پکن در روز ۲۴ ژانویه خبر تکاندهندهای منتشر کرد: ژانگ یوشیا، عضو دفتر سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی، از سمت خود برکنار شده است. این خبر سیاستمداران چینی را در شوک فروبرد و یکی از مهمترین اتفاقات سال را رقم زد.
این رویداد پیشینه تاریخی دارد. هفت معاون پیشین کمیسیون مرکزی نظامی هم در مناقشات بیرحمانه قدرت در حزب کمونیست چین سرنوشت تلخی پیدا کردند.
پنگ دهای
پنگ دهای یکی از توانمندترین فرماندهان میدانی حزب کمونیست چین بود و نقش بسزایی در به قدرت رسیدن این حزب ایفا کرد.
پنگ از نخستین سالهای تأسیس حزب کمونیست چین برای به قدرت رسیدن آن زحمت کشیده بود. او در نوامبر ۱۹۳۱ بهعنوان معاون کمیسیون مرکزی نظامی جمهوری شوروی چین منصوب شد. پنگ در فاصله سالهای ۱۹۵۰ تا ۱۹۵۲ فرماندهی نیروهای چینی را در جنگ کره برعهده داشت و در پی استقرار نیروهای سازمان ملل که به رهبری آمریکا به سمت شمال میرفتند، وارد میدان شد.
پنگ در سال ۱۹۵۴ بهعنوان وزیر دفاع، معاون نخستوزیر و معاون کمیسیون مرکزی نظامی تازهتأسیس چین منصوب شد.
مائو تسهتونگ، رهبر وقت حزب کمونیست، ضمن تجلیل از توان رهبری و مهارت نظامی پنگ، او را «فرمانده کارکشته» یا «ژنرال کارکشته» مینامید.
اما همهچیز در سال ۱۹۵۹ دگرگون شد. پنگ در کنفرانس مهم حزب که در لوشان در استان جیانگژی برگزار شد، در نامهای صریح خطاب به مائو از سیاست «یک گام بزرگ به جلو»- کارزار صنعتیسازی و اشتراکیسازی حزب- انتقاد کرد. مائو خشمگین شد و پنگ را به رهبری «تشکیلات ضدحزبی» متهم کرد. پنگ درنهایت از تمام مناصب خود خلع شد.
در بحبوحه انقلاب فرهنگی که مائو با هدف پاکسازی مخالفان و دشمنان فرضی دولت به راه انداخت، پنگ مورد هدف قرار گرفت. او به مخالفت با حزب کمونیست چین و اندیشه مائو تسهتونگ (ایدئولوژی کمونیستی و سوسیالیستی)، دسیسهچینی برای قبضهکردن قدرت در حزب و ارتش و تبانی با دشمنان خارجی متهم شد.
پنگ به شکلی بیرحمانه مورد آزار و اذیت قرار گرفت. نیروهای گارد سرخ او را بهشدت کتک زدند و دندههایش را شکستند. پنگ هشت سال در زندان بود و بیش از ۱۰۰ بار در رویداد موسوم به «گردهمایی محکومسازی» حضور پیدا کرد که متهمان در آن به شکل علنی تحقیر و شکنجه میشدند. متهمان مجبور بودند پلاکارد به دست بگیرند یا کلاههای تحقیرآمیزی بر سر بگذارند و به جرم نکردهشان اعتراف کنند. آنها حتی از سوی آشنایان مورد اهانت و ضربوشتم قرار میگرفتند.
پنگ در روز ۲۹ نوامبر ۱۹۷۴ در سن ۷۶ سالگی از دنیا رفت. جسم و روح او در پی سالها شکنجه و تحقیر درهم شکسته بود.
هی لانگ
هی لانگ از چهرههای برجسته تاریخ ارتش آزادیبخش خلق بود. او یکی از بنیانگذاران ارتش بود و پایگاه انقلابی هونان-هوبئی غربی را در اواخر سال ۱۹۲۰ تأسیس کرد.
