مواجهه روزمره با پلاستیک میتواند بر هورمونها و سلامت بلندمدت اثر بگذارد، اما چند راهکار ساده میتواند سطح خطر را به حداقل برساند.
خانمی ۳۰ ساله که نگران بود فرزند کوچکش هنگام بازی زمین بخورد، کف کل خانه را با تشکهای پلاستیکی پوشاند. گاهی هردو روی همین تشکها چرت میزدند.
مدتی گذشت و اتفاقات عجیبی رخ داد. چرخه قاعدگی خانم از حالت طبیعی خارج شد و بیدلیل احساس ناخوشی میکرد. آزمایش ادرار داد و معلوم شد که سطح متابولیتهای فتالات در نمونه ادرار او بهشدت بالا رفته که از تماس با روانکنندهها حکایت داشت. از اینرو، به توصیه پزشک تشکها را جمعآوری کرد و چرخه قاعدگیاش به حالت طبیعی بازگشت.
لین شائوچنگ، مدیر مرکز طب یکپارچه ترینیتی هارت در تایوان و متخصص نورولوژی، پرونده این خانم را با اپک تایمز به اشتراک گذاشت. به گفته لین، مواجهه بلندمدت با فتالاتهای مختلکننده غدد درونریز- ترکیبات شیمیایی مورد استفاده در تولید پلاستیک- با عدم تعادل هورمونی، آسم کودکان، مختلشدن رشد شناختی و مشکلات قلبیعروقی در بزرگسالها ارتباط دارد و حتی ممکن است خطر ابتلا به بعضی از سرطانها را دوچندان کند.
از فتالاتها بیشتر بهعنوان روانکننده برای نرمکردن پلاستیکها و تسهیل فرایند تولید آنها استفاده میشود. فتالاتها همچنین بهعنوان فیکساتور در تهیه عطر به کار گرفته میشوند.
بیشترین خطر متوجه کودکان است
سونگهای ین، مدیر مرکز مسمومیتهای بالینی در بیمارستان چانگ گونگ در تایوان، به اپک تایمز گفت: «خانمهای باردار و کودکان دو گروهی هستند که بیش از همه تحت تأثیر روانکنندههای پلاستیکی قرار میگیرند.»
اختلالات سیستم تولیدمثل
مواجهه بیشازحد با فتالاتها میتواند باعث بلوغ زودرس در دخترها شود، اما ممکن است ترشح آندروژن یا هورمونهای مردانه را در پسرها به حداقل برساند و باعث بروز ویژگیهای زنانه شود.
آسم و رینیت
مطالعهای در ماه ژوئیه با بررسی دادههای بالغ بر ۵ هزار کودک استرالیایی، کانادایی و آمریکایی نشان داد که مواجهه با فتالاتها و بیسفنولها- هورمونهای محیطی دیگری که معمولاً در پلاستیکها یافت میشوند- در سنین پایین با بروز بیماریهای آلرژیک در کودکان از جمله آسم و رینیت ارتباط دارد. رینیت به تحریک غشای مخاطی داخل بینی اطلاق میشود که اغلب با آبریزش یا گرفتگی بینی در کودکان زیر ۵ سال همراه است.
مختلشدن رشد شناختی
فتالاتها میتوانند از جفت عبور کنند و وارد جنین شوند، در روند توسعه لوله عصبی تداخل ایجاد کنند و عملکرد شناختی را تحت تأثیر بگذارند.
مطالعهای در ماه اوت با بررسی دادههای ۵۱۱ مادر و کودک نشان داد که متابولیتهای فتالات تقریباً در تمام داوطلبان یافت میشود و نرخ تشخیص آنها بین ۴۲ تا ۹۹ درصد است. سطح بالاتر متابولیتها با افت عملکرد شناختی کودکان ارتباط دارد.
اختلال کمتوجهی-بیشفعالی
تحقیقات قبلی نشان دادند که غلظت بالاتر فتالاتها در ادرار خانمهای باردار با افزایش خطر ابتلای فرزندان آنها به اختلال کمتوجهی-بیشفعالی ارتباط دارد.
