در بعضی از موارد، تغییر سبک زندگی به تنهایی میتواند تفاوت قابلتوجهی را رقم بزند. اگر تغییر سبک زندگی با درمانهای پزشکی همراه شود، بهترین نتیجه را به دنبال خواهد داشت.
توصیه متخصصان این است که تغییر سبک زندگی را ۳ تا ۶ ماه قبل از تلاش برای بارداری آغاز کنید تا زمان کافی برای رشد تخمکهای سالمتر فراهم شود.
۱. رسیدن به وزن ایدهآل
مطالعه نشریه بینالمللی علوم پزشکی نشان میدهد که کاهش وزن متعادل نقش مهمی در افزایش نرخ باروری دارد. کاهش وزن در خانمها با بهبود سطح هورمونهای تولیدمثل، تنظیم چرخه قاعدگی، تخمکگذاری بهتر، افزایش احتمال تشکیل نطفه و حاملگی همراه است. آقایان نیز به واسطه کاهش وزن با بهبود سطح هورمونهای تولیدمثل، عملکرد جنسی بهتر و افزایش کیفیت و تحرک اسپرمها مواجه میشوند.
دکتر دیوید گازلند، متخصص زنان و زایمان در اورنج کانتی کالیفرنیا، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت که مزایای کاهش وزن را در روند باروری مراجعان خود مشاهده کرده است. یک خانم ۲۸ ساله که ۱۸ ماه برای بارداری تلاش کرده بود، بعد از کاهش وزن ۱۰ کیلوگرمی طی چهار ماه باردار شد.
گازلند افزود که تأثیر سوختوساز بسیار عمیقتر از آن چیزی است که پزشکان تصور میکنند. بافت چربی احشایی باعث تولید ترکیبات شیمیایی التهابی میشود که رشد فولیکولی و شکلگیری تخمک را مختل میکنند. کاهش التهاب از طریق کاهش وزن شرایطی را مهیا میکند که باعث افزایش شانس بارداری طبیعی میشود.
گازلند گفت: «شانس بارداری بیمارانی که به لقاح مصنوعی متوسل میشوند، در مواردی که سلامت متابولیک خود را قبل از مصرف داروهای باروری تقویت میکنند، ۶۵ درصد افزایش مییابد.»
۲. تغذیه سالم
ایمی چو، کارشناس تغذیه مؤسسه بیسی دایتیشنز، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت که تغذیه نقش بسزایی در بهداشت باروری دارد.
غذاهایی که میخوریم، بر تعادل هورمونی، کیفیت تخمک و اسپرم و توانایی بارداری اثر میگذارند. مواد مغذی زیستفعال هستند و علاوه بر تأمین انرژی از تولیدمثل حمایت میکنند، التهاب را به حداقل رسانده و باعث تنظیم فرایندهای کلیدی مانند تخمکگذاری میشوند.
مطالعه نشریه زیستشناسی نشان داد که رژیم مدیترانهای از شما در برابر ناباروری محافظت میکند، اما رژیم غربی خطر ناباروری را افزایش میدهد.
چو افزود که اسیدهای چرب یک نمونه از مواد مغذی زیستفعال هستند. روغن زیتون، آووکادو، مغزها و دانهها و ماهیهای چرب در رژیم مدیترانهای به تأمین چربیهای سالم کمک میکنند که باعث کاهش التهاب و افزایش شانس باروری میشوند. اما چربیهای ترانس در رژیم غربی، که در غذاهای فرآوریشده و فستفودها یافت میشوند، سطح مقاومت به انسولین و التهاب را افزایش میدهند که میتواند روند تخمکگذاری را مختل کند و شانس باروری را به حداقل برساند.
چو گفت که نوع و کیفیت پروتئینهای مصرفی نیز بر باروری اثر میگذارد.
پروتئینهای گیاهی مانند حبوبات، معمولاً از باروری حمایت میکنند، اما مصرف بیشازحد پروتئینهای حیوانی با افزایش خطر ناباروری همراه است. تحقیقات نشان میدهند که مصرف پروتئین حیوانی با خطر بالای ناتوانی در تخمکگذاری ارتباط دارد و جایگزینی بخشی از پروتئین حیوانی با پروتئین گیاهی باعث کاهش خطر میشود.
چو در مورد کربوهیدراتها توصیه میکند که روی کربوهیدراتهای کامل تمرکز کنید که فیبر فراوان و شاخص قندخونی ناچیزی دارند، زیرا به تثبیت قند خون و تنظیم طبیعی هورمونها کمک میکنند. برنج قهوهای، جوی دوسر سنتی و نان سبوسدار چند نمونه از کربوهیدراتهای کامل هستند. در مقابل، بیسکوئیت، کراکر، کیک، نان سفید و نوشیدنیهای قندی شاخص قندخونی بالایی دارند.
چو افزود: «افراد سالم یا آنهایی که با مشکلات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلیکیستیک یا اندومتریوز دستبهگریبان هستند، میتوانند از مزایای رژیم غذایی استفاده کنند.»