بعد از آنکه پنگ در سال ۱۹۵۹ از قدرت کنار رفت، مائو تصمیم گرفت لین بیائو و هی لانگ را بهترتیب بهعنوان معاون اول و دوم کمیسیون مرکزی نظامی منصوب کند. لین دائماً بیمار بود و هه مدیریت امور روزمره نظامی را برعهده داشت. او در سال ۱۹۵۵ به همراه ۹ نفر دیگر به درجه مارشالی رسید.
مائو بیم داشت که مارشالها علیه او اقدام خواهند کرد. هی لانگ در سال ۱۹۶۶ و با آغاز انقلاب فرهنگی مورد هدف قرار گرفت و در اوایل سال ۱۹۶۷ به راهاندازی «جریان مخالفان فوریه» متهم شد؛ اصطلاحی که تندروهای مائوئیست از آن استفاده میکردند تا مقامات بلندپایهای را که میکوشیدند جلوی افراطگرایی انقلاب فرهنگی را بگیرند محکوم کنند.
مائو در سال ۱۹۶۷ شخصاً دستور بازداشت هه را صادر کرد. تحلیلی در سال ۲۰۱۸ منتشر شد که میگفت افول هه نتیجه درگیریهای داخلی ارتش بود.
هی لانگ و همسرش در یک مجتمع نظامی حفاظتشده در غرب پکن حبس شدند. او دیابت داشت و از مراقبت پزشکی کافی برخوردار نبود. وضعیت جسمانی او در مه ۱۹۶۹ رو به وخامت رفت و در ۹ ژوئن همان سال به یک بیمارستان نظامی در پکن انتقال یافت. او تنها پنج ساعت پس از بستریشدن در بیمارستان از دنیا رفت.
نتیجه آزمایش قند خون که ۱۶ دقیقه پیش از مرگ انجام شد، نشان میداد که سطح قند خون او بیش از ۱۰ برابر حد طبیعی بوده که میگفتند بهدلیل تزریق وریدی گلوکز رخ داده است. شوئه مینگ، همسر هی لانگ، در کتاب خاطرات خود به این موضوع اشاره کرده و آن را علت مرگ همسرش دانسته است.
لین بیائو
در جریان جنگ داخلی چین، که از سال ۱۹۴۷ تا ۱۹۴۹ به طول انجامید، لین بیائو فرماندهی گروه چهارم ارتش میدانی حزب کمونیست چین را برعهده داشت و در منچوری علیه ارتش ملیگرا- ارتش جمهوری چین که زیر نظر تشکل سیاسی کومینتانگ فعالیت میکرد- وارد میدان شد و تا مرکز و جنوب چین پیشروی کرد. نیروهای او با توجه به گستره مناطق تحت پوشش موفقترین یگان ارتش آزادیبخش خلق بودند.
لین مناصب عالی مختلفی در ساختار حاکمیتی داشت که از جمله میتوان به معاونت شورای دولتی، وزیر دفاع ملی، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی، معاون حزب کمونیست چین و معاون کمیسیون مرکزی نظامی اشاره کرد. لین همچنین بهعنوان جانشین رسمی مائو انتخاب شده بود.
مائو و لین سرانجام بر سر قدرت اختلاف پیدا کردند که در دوران انقلاب فرهنگی شکل علنی پیدا کرد. اختلاف آنها در سال ۱۹۷۰ در جریان دومین نشست عمومی کمیته مرکزی نهم در لوشان در جیانگژی علنی شد؛ رویدادی که به «حادثه لوشان» معروف است. یک مورخ چینی این حادثه را «رویارویی بر سر قدرت مطلق» دانسته است.
لین به همراه همسر و پسرش در روز ۱۳ سپتامبر ۱۹۷۱ در سانحه سقوط هواپیما در مغولستان جان باخت. دلیل اصلی مرگ آنها همچنان نامعلوم و مورد بحث است.