کودکانی که مادرانشان از نظر مواجهه با فتالاتها جزو یکپنجم بالایی بودند، نسبت به کودکانی که مادرانشان کمترین میزان مواجهه را داشتند، تقریباً سهبرابر بیشتر در معرض ابتلا به این اختلال بودند.
سرطان استخوان در کودکان
از فتالاتها گاهی برای ساخت کپسولهای دارویی استفاده میشود.
مطالعه مجله مؤسسه ملی سرطان در سال ۲۰۲۲ با بررسی ۱.۲۸ میلیون کودک نشان داد که مواجهه کودکان با فتالاتها خطر ابتلا به استئوسارکوم- شایعترین تومور استخوانی در کودکان و نوجوانان- را ۱۷۸ درصد و خطر لنفوم- نوعی سرطان خون- را ۱۰۷ درصد افزایش میدهد.
بزرگسالها در امان نیستند
مواجهه بیشازحد بزرگسالها با فتالاتها خطر ابتلا به بیماریهای مزمن و سرطانهای مختلف را افزایش میدهد. اما وقتی علائم ظاهر میشوند، بزرگسالها آنها را با هورمونهای محیطی مرتبط نمیدانند.
بیماریهای قلبیعروقی
مطالعهای در ماه ژوئیه نشان داد که بالغ بر ۳۵۶ هزار مورد مرگومیر مرتبط با بیماریهای قلبیعروقی در سال ۲۰۱۸ ممکن است به دلیل مواجهه با فتالاتها رخ داده باشد. این عدد بیش از ۱۳ درصد از کل مرگومیرهای قلبیعروقی افراد ۵۵ تا ۶۴ ساله را شامل میشود.
دمانس
سطح فتالاتها در مغز بعضی از بیماران مبتلا به دمانس بالا بوده است.
مطالعهای در سال ۲۰۲۰ نشان داد که غلظت فتالاتها در مایع مغزینخاعی بیماران مبتلا به دمانسِ با اجسام لویی، ۲.۷ برابر بیشتر از بیماران مبتلا به آلزایمر بود. دمانس با اجسام لویی پس از آلزایمر دومین نوع شایع دمانس است.
سرطان پستان
مطالعه مجله علوم محیطی اروپا در ماه مارس دادههای ۵ هزار و ۵۶۳ داوطلب حاضر در پژوهش ملی سلامت و تغذیه آمریکا را در فاصله سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۱۶ تحلیل کرد. این مطالعه از وجود چهار نوع فتالات پرده برداشت که با افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان ارتباط داشتند. بیمارانی که در معرض فتالات بیشتری بودند، پیشآگهی ضعیفتری داشتند.
علائم یائسگی
هورمونهای محیطی ممکن است به تشدید علائم یائسگی دامن بزنند.
مطالعهای در سال ۲۰۱۶ نشان داد که غلظت بالای فتالاتها در خانمهای ۴۵ تا ۵۴ ساله با گرگرفتگیهای مکرر ارتباط دارد.
مطالعه مقدماتی دیگری نشان داد که خانمها در دوره پیشیائسگی به واسطه مواجهه بیشتر با فتالاتها بیش از همیشه دچار بیخوابی میشوند.
درد مزمن
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ براساس دادههای پژوهش ملی سلامت و تغذیه آمریکا نشان داد که سطح بالای فتالاتها با درد مزمن ارتباط مستقیم دارد.
ارتباط بین فتالاتها و درد مزمن هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما پژوهشگران معتقدند که مواجهه بیشازحد با فتالاتها ممکن است به تنش اکسایشی دامن بزند، التهاب را تشدید کند و باعث بروز درد مزمن شود.
