هستیم، چرا نمی‌‌‏توانیم با یک‌‌‏دیگر بهتر رفتار کنیم، چرا، چرا، چرا؟

وی به‌‌‏همراه گروهش در مستندی به نام «انسان» در طی سه سال از ۲۰۲۰ نفر از ۶۰ کشور جهان مصاحبه کردد. آن‌‌‏ها از هر کدام از این افراد سئوالاتی مشابه اما بسیار مهم پرسیدند. «سخت‌‌‏ترین آزمایشی که با آن مواجه شدی چه بود و چه درسی از آن گرفتی؟»، یکی‌‌‏از ۴۰ پرسش استاندارد بود.

آرتوس برتراند، هم‌‌‏چون کودکی بی‌‌‏تجربه، به‌‌‏دنبال این است که به ما کمک کند تا درک بهتری از آن‌‌‏چه ما را یک انسان می‌‌‏سازد، داشته باشیم.

بیش‌‌‏تر پروژه‌‌‏های قبلی وی –کتاب‌‌‏ها و نمایشگاه‌‌‏های عکاسی، فیلم‌‌‏ها و سریال‌‌‏های مستند تلویزیونی- بر محیط زیست تمرکز داشت. در فرانسه وی همانند یک نماد شناخته می‌‌‏شود و در جهان، وی بیشتر به‌‌‏خاطر کتاب مصورش از زمین به‌‌‏نام «زمین از بالا» مشهور است.

از این کتاب ۴ میلیون نسخه فروخته شد و ۱۷۵ نمایشگاه از تصاویر آن برگزار شد. این کتاب با تغییر زاویه دید از مناظر زمین به مردم زمین، بهانه‌‌‏ای برای ساخت فیلم‌‌‏های «۷ میلیون نفر»، ‹خانه» و فیلم اخیر او «انسان» شد. در‌‌‏نتیجه، با‌‌‏حمایت سخاوتمندانه بنیاد «بتنکور شولر»، برتراند توانست برای همه، فیلمی غیرتجاری بسازد.

وی در مصاحبه‌‌‏ای پس‎از اکران فیلمش در سالن مجمع عمومی سازمان ملل، اظهار داشت: «می‌‌‏خواستم به قلب مردم گوش دهم… می‌‌‏خواستم با قلب آن‌‌‏ها صحبت کنم.»

ما باید انسانیت را فراتر از همه ترس‌‌‏هایمان و همه چیز قرار دهیم.

یان آرتوس برتراند

پس از آن‌‌‏که آرتوس برتراند به‌‌‏عنوان سفیر حسن نیت برنامه محیط زیست سازمان ملل متحد انتخاب شد، تالار مجمع عمومی را بهترین محل برای نخستین اکران فیلمش دانست؛ فیلمی که تقریباً ۱۰۰۰ نفر از‎جمله «بان کی‌‌‏مون»، دبیر کل سازمان ملل در آن حضور داشتند.

از نظر «فرانسوا دلاتره»، نماینده دائم فرانسه در سازمان ملل متحد، «پیام قدرتمند این فیلم، امید است. این فیلم اهمیت گفت‌‌‏وگو درهر فرد را نشان می‌‌‏دهد که با وجود تنوع آن‌‌‏ها، نشان‌‌‏دهنده سرنوشت مشترک انسان‌‌‏ها است.»

آرتوس برتراند در انجام این وظیفه خطیر تصمیم گرفت تا از افرادی که به‌‌‏ندرت دیده یا شنیده می‌‌‏شوند، بگوید. وی در کتابش می‌‌‏نویسد: «گرچه آن‌‌‏ها ناشناخته‌‌‏اند؛ اما پیام‌‌‏هایی قدرتمند دارند.» کتاب «تصویری از جهان ما: انسان» که همراه با اکران فیلم منتشر شد، موضوعات بیش‌‌‏تری هم‌‌‏چون شادی، جنگ، فقر و بردباری را دربرمی‌‌‏گیرد.

چه چیزی موجب جدایی ما و چه چیزی موجب اتحاد ما می‌‌‏شود؟

فیلم «انسان» با صحنه‌‌‏ای هوایی از یک گله گاو در تپه‌‌‏های شنی دره «ایندوس» در پاکستان آغاز می‌‌‏شود. موسیقی زیبا و خیره‌‌‏کننده‌‌‏ای که در سراسر فیلم پخش می‌‌‏شود، اثر آهنگ‌‌‏ساز مشهور، «آرماند عمار»، دوست صمیمی آرتوس برتراند است که تأثیر عاطفی تصاویر را افزایش می‌‌‏دهد.

