دانشمندان با گوشدادن به صدای بادهای چرخان که توسط مریخنورد «پرسویرنس» ناسا ضبط شده، آنچه را باور دارند رعدوبرق در مریخ باشد شناسایی کردهاند.
صدای ترقترق تخلیههای الکتریکی توسط یک میکروفون نصبشده روی این مریخنورد ضبط شده است؛ تیمی به رهبری فرانسه روز چهارشنبه این موضوع را اعلام کرد.
پژوهشگران در طول دو سال مریخی ۵۵ مورد از آنچه «رعدوبرقهای کوچک» نامیدهاند ثبت کردند؛ رخدادهایی که عمدتاً هنگام طوفانهای گردوغبار و گردبادهای مریخی دیده شدهاند. تقریباً همه این موارد در طوفانها و گردبادهایی روی داد که پرفشارترین بادهای مریخ را در بر داشتند.
این قوسهای الکتریکی که تنها چند سانتیمتر اندازه داشتند، در فاصلهای کمتر از ۲ متر از میکروفونی رخ دادند که بر فراز دکل بلند مریخنورد قرار گرفته است؛ بخشی از سامانهای که برای بررسی سنگهای مریخی با دوربین و لیزر استفاده میشود. جرقههای ناشی از این تخلیههای الکتریکی؛ مشابه الکتریسیته ساکن روی زمین؛ در میان صدای بادهای شدید و برخورد ذرات گردوغبار با میکروفون، بهوضوح شنیده میشوند.
به گفته باپتیست شید، نویسنده اصلی این مطالعه از مؤسسه پژوهشی اخترفیزیک و سیارهشناسی در تولوز، دانشمندان بیش از نیم قرن است که در جستوجوی فعالیتهای الکتریکی و رعدوبرق در مریخ هستند.
شید گفت: «این کشف یک میدان پژوهشی کاملاً جدید را در علم مریخ میگشاید» و به پیامدهای احتمالی شیمیایی ناشی از تخلیههای الکتریکی اشاره کرد. او افزود: «این مثل پیدا کردن قطعه گمشده پازل است.»
دنیل میچارد از دانشگاه کاردیف، که در این پژوهش مشارکت نداشت، گفت شواهد قوی و قانعکننده هستند، اما بر پایه ابزاری واحد استوارند؛ ابزاری که اساساً برای ضبط صدای لیزرهای مریخنورد هنگام شلیک به سنگها طراحی شده بود، نه انفجارهای رعدوبرق. او در یادداشتی همراه با این پژوهش در نشریه نیچر یادآور شد که این تخلیههای الکتریکی شنیده شدهاند، نه اینکه دیده شده باشند.
میچارد در یک ایمیل گفت: «این واقعاً یک کشف اتفاقی است که ما صدای پدیده دیگری را در همان نزدیکی میشنویم و همه چیز نشان میدهد که این رعدوبرق مریخی است.» اما او افزود تا زمانی که ابزارهای جدید برای تأیید این یافتهها ارسال نشوند، «فکر میکنم هنوز برخی دانشمندان درباره اینکه آیا این واقعاً رعدوبرق بوده یا نه، بحث خواهند کرد.»
رعدوبرق پیشتر در مشتری و زحل تأیید شده است و مدتهاست گمان میرود که مریخ نیز آن را داشته باشد.
برای شناسایی این پدیده، شید و تیم او ۲۸ ساعت از ضبطهای «پرسویرنس» را تحلیل کردند و بر پایه سیگنالهای صوتی و الکتریکی، مواردی از «رعدوبرقهای کوچک» را ثبت کردند.
تخلیههای الکتریکی ایجادشده توسط گردبادهای گردوغبار پرسرعت تنها چند ثانیه دوام داشتند، در حالی که تخلیههایی که در طوفانهای گردوغبار شکل میگرفتند تا ۳۰ دقیقه ادامه پیدا میکردند.
شید در ایمیلی گفت: «این شبیه یک طوفان رعدوبرق روی زمین است، اما با چشم غیرمسلح تقریباً دیده نمیشود و پر از جرقههای خفیف است.» او توضیح داد که جو نازک مریخ که سرشار از دیاکسیدکربن است، بخش زیادی از صدا را جذب میکند و باعث میشود برخی از این جرقهها بهسختی قابل شنیدن باشند.
به گفته شید، جو مریخ بهمراتب بیشتر از جو زمین مستعد تخلیه الکتریکی و ایجاد جرقه در اثر تماس دانههای غبار و ماسه است.
میچارد در نشریه نیچر نوشت: «شواهد کنونی نشان میدهد که بسیار بعید است نخستین انسانی که روی مریخ قدم میگذارد، هنگام نصب پرچم روی سطح، با صاعقهای مورد اصابت قرار گیرد.» اما «تخلیههای کوچک و مکرر شبیه الکتریسیته ساکن، میتوانند برای تجهیزات حساس مشکلساز باشند.»
این نخستین صداهای مریخ نیست که توسط پرسویرنس ارسال میشود. پیشتر، زمینیها صدای خرد شدن چرخهای مریخنورد روی سطح مریخ و صدای پرههای بالگرد همراه آن، اینجنیوئیتی — که دیگر پرواز نمیکند — را شنیدهاند.
پرسویرنس از سال ۲۰۲۱ در یک دلتاى رودخانهای خشکشده در مریخ مشغول جستوجوست است و نمونههای سنگ را برای یافتن نشانههایی از زندگی میکروسکوپی باستانی جمعآوری میکند. ناسا قصد دارد این نمونهها را برای تحلیل آزمایشگاهی به زمین بازگرداند، اما این مأموریت فعلاً در حالت تعلیق نامعلوم قرار دارد زیرا این سازمان فضایی در جستوجوی گزینههایی ارزانتر است.
