نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو
هند با پیشی گرفتن از چین به بزرگترین صادرکننده موبایل به آمریکا تبدیل شده که از تغییر قابلتوجه زنجیرههای تأمین جهانی حکایت دارد و ضربه اقتصادی سختی به حزب کمونیست چین وارد میکند.
هند جای چین را بهعنوان بزرگترین صادرکننده موبایل به آمریکا گرفته است. این تغییر عمدتاً از تغییر رویه اپل در فاصله گرفتن از چین رخ داده که در پی تنشها و تعرفههای فزاینده مرتبط با جنگ تجاری آمریکا و چین در دستور کار قرار گرفته است. انتقال خط تولید اپل به هند با رونق اقتصادی قابل توجهی همراه بوده و باعث شده که رژیم چین از نظر درآمد، صادرات و سهم بازار جهانی متحمل ضرر شود.
شایعاتی مطرح شده که شاید دونالد ترامپ و شی جینپینگ، رهبر حزب کمونیست چین، بر سر پایان دادن به جنگ تجاری به توافق برسند. همچنین پایبندی چین به چنین توافقی مورد تردید است. صرفنظر از نتیجه مذاکرات، بلاتکلیفی و ناپایداری سبب شده که بسیاری از شرکتهای خارجی وابستگی خود به چین را به حداقل برسانند. تعرفه ۱۴۵ درصدی ترامپ در قبال کالاهای چینی که با تعرفه تلافیجویانه ۱۲۵ درصدی پکن مواجه شد، به این روند سرعت بخشیده است. از اینرو، شرکتها برنامههای سرمایهگذاری و زنجیرههای تأمین خود را به مراکز تولید جایگزین مانند هند و ویتنام منتقل میکنند.
براساس گزارش جدید شرکت تحقیقاتی کانالیس، در سهماهه دوم سال جاری ۴۴ درصد از گوشیهای هوشمند آمریکا در هند تولید شدهاند که نسبت به آمار ۱۳ درصدی سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. در عینحال، سهم چین به ۲۵ درصد کاهش یافته و این کشور بعد از ویتنام در جایگاه سوم قرار گرفته است.
اپل به سرعت ظرفیت تولید خود را در هند گسترش داده و بخش عمده صادرات این کشور را به بازار آمریکا اختصاص داده است. موبایلهای تولیدی اپل در چین از بخشی از تعرفههای متقابل ترامپ معاف شدهاند، اما همچنان مشمول تعرفه ۲۰ درصدی هستند.
شاید منتقدان بگویند که اپل همچنان به پایگاه تولیدی خود در چین «متکی» است و این حرف تا حدی درست است، اما این تغییر رویه همچنان زیان قابلتوجهی برای حزب کمونیست چین به دنبال خواهد داشت. تولید آیفون در هند دوبرابر شده و ارزش سالانه آن به ۱۴ میلیارد دلار رسیده است. پیشبینی میشود که این رقم تا سالهای ۲۰۲۶-۲۰۲۷ به ۳۴ میلیارد دلار برسد. هر پولی که به کسبوکارهای فعال در هند تزریق میشود، به منزله زیان اقتصادی چین است و بر سرمایهگذاری خارجی، تولید، صادرات و اشتغال این کشور تأثیر میگذارد.
چین قویاً سعی دارد که توسعه خط تولید اپل در هند را مختل کند. حدود یک سال پیش، مقامات چینی واردات ماشینآلات مورد نیاز اپل برای صادرات آیفون را به تأخیر انداختند. اخیراً نیز مقامات گمرک چین تجهیزات لازم برای نوسازی خطوط مونتاژ آیفون ۱۷ را توقیف کردهاند.
از این گذشته، پکن فشار آورده تا شرکت فاکسکان بیش از ۳۰۰ مهندس و تکنسین چینی را از تأسیسات هند خارج کند. این افراد برای انتقال فناوری و آموزش نیروی کار به هند اعزام شده بودند. چین در اقدامی تنبیهی از اعمال محدودیت در قبال صادرات آهنرباهای مورد نیاز در تولید خودروهای برقی خبر داده است.