جائو تسیانگ
جائو تسیانگ در سال ۱۹۸۷ بهعنوان دبیرکل حزب کمونیست چین و معاون اول کمیسیون مرکزی نظامی منصوب شد.
او در سال ۱۹۸۹با دنگ شیائوپینگ، رهبر وقت حزب، بر سر نحوه برخورد با جنبش دانشجویی دموکراسیخواهی دچار اختلاف شد؛ اعتراضاتی که بعدها بهعنوان «حادثه چهارم ژوئن» یا اعتراضات میدان تیانآنمن معروف شد.
جائو با سرکوب نظامی مخالف بود و میکوشید که بحرانها را از طریق سازوکارهای دموکراتیک و حاکمیت قانون حلوفصل کند، اما دنگ ۲۰۰ هزار نیرو به پکن اعزام کرد که به سرکوب خونین معترضان انجامید.
در چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی سیزدهم، که در روز ۲۴ ژوئن ۱۹۸۹ برگزار شد، جائو به «ارتکاب اشتباه در جریان ناآرامیهای ضدحزبی و ضدسوسیالیستی» متهم شد و از دبیرکلی و معاونت کمیسیون مرکزی نظامی کنار رفت، اما بهعنوان عضو حزب به فعالیت خود ادامه داد.
جائو ۱۶ سال در حصر خانگی بود و در ۱۷ ژانویه ۲۰۰۵ در سن ۸۵ سالگی در خانه از دنیا رفت، اما هرگز بهطور علنی از مخالفت خود با بهکارگیری نیروهای نظامی ابراز ندامت نکرد.
گوئو بوشیونگ و شو کایهو بهدلیل فساد کنار گذاشته شدند
گوئو بوشیونگ و شو کایهو بهترتیب در سال ۲۰۰۲ و ۲۰۰۴ به معاونت کمیسیون مرکزی نظامی رسیدند. گوئو از سوی جیانگ زمین، رهبر وقت حزب کمونیست، به معاونت کمیسیون رسید. جیانگ در زمان انتصاب شو دیگر ریاست کمیسیون را برعهده نداشت، اما همچنان از نفوذ سیاسی قابلتوجهی برخوردار بود.
جیانگ فاقد تجربه میدانی و پیشینه نظامی بود که باعث شد کار دشواری در فرماندهی ارتش داشته باشد. او برای آنکه حمایت فرماندهان عالیرتبه را به دست بیاورد، زمینه گسترش فساد در دستگاه اداری و ارتش حزب کمونیست چین را فراهم کرد.
شی جینپینگ، رهبر کنونی حزب، پس از رسیدن به قدرت کارزار فراگیر مبارزه با فساد را برای حذف جناح جیانگ از ارتش آغاز کرد.
شو در ۱۵ مارس ۲۰۱۴ به اتهام فساد تحت بازجویی قرار گرفت. رسانههای چینی گزارش دادند که در بازرسی از منزل او بیش از ۲ هزار و ۲۰۰ پوند پول نقد به همراه مقدار زیادی جواهرات، یشم، عتیقه و آثار هنری متعلق به دوران تانگ، سونگ، یوآن و مینگ کشف شد. حجم کشفیات در حدی بود که دهها کامیون نظامی برای توقیف آنها به کار گرفته شدند.
گوئو هم در ۹ آوریل ۲۰۱۵ به اتهام فساد تحت بازجویی قرار گرفت. او در ۱۵ ژوئیه ۲۰۱۶ در یک دادگاه نظامی به دلیل دریافت رشوه به حبس ابد محکوم شد.
ساوت چاینا مورنینگ پست به نقل از یک منبع نزدیک به مقامات بلندپایه نظامی گزارش داد که گوئو به دریافت رشوه ۸۰ میلیون یوآنی متهم شده که تنها بخش کوچکی از وجوهات دریافتی او محسوب میشود.
حزب کمونیست چین هرگز اعداد و ارقام واقعی را بهطور علنی اعلام نکرد تا مبادا آتش خشم نیروهای ارتش را شعلهور کند.