دقایق حضور افرادی که در فیلم هستند، فشرده است. تصاویر هوایی زیبا و گاهی اضطراب‌‌‏آور از زمین در بین مصاحبه‌‌‏های کوتاه گنجانده شده است – تصویر آبشار «آکوا آزول» در مکزیک، زنانی در پاکستان که در‌‌‏حال خشک کردن لباس هستند، مردی در محل تخلیه زباله در جمهوری دومینیکن، استخری فوق‌‌‏العاده شلوغ در چین و تصاویری دیگر. این تصاویر به فرد فرصت جذب و تفکر را می‌‌‏دهد.

اولین مصاحبه با «لئونارد» است؛ مردی که به‌‌‏خاطر کشتن زن و فرزندش به حبس ابد محکوم شده است. او معنای عشق و کمک به دیگران را از مادر همسر (و مادربزرگ فرزند) خود که او را بخشیده بود، آموخت.

آرتوس برتراند توضیح می‌‌‏دهد که چرا وی فیلم را با لئونارد که در پایان مصاحبه اشک می‌‌‏ریزد، آغاز کرده است: «از بدترین چیزها تا بهترین آن‎ها، همه چیز در انسانیت وجود دارد و لئونارد نمونه بارز آن است. در لئونارد یک رستگاری می‎بینیم و فکر می‌‌‏کنم این رستگاری کلید انسانیت است.»

هریک از آن‌‌‏ها در آسیب‌‌‏پذیری و صداقتشان بسیار منحصر‌‌‏به‌‌‏فرد و زیبا بودند.

ما به‌‌‏ندرت ممکن است درباره‎ی پرسش‌‌‏های حیاتی و ضروری زندگی بیندیشیم و به همین دلیل شاید به‌‌‏خاطر دادن فرصتی برای بیان پاسخ‌‌‏هایمان سپاس‌‌‏گزار شویم.

هنگامی آرتوس به پاسخ پسری به‌‌‏نام «ساموئل» از کنگو می‌‌‏اندیشد، می‌‌‏گوید: «پاسخ بسیار هوشمندانه‌‌‏ای بود.» این پسر در فیلم می‌‌‏گوید: «من همین حالا هم از خودم پرسیده‌‌‏ام که چرا روی زمبن آمده‌‌‏ام… چون اینجا، روی زمین، هر کسی یک مأموریتی دارد. من هم دارم اما هنوز نتوانسته‎ام آن را پیدا کنم.»

آرتوس برتراند فکر می‌‌‏کند مأموریت وی بر روی زمین ساخت فیلمی معنادار است. وی فکر می‌‌‏کند که او بسیار خوش اقبال بوده که توانسته چنین فیلم قوی‌‌‏ای بسازد: «این یک فرصت باورنکردنی بود.»

در‌‌‏واقع فیلم «انسان» در حوزه خود بسیار قاطع و قانع‌‌‏کننده است به‌‌‏طوری‌‌‏که حتی فراتر از ناباوری و بی‌‌‏ایمانی آرتوس برتراند می‌‌‏رود.

وی اظهار داشت: «معنویت درون فیلم بسیار عجیب بود و فکر می‌‌‏کنم خداوند در میان این فیلم و در میان این افراد حضور داشت.»

گفت‌‌‏وگویی بزرگ

افراد بی‌‌‏شماری در این فیلم حضور داشتند. هریک از آن‌‌‏ها در آسیب‌‌‏پذیری و صداقتشان بسیار منحصر‌‌‏به‌‌‏فرد و زیبا بودند. آن‌‌‏ها مسائلی را مطرح می‌‌‏کردند که هرگز قبلاً حتی برای بهترین دوستان صمیمی خود آشکار نکرده بودند. در‌‌‏عوض، دیدگاه آن‌‌‏ها در پیوستن به گفت‌‌‏وگویی بزرگ میان افرادی که یک‌‌‏دیگر را نمی‌‌‏شناسند، گسترش داده شد.

در این فیلم گفت‌‌‏وگو، نامتقارن است. برخی‌‌‏از آن‌‌‏ها افرادی فقیر، محروم و بی‌‌‏سواد هستند، برخی پناهنده‌‌‏هایی درحال فرارند و برخی با داشتن چیزی برای خوردن به‌‌‏راحتی خوش‌‌‏حال می‌‌‏شوند.