اندومتریوز از طریق عوامل متعدد باعث ناباروری میشود که از جمله میتوان به مختل شدن عملکرد تخمدان و کاهش توانایی بدن در پشتیبانی از لانهگزینی تخمک بارورشده اشاره کرد که به تشکیل بافت اسکار نسبت داده میشود.
تبلیغات زیادی در رابطه با مکملهای باروری تهیه شده است، اما متخصصان تغذیه همیشه «غذا» را در اولویت میگذارند. اکثر افراد میتوانند نیازهای غذایی خود را از طریق یک رژیم غذایی متعادل تأمین کنند.
شیرا سوسی، متخصص تغذیه بارداری، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «یکی از رفتارهای مهمی که شانس باروری را کاهش میدهد، کمخوری است که با کاهش وزن شدید، استرس و ورزش سنگین همراه است.»
سوسی توضیح داد که وقتی بدن انرژی کافی دریافت نمیکند، با کاهش سطح استروژن مواجه میشود که با افزایش کورتیزول (هورمون استرس) همراه است و سطح تیروئید و انسولین را به حداقل میرساند.
سوسی افزود که کمخوری شدید هورمونها را مختل میکند و به آمنوره عملکردی هیپوتالاموس منجر میشود که روند تخمکگذاری را متوقف میکند. «با توجه به ارتباط کمخوری، اختلال تخمکگذاری و نارسایی هورمونی، در حین تلاش برای بارداری با فستینگ مقطعی مخالف هستم.»
۳. مدیریت استرس
لوری بایندر، متخصص طب سوزنی در مرکز طب سوزنی و تندرستی سانتامونیکا، گفت که مدیریت استرس در آقایان و خانمها حائز اهمیت است. سطح بالای کورتیزول میتواند تعادل هورمونهای تولیدمثل را برهم بزند. طب سوزنی با فعال کردن سیستم عصبی پاراسمپاتیک وارد عمل میشود و بدن را از حالت «ستیز یا گریز» به سمت «آرامش و باروری» سوق میدهد.
وقتی بدن در حالت «ستیز یا گریز» قرار دارد و سیستم عصبی سمپاتیک دست بالا را پیدا میکند، سطح هورمونهای استرس مانند کورتیزول و آدرنالین افزایش مییابد. این هورمونها روند تخمکگذاری را مختل میکنند و جریان خون ورودی به اندامهای تولیدمثل را به حداقل میرسانند. به تعبیر دیگر، بدن بقای خود را به تولیدمثل ترجیح میدهد.
مواد مضر برای بدن- تفریحی و تجویزی و مصرف بیشازحد کافئین، تنباکو و الکل- نیز شانس باروری را کاهش میدهند. مطالعه نشریه تولیدمثل و باروری توصیه میکند:
- از مصرف تفریحی مواد مخدر پرهیز کنید، زیرا خطر ابتلا به بیماریهای مقاربتی و عفونتهای مرتبط با ناباروری را افزایش میدهند.
- از مصرف داروهای تجویزی غیرضروری پرهیز کنید، زیرا بسیاری از آنها فرایند تولیدمثل را تحت تأثیر قرار میدهند.
- مصرف کافئین را محدود کنید، زیرا به تشدید مشکلات باروری دامن میزند.
از این گذشته، ورزش منظم راهکار مؤثری برای کاهش استرس به شمار میآید و بهویژه برای خانمهایی که با ناباروری دستبهگریبان هستند مفید است.
۴. اجتناب از عوامل محیطی زیانبار
ترکیبات شیمیایی پرفلوئوروآلکیل که سیستم غدد درونریز را مختل میکنند، بهوفور در محیط یافت میشوند. این ترکیبات در آب آشامیدنی و اقلام روزمره مانند ظروف نچسب و لباسهای ضدآب وجود دارند. مؤسسه ملی سلامت در مطالعهای در سنگاپور به این نتیجه رسید که مواجهه با این ترکیبات میتواند شانس باروری خانمها را تا ۴۰ درصد کاهش دهد.
دکتر داماسکینی والوی، استادیار پزشکی بهداشت عمومی در بیانیهای گفت: «ترکیبات پرفلوئوروآلکیل هورمونهای تولیدمثل را مختل میکنند و در چند مطالعه قبلی با به تعویق افتادن بلوغ و افزایش خطر اندومتریوز و سندرم تخمدان پلیکیستیک مرتبط بودهاند. مطالعه ما نشان میدهد که ترکیبات پرفلوئوروآلکیل شانس باروری خانمهای سالم را که سعی دارند به شکل طبیعی باردار شوند، کاهش میدهند.»
نیتن کوئن، پژوهشگر گفت که افراد میتوانند میزان مواجهه خود را با خرید محصولات فاقد ترکیبات پرفلوئوروآلکیل و پرهیز از غذاهای حاوی این ترکیبات به حداقل برسانند.