هه ویدونگ
هه ویدونگ از نگاه ناظران امور چین بهعنوان چهره وفادار به شی جینپینگ در ارتش تلقی میشد. به گفته ناظران، شی بر این باور بود که هه میتواند در اشغال نظامی تایوان به او کمک کند. شی در سال ۲۰۲۲ به روند ترفیع درجه هه سرعت بخشید و او را عضو دفتر سیاسی و معاون کمیسیون مرکزی نظامی کرد.
ژانگ شیائوگانگ، سخنگوی وزارت دفاع، در ۱۷ اکتبر ۲۰۲۵ در یک نشست خبری اعلام کرد که هه به همراه ۸ فرمانده دیگر به دلیل «نقض فاحش نظم و قانون» از حزب و ارتش اخراج شده و تحت پیگرد قرار گرفتهاند.
رسانه رسمی ارتش آزادیبخش خلق اعلام کرد که تخلفات هه شامل رویگردانی از حزب و تضعیف سلطه حزب بر ارتش و جایگاه ریاست کمیسیون مرکزی نظامی و فساد گسترده میشوند.
کای شنکون، تحلیلگیر سیاسی مقیم آمریکا، مدعی است که هه ویدونگ خودکشی کرده است. یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس که بیش از ۶۴۰ هزار دنبالکننده دارد، ماه گذشته نوشت که هه جان خود را گرفته است. این خبر از طریق چند منبع مختلف به تأیید رسیده است.
ژانگ یوشیا تحت بازجویی قرار گرفت
ژانگ یوشیا در سال ۲۰۱۷ به عضویت دفتر سیاسی درآمد و به معاونت کمیسیون مرکزی نظامی رسید. بهرغم رسیدن به ۷۲ سالگی و عبور از سقف سن ۷۰ سال برای مناصب عالی، یوشیا تا سال ۲۰۲۲ در هردو سمت فعالیت میکرد.
اما حزب کمونیست چین در روز ۲۴ ژانویه اعلام کرد که ژانگ بهدلیل «تضعیف جایگاه ریاست کمیسیون مرکزی نظامی» و «دامن زدن به مشکلات سیاسی و اشاعه فساد که رهبری مطلق حزب بر ارتش را بهشدت ضعیف کرده» برکنار شده است.
با اینحال، دلیل اصلی برکناری او هنوز نامعلوم است.
چرا ۸ معاون کمیسیون مرکزی نظامی به این سرنوشت تلخ دچار شدند؟
پاسخ را باید در این اصل دیرینه حزب کمونیست جستوجو کرد که میگوید «قدرت سیاسی از لوله تفنگ خارج میشود»؛ شعاری که نخستینبار در سال ۱۹۲۷ از سوی مائو تسهتونگ مطرح شد. از اینرو، قدرت واقعی در اختیار کسی است که کنترل ارتش را به دست دارد.
معاون کمیسیون مرکزی نظامی معمولاً نزدیکترین فرد به رئیس کمیسیون است و بیش از هرکسی میتواند او را به چالش بکشد. بزرگترین خطری که ریاست کمیسیون را تهدید میکند، کودتای معاون اوست. تجربه تاریخی نشان میدهد که انجام اقدام پیشدستانه بهتر از آن است که در انتظار تضعیف جایگاه خود بنشینید. این مسئله نشان میدهد که چرا چندین معاون کمیسیون مرکزی نظامی به این سرنوشت تلخ دچار شدهاند.
این سرنوشت تلخ باید درس عبرتی برای دیگر حکومتهای دیکتاتوری باشد؛ تا زمانی که ارتش از مشروعیت و رضایت مردمی برخوردار نباشد، رئیس کشور و وزرای او در ناامنی به سر خواهند برد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر وانگ یوکون، دانشآموخته رشته حقوق از دانشگاه رنمین در چین، از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۲ بهعنوان نویسنده برای وی جیانشینگ (۱۹۳۱-۲۰۱۵)، عضو کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین، کار کرده است.