غم، خشم، افسردگی، شادی و طیف وسیعی از احساسات در این فیلم موج می‌‌‏زند. در پایان هر یک از مصاحبه‌‌‏ها، هر فرد مستقیم به لنز دوربین خیره می‌‌‏شود. تماشاگران می‌‌‏توانند روح آن‌‌‏ها را احساس کنند اما افرادی که تصاویر آن‎ها نمایش داده شده، هرگز شانس دیدن بقیه افراد حاضر در فیلم را ندارند.

«میا صفیر»، روزنامه‌‌‏نگار و دستیار اول کارگردان فیلم «انسان» تأکید می‌‌‏کند: «هر شخص، داستانی دارد.» برای وی این فیلم درباره انعطاف‌‌‏پذیری انسان است.

این افراد گرچه ناشناخته هستند اما پیام‌‌‏هایی قدرتمند دارند.

یان آرتوس برتراند

در‌‌‏میان هزاران مصاحبه انجام شده، صفیر با مردی از انگلستان صحبت کرد. این مرد درباره قدرت و درک عمیق او از زندگی پس‌‌‏از از‌‌‏دست دادن هر دوی پاهایش حرف زد. وی گفت که اگر خداوند به او دو پایش را برمی‌‌‏گرداند، او آن‌‌‏ها را نمی‌‌‏خواست زیرا از نظر او خردی که او پس‌‌‏از ازدست دادن دوپایش به‌‌‏دست آورده، باطل می‌‌‏کرد.

زنی از طبقه نجس (آیین هندو مردم را به دو طبقه اصلی تقسیم می نماید:آریایی‌‌‏ها و نجس‌‌‏ها که نجس‌‌‏ها پایین‌‌‏ترین قشر اجتماعی در هند محسوب می‌‌‏شوند) به نام «اِکامی» از هند که در شرایطی رقت‌‌‏انگیز زندگی می‌‌‏کرد، تأثیر ماندگاری بر صفیر گذاشت. او در فیلم درحالی‌‌‏که سال‌‌‏ها سرخوردگی و دردش را در درون نگه داشته بود، فریاد می‌‌‏زد: «به ما کمک کنید تا زندگی آبرومند و مناسبی داشته باشیم در غیر این صورت از گرسنگی خواهیم مرد.» با این‌‌‏حال، برای گفتن این جملات نیاز به حمایت و زمان داشت.

من احساسات و درد او را درک می‌‌‏کنم که فراتر از بیان کلمات است. درست شبیه آهنگی است که طنین می‌‌‏اندازد.

میا صفیر

صفیر گفت: «احساسات و درد او را درک می‌‌‏کنم. نمی‌‌‏توان آن را با کلمات بیان کرد. کلمات او هم‌‌‏چون آهنگی بود انسان را به لرزه می‌‌‏اندازد.» گرچه در فیلم تنها نقطه اوج فریادهای او دیده می‌‌‏شود اما صفیر مطمئن بود که او «لبخندی شگفت‌‌‏انگیز داشت.» او گفت: «معمولاً نجس‌‌‏ها حرف نمی‌‌‏زنند و از وضعیت خود کم‌‌‏تر شکایت می‌‌‏کنند.»

وی افزود: «این فیلم درباره شنیدن چنین صداها و البته آن‌‌‏چه که در پشت این صداها وجود دارد، است.» او با اشاره به قدرت موسیقی عمار گفت، «برای من چیزی که این افراد می‌‌‏گویند آهنگی از جنس دیگر است.»

فیلمی برای هر یک از مردم زمین

فیلم «انسان» به ما اجازه می‌‌‏دهد تا از طریقی که بدون آن ممکن نخواهد بود، بفهمیم چه چیزی از ما یک انسان ساخته است. فیلم «انسان»، پروژه‌‌‏ای فوق‌‌‏العاده انسانی است که متعلق به هفت میلیون نفر بر روی زمین است.

صفیر اظهار داشت: «امیدوارم هنگام تماشای این فیلم ۳ ساعت و ۱۱ دقیقه‌‌‏ای، قدری دیوارهای ذهن افراد فرو ریزد.»

به‌‌‏گفته آرتروس برتراند، «این فیلم فراتر از من و حتی فراتر از ما است. ما مجبوریم انسانیت خود را فراتر از همه ترس‌‌‏هایمان و فراتر از همه چیز قرار دهیم. فیلم انسان دیگر فیلم من نیست، داستان همه ما است.»

اپک تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‌‏شود.