در مجموعه مقالات ارتباطات دکتر مجید مجدنیا، مدرس و پژوهشگر حوزه ارتباطات که در اِپُکتایمز فارسی منتشر میشوند، به نقش ارتباطات و جایگاه آن در زندگی کنونی میپردازیم.
در چند مقالات قبلی، به موضوع یادگیری ارتباط از طریق شرطی شدن یا یادگیری وسیلهای و ابزاری و یادگیری اجتماعی به اختصار اشاره کردیم و در ادامه موضوع «تقویت» یا «خاموشی» در ارتباطات میانفردی را با هم مرور کردیم و سپس موضوع «جرأتورزی» را مد نظر قرار دادیم و اینکه افراد از طریق اصلاح رفتارهای خود، میتوانند به ارتباطات مداوم دست یابند و از طریق ارایه بازخورهای مناسب، روابطشان را حفظ نموده و آن را تقویت بخشند. اکنون به ارزشهای اطلاعاتی بازخور اشارهای داریم.
جهتگیری ما از مسایل و پدیدهها، تا اندازه زیادی بستگی به ارزیابی ما از خودمان دارد. بازخور منبع مهمی از اطلاعات در مورد «خود» است. هر یک از ما برداشت ثابتی از خودمان داریم. بخشی از این برداشت، از طریق بازخوری که از دیگران دریافت میکنیم، شکل میگیرد. اینکه دیگران ما را چگونه ارزیابی میکنند، بر نگرش ما نسبت به خودمان تأثیر میگذارد.
شخصی که از برخی از رفتارهای مدیر خود گله دارد، با رسیدن به سمت مدیریت، کمکم تغییر رفتار میدهد و خود همان کاری را میکند که پیشتر، از آن بیزار بود. او با دستیابی به این جایگاه، طبعاً تابع نگرشها و بازخورهای دیگران میشود و آنان با توجه به قدرتی که از نظر سازمانی وی به دست آورده است، بازخوری متفاوت از آنچه پیشتر بود، به او میدهند و او ناخودآگاه تابع آن بازخور میشود و بدان روش رفتار میکند.
بازخور منبع مهمی از اطلاعات در مورد خود است. هر یک از ما برداشت ثابتی از خودمان داریم. بخشی از این برداشت، از طریق بازخوری که از دیگران دریافت میکنیم، شکل میگیرد.
بازخور، اثر مستقیمی روی «عزت نفس» یا «حرمت به خود» دارد. عزت نفس و یا حرمت به خود، عنصر اساسی «برداشت از خود» است. اگر دانشآموزی در حد میانی کلاس خود باشد و توسط معلمان و مربیان یا والدین و دوستان بازخوری متفاوت از حد میانی به او داده شود، مثلاً او را در رده بالای کلاس جای دهند، کمکم خود را واقعاً به آنجا میکشاند.
اثرات منفی بازخور– زمانیکه ما بازخور منفی از اطرافیان خود دریافت میکنیم، این بازخور ما را دچار اضطراب میکند و بنابراین با دستپاچگی بیشتر، عمل میکنیم. در مقابل، با دریافت بازخور مثبت، اعتماد به نفس و جرأت و جسارت ما بیشتر میشود و راحتتر میتوانیم عمل کنیم. بازخور منفی میتواند موجب گسستگی کلام شود و یا به هم ریختگی ذهنی برای ما یا طرف مقابل ما ایجاد کند. مثلاً چنانچه کسی در حال سخنرانی باشد، با بروز بازخور منفی، دچار آشفتگی فکری میشود و در عین اینکه نکات فراوانی را آماده ارایه کرده باشد، ممکن است نتواند مطالب خود را بیان کند. در واقع امر، تحت تأثیر بازخور منفی، دچار نوعی از هم پاشیدگی کلامی میشود که ممکن است منجر به تغییر تن صدا، عصبیت، حرکات بیمورد سر و دست و… شود.
هر چند که ممکن است بازخورهای منفی باعث گسستگی و ناراحتی موقتی شوند، اما در شکلگیری و تکامل مهارتهای ارتباطی ارزشمند هستند.
بازخور منفی پیام زمانی میتواند به گونهای اثربخش به اصلاح ارتباطات و روابط بین اشخاص بیانجامد که گیرنده پیام، احساس ایمنی کرده و بر این باور باشد که طرف مقابل از اظهار صفات نامطلوب وی، قصد توهین یا صدمه زدن به او را ندارد و نیت اصلی او از اظهار آن (بازخور منفی) اصلاح رفتار و خیرخواهی است. در ارتباطات سازمانی نیز، متخصصان عقیده دارند که با اصلاح مکانیسم بازخور و استقرار شرایط مناسب برای ارایه درست و به موقع آن در سازمان، بهترین و مؤثرترین روشهای دستیابی به کارایی بیشتر کارکنان فراهم میشود.
در مقالات دیگر از دکتر مجید مجدنیا به موضوع ارتباطات بیشتر خواهیم پرداخت.
وبسایت ایشان: www.majdnia.ir
اپکتایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر میشود.