کاهش صادرات گوشیهای هوشمند در استانهایی مانند گوانگدونگ و هنان، که جزو مراکز عمده تولید آیفون هستند، به وضوح احساس میشود. این استانها اکنون با احتمال از دست رفتن فرصتهای شغلی و کاهش رشد صنعتی مواجه هستند. با اینحال، انتقال خط تولید گوشیهای هوشمند به هند تنها بخشی از تأثیر دامنهدار جنگ تجاری با چین است. پیشبینیها نشان میدهند که شاید صادرات چین به آمریکا تا سال ۲۰۲۷ حدود ۴۸۵ میلیارد دلار کاهش پیدا کند.
صادرات به آمریکا تنها حدود ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی چین را تشکیل میدهد، اما تأثیر این روند بر اشتغال چین بسیار بیشتر است. گلدمن ساکس برآورد کرده که ۱۰ تا ۲۰ میلیون کارگر چینی به صنایع صادراتی مرتبط با بازار آمریکا متکی هستند. از دست دادن بازار آمریکا برای چین چالشی اساسی خواهد بود، زیرا هیچ بازاری توان رقابت با تقاضای کالاهای باارزش و قدرت خرید بازار آمریکا را ندارد.
چین صادرات خود را به سمت کشورهایی مانند روسیه سوق داده است، اما این راهبرد محدودیتهای خود را دارد. مصرفکنندگان روسی عمدتاً دنبال کالاهای کمارزشتر هستند و حجم بازار این کشور نیز بهمراتب کوچکتر است. روسیه نمیتواند به اندازه آمریکا کالا وارد کند.
مشکل این است که محصولات چینی در بازارهای نوظهور حاشیه سود کمتری نسبت به بازار آمریکا دارند. چین همچنان به فناوریهای آمریکا و بهویژه نرمافزار و نیمهرساناهای پیشرفته آمریکایی متکی است. این وابستگی مشکلات بزرگی به بار آورده که با تغییر بازار حل نمیشود. اگر با شرکتهای خارجی مانند اپل قطع همکاری شود، انتقال فناوری به حداقل میرسد و سرعت پیشرفت چین کند میشود.
پرسش مهمی که مطرح میشود این است که آیا تغییرات جاری صرفاً یک تغییر رویه موقتی هستند یا باید آنها را یک تغییر ساختاری دائمی بدانیم. عوامل مختلفی وجود دارد که نشان میدهد این تغییرات به احتمال زیاد همیشگی خواهند بود. نخست اینکه میلیاردها دلار در زیرساختهای تولیدی هند سرمایهگذاری شده که تاکنون بازدهی نداشته است. از اینرو، بازگشت شرکتها به مسیر قبلی از نظر مالی نامطلوب خواهد بود. دوم اینکه تنشهای آمریکا و حزب کمونیست چین ماهیت ساختاری دارد و از رقابت دیرینه دو کشور بر سر استیلای جهانی و سلطه در بخش فناوری نشأت میگیرد و به ناترازیهای تجاری کوتاهمدت محدود نمیشود. این مناقشه به احتمال زیاد برطرف نخواهد شد و روابط آمریکا و چین رو به وخامت خواهد رفت.
مدیریت ریسک به اولویت شرکتهای چندملیتی تبدیل شده است. متعاقب اختلالات شدیدی که در جریان همهگیری کرونا در زنجیره تأمین رخ داد و با توجه به جنگ تجاری آمریکا و چین، بسیاری از شرکتها تابآوری را به کاهش هزینهها ترجیح میدهند. با اینحال، تشریفات اداری، محدودیت واردات و مقررات غیرقابل پیشبینی مانع از آن شده که شرکتهای جهانی بهطور کامل به هند متعهد شوند. این امر لزوماً به منزله آن نیست که شرکتها به چین بازمیگردند. بعضیها ممکن است خط تولید خود را به ویتنام منتقل کنند و بعضی دیگر ممکن است چشمبهراه بهبود سیاستهای صنعتی هند باشند. بسیاری نیز ممکن است به این نتیجه رسیده باشند که کنار آمدن با تشریفات اداری هند هزینهای است که باید برای خروج از چین بپردازند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو، تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