کاهش مواجهه با فتالاتها
فتالاتها آسیب قابلتوجهی به بدن انسان وارد میکنند، اما خیلی زود از بدن خارج میشوند. نیمه عمر فتالاتها در بدن حدود ۱۲ ساعت است. فتالاتها بهسرعت متابولیزه میشوند، اما مواجهه مکرر و طولانیمدت با آنها باعث ایجاد اثر مرکب در قبال سلامتی میشود.
ین توصیه میکند که راهکارهای روزانه زیر را برای کاهش مواجهه با روانکنندههای پلاستیکی در دستور کار قرار دهید:
۱. نوشیدن آب کافی
فتالاتها توسط کبد متابولیزه شده و از طریق کلیهها دفع میشوند. هیدراتهماندن به حمایت از سوختوساز و دفع سموم کمک میکند.
۲. مصرف بیشتر مواد غذایی سرشار از فیبر
مواد غذایی سرشار از فیبر مانند میوهها، سبزیجات و غلات کامل از سلامت روده حمایت کرده و به دفع سموم از طریق دستگاه گوارش کمک میکنند.
۳. مصرف میوهها و سبزیجات رنگارنگ
از آنجا که سمیّت فتالاتها با تنش اکسایشی مرتبط است، غذاهای سرشار از آنتیاکسیدان میتوانند سمیّت آنها را به حداقل برسانند. از گوجهفرنگی و هندوانه (لیکوپن)، کدو و سیبزمینی شیرین (بتاکاروتن)، سبزیجات دارای برگ تیره (کلروفیل و لوتئین)، و انگور و آلو (آنتوسیانینها و ویتامین ث) استفاده کنید.
۴. انتخاب سویای ارگانیک
این موضوع بهویژه برای خانمها حائز اهمیت است. تحلیل جامع محققان دانشگاه جانز هاپکینز در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۱۱ هزار و ۸۳۷ خانم نشان داد که ترکیبات سویا با کاهش ۲۶ درصدی خطر عود سرطان پستان ارتباط دارند.
۵. کاهش مصرف غذاهای پرچرب و فرآوردههای گوشتی
هورمونهای محیطی عمدتاً در چربی حل میشوند و در زنجیره غذایی باقی میمانند. بهتر است که مصرف غذاهای پرچرب مانند گوشتهای کبابی، گوشتهای چربیدار، پوست مرغ و انواع کیک را محدود کنید.
۶. اجتناب از حرارت دادن ظروف پلاستیکی
بعضی از ظروف غذا، نایلونها و کیسههای پلاستیکی حاوی فتالات هستند. از قرار دادن آنها در معرض حرارت بالا خودداری کنید. زمان گرمکردن را در مایکروفر به نصف برسانید تا خطر آزادشدن روانکنندههای پلاستیکی به حداقل برسد.
۷. شستن دستها قبل از صرف غذا
همیشه قبل از صرف غذا دستها را بشویید. کودکان باید در حین بازی با اسباببازیها از غذا خوردن خودداری کنند تا هورمونهای محیطی وارد بدنشان نشوند.
ین افزود که فتالاتها در فنجانهای پلاستیکی قهوه یا در جداره داخلی فنجانهای کاغذی یافت میشوند؛ بهویژه آنهایی که در تولیدشان از پلیوینیل کلراید یا پیویسی استفاده شده است. در مورد لوازم آرایشی توصیه میشود از محصولاتی استفاده کنید که فاقد عطر یا حاوی ترکیبات طبیعی باشند.
از این گذشته، هنگام خرید اقلام غذایی باید برچسب مواد تشکیلدهنده را بررسی کنید و محصولاتی را بردارید که منبع مشخص یا برند معتبر دارند.
در بررسی برچسب محصولات به وجود ترکیبات زیر دقت کنید:
- عطر یا رایحه
- پیویسی یا پلاستیک
- دی(۲-اتیلهگزیل) فتالات
- دیبوتیل فتالات
- بوتیل بنزیل فتالات
- دیایزونونیل فتالات
- دیایزودسیل فتالات
- بیسفنول آ
- بیسفنول اس
- مُشک یا روغنهای معطر مصنوعی
قاعده کلی: هرچه فهرست مواد تشکیلدهنده کوتاهتر و سادهتر باشد، احتمالاً ایمنتر است.