دکتر الئونورا فدوننکو، متخصص پوست در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «بهترین روش برای کاهش مواجهه با ترکیبات پرفلوئوروآلکیل این است که نخ دندان معمولی را با نخ دندان بدون روکش یا نخ دندان ابریشمی جایگزین کنید، زیرا اکثر شرکتها نخ دندان خود را با پلیتترافلوئورواتیلن روکش میکنند. این روکش مضر از طریق بریدگیهای کوچک در لثه وارد بدن شده و در نقاط مختلف انباشته میشود.»
ترکیبات شیمیایی سمی تنها عامل خطر محیطی باروری نیستند. بعضی از وسایل الکترونیکی امواج الکترومغناطیسی ساطع میکنند که عملکرد دستگاه تولیدمثل و غدد درونریز را مختل میکنند. این وسایل شامل تلفنهای بیسیم، موبایل، مانیتورها و دکلهای مخابراتی هستند. مطالعه نشریه پزشکی بالینی و تجربی تولیدمثل با تکیه به مطالعات پیشبالینی در حیوانات نشان داد که قرار گرفتن در معرض امواج الکترومغناطیسی بر هورمونهای تولیدمثل، رشد جنین، روند بارداری و تکامل جنین اثر میگذارد.
بهرغم یافتههایی که در اختیار داریم، شواهد پژوهشی برای تأیید نقش خطرناک امواج الکترومغناطیسی در رابطه با ناباروری کافی نیستند. با اینحال، اتخاذ اقدامات پیشگیرانه تا زمان کسب اطلاعات بیشتر مؤثر خواهد بود.
فدوننکو گفت که افزایش فاصله و زمان مواجهه، اهمیت بسزایی در کاهش تأثیر امواج الکترومغناطیسی دارد. او نکاتی را ارائه کرده که سطح خطر را کاهش میدهند، اما زندگی روزمره را مختل نمیکنند:
- موبایل را ۳۰ سانتیمتر از بدن دور نگهدارید.
- برای تماسهای طولانیتر از ۵ دقیقه از هدستهای سیمدار استفاده کنید.
- موبایل را قبل از خواب شبانه ۶ تا ۸ ساعته در اتاق کناری یا دستکم در فاصله ۲ متری نگهدارید.
- مودم وایفای را شبها خاموش کنید.
- لپتاپ را هنگام استفاده از اینترنت روی میز بگذارید، نه روی پا.
- موبایل را همیشه داخل جیب خود حمل نکنید.
۵. استفاده از درمانهای حمایتی
انعکاسدرمانی نوعی ماساژ است که با فشار دادن نقاط خاص دست و پا انجام میگیرد. این روش متکی به نظریهای است که میگوید هر نقطه از بدن با یک اندام مشخص ارتباط دارد و ماساژ دادن آن نقطه با رفع انسدادها و تحریک انرژی به سلامت اندام مربوطه کمک میکند.
اریکا کوکرک، متخصص انعکاسدرمانی برای باروری و بارداری، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت که انعکاسدرمانی بر سیستمهای عصبی، غدد درونریز و تولیدمثل تمرکز دارد.
او افزود: «این ماساژ بسیار آرامشبخش است و بعد از چند هفته باعث کاهش سطح استرس میشود. انعکاسدرمانی همچنین تعادل هورمونی شما را بهبود میبخشد و پاسخ بدن به داروهای باروری در روش لقاح مصنوعی را تقویت میکند.»
کوکرک توضیح داد که کاهش استرس سطح کورتیزول را کاهش میدهد و این امکان را فراهم میکند که مغز و سیستم غدد درونریز با هم ارتباط بگیرند. از اینرو، عملکرد هورمونهایی که چرخه قاعدگی را تنظیم میکنند بهبود مییابد.
یک مطالعه نشان داد که طب سوزنی برای باروری مفید است. نویسندگان این مطالعه دریافتند که طب سوزنی به احیای تعادل هورمونهای زنانه تولیدمثل کمک میکند، روند تخمکگذاری را منظمتر کرده و تخمک را آماده تخمکگذاری میکند. طب سوزنی همچنین باعث بهبود جریان خون در اندومتر میشود که شانس تشکیل نطفه را در لقاح مصنوعی افزایش میدهد.
بایندر گفت: «از نگاه طب شرقی و غربی، بهینهسازی باروری در خانمها و آقایان شامل حمایت از کل بدن بوده و به دستگاه تولیدمثل محدود نمیشود.»
او افزود: «طب سوزنی در خانمها به تنظیم چرخه قاعدگی، بهبود جریان خون در تخمدان و رحم و کاهش هورمونهای استرس کمک میکند؛ هورمونهایی که میتوانند روند تخمکگذاری را مختل کنند. در مقابل، طب سوزنی در آقایان به بهبود جریان خون در بیضهها و کاهش التهاب کمک میکند و با افزایش تعادل هورمونی و کاهش تنش اکسایشی باعث تولید اسپرمهای سالمتر میشود.»