رویکرد طب سنتی چینی برای سمزدایی
در طب سنتی چینی اغلب از دمنوشهای گیاهی و ماساژ نقاط فشاری برای کمک به سمزدایی استفاده میشود. یی مین تین، مدیر کلینیک دکتر تین در تایوان، پیشنهادات زیر را در مصاحبه با اپک تایمز انگلیسی به اشتراک گذاشته است:
دمنوش گل رز
گلبرگهای رز حاوی پلیفنلهای طبیعی هستند که به عملکرد متابولیکی بدن کمک میکنند. محصولات ارگانیک یا اقلامی را انتخاب کنید که بهطور حتم فاقد آفتکش هستند تا از مواجهه غیرضروری با مواد شیمیایی جلوگیری شود.
طرز تهیه: ۰.۱۸ تا ۰.۳۵ اونس (۵ تا ۱۰ گرم) گلبرگ خشک رز را با آب جوش مخلوط کنید و بگذارید حدود ۱۰ دقیقه دم بکشد.
ماساژ نقاط فشاری
طب سنتی چینی معتقد است که بدن انسان قابلیت خودترمیمی دارد و ماساژ نقاط فشاری به تقویت عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک میکند.
نقطه سه مایلی پا (ST36): در فاصله چهار انگشت زیر فرورفتگی بیرونی زانو و در فاصله ۲.۵ سانتیمتری از استخوان برجسته ساق پا قرار دارد.
طرز ماساژ:
- از شست یا بند انگشت برای فشار دادن این نقطه استفاده کنید.
- به مدت ۱ تا ۲ دقیقه به هرکدام از پاها فشار دایرهای اعمال کنید.
- ممکن است با درد خفیف یا احساس گرمای غیرمتمرکز مواجه شوید که طبیعی است و از تحریک صحیح نقطه فشاری حکایت دارد.
- این کار را یک تا دو مرتبه در روز تکرار کنید، بهویژه در لحظاتی که احساس خستگی یا کسالت دارید.
نقطه «جوینینگ ولی» (LI4): این نقطه در فاصله بین انگشت شست و اشاره و با انگشتهای جمعکرده در بالاترین نقطه عضله قرار دارد.
طرز ماساژ:
- از انگشت شست دست مخالف برای اعمال فشار به سمت نقطه میانی کف دست استفاده کنید.
- به مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه به فشار دادن این نقطه ادامه دهید و بعد کنار بکشید.
- این کار را سه تا پنج مرتبه در روز در هردو دست تکرار کنید.
ممکن است با احساس درد مبهم یا سوزنسوزن شدن مواجه شوید که از تحریک مؤثر نقطه مربوطه حکایت دارد. در دوران بارداری از فشار دادن این نقطه اجتناب کنید، زیرا به افزایش انقباضات رحمی دامن میزند.
روتین روزانه سالم
براساس طب سنتی چینی، بدن از چند مسیر انرژی یا مریدین تشکیل شده که انرژی حیاتی را از طریق آنها جابهجا میکند.
مریدین کیسه صفرا از ساعت ۱۱ شب تا ۱ صبح بیشترین فعالیت را دارد و مریدین کبد از ساعت ۱ تا ۳ صبح در فعالترین حالت ممکن است. سیستم انرژی کبد و کیسه صفرا نقش بسزایی در سمزدایی و کاهش استرس دارد.
کمبود خواب در این ساعات باعث میشود که بدن فرصت مهمی را برای ترمیم طبیعی، پاکسازی مواد زائد متابولیکی و مهار تنشهای عاطفی را از دست بدهد.
تین افزود که ورزش منظم، مصرف پروتئین کافی و حفظ روحیه مثبت نقش مهمی در حمایت از فرایند سمزدایی بدن دارند.
