دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، ۱۳ مارس (۲۲ اسفند) اعلام کرد نیروهای آمریکایی اهداف نظامی در جزیره خارگ ایران را هدف قرار دادهاند؛ اما زیرساختهای نفتی این جزیره دستنخورده باقی مانده است.
این حمله در چهاردهمین روز «عملیات خشم حماسی» انجام شد و نخستین بار بود که این جزیره ــ که مهمترین دارایی اقتصادی تهران به شمار میرود ــ در چارچوب کارزار نظامی آمریکا و اسرائیل هدف قرار میگرفت.
این جزیره با مساحتی حدود ۲۱ کیلومتر مربع در فاصله تقریبی ۲۵٫۷ کیلومتری از ساحل ایران در خلیج فارس قرار دارد. حدود ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران در این محل از طریق پایانهها به ابرنفتکشها منتقل میشود؛ بهطوری که گاهی تا ۱۰ نفتکش بسیار بزرگ به طور همزمان در این پایانهها بارگیری میکنند. این جزیره در فاصله حدود ۴۸۳ کیلومتری در شمال تنگه هرمز قرار دارد. بخش عمده این نفت به کشورهای آسیایی صادر میشود و چین بزرگترین مقصد آن است.
ترامپ هشدار داد اگر جمهوری اسلامی ایران همچنان کشتیرانی در تنگه هرمز را تهدید کند، ممکن است تصمیم خود برای هدف قرار ندادن تأسیسات نفتی این جزیره را «بلافاصله مورد بازنگری» قرار دهد.
او در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» در ۱۳ مارس نوشت: «فرماندهی مرکزی ایالات متحده یکی از قدرتمندترین حملات بمبارانی در تاریخ خاورمیانه را اجرا کرد و تمام اهداف نظامی در نگین ایران، یعنی جزیره خارگ، را کاملاً نابود کرد.»
ترامپ افزود: «من تصمیم گرفتهام زیرساختهای نفتی این جزیره را نابود نکنم. با این حال، اگر ایران یا هر طرف دیگری اقدامی برای اخلال در عبور آزاد و ایمن کشتیها از تنگه هرمز انجام دهد، فوراً این تصمیم را بازنگری خواهم کرد.»
استو سیورک، کاپیتان بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده گفت به باور او جزیره خارگ «بهطور عمدی از حمله کامل مصون نگه داشته شده تا از تشدید تنش جلوگیری شود.»
او به اپک تایمز گفت: «یکی از اهداف راهبردی آمریکا ایجاد شرایط برای یک “ضدانقلاب” در ایران است؛ رویدادی که بتواند حلقه رهبری کنونی و همچنین زیرساختهای امنیتی و اطلاعاتی حامی آن را کنار بزند.»
او افزود: «این به آن معناست که نباید به رژیم دلیلی داده شود تا بتواند مردم ایران را برای حمایت از خود بسیج کند. نابودی کامل خارگ دقیقاً چنین اثری خواهد داشت، زیرا توانایی ایران برای صادرات نفت را برای ماهها، حتی سالها، به عقب میاندازد.»
به گفته او، چنین اقدامی همچنین میتواند باعث جهش شدید قیمت جهانی نفت شود.
مدل ونزوئلا
اندرس کور، ناشر نشریه «ژورنال آو پلیتیکال ریسک» و مدیر شرکت «کور آنالیتیکس» از جمله تحلیلگرانی است که معتقدند زیرساختهای نفتی این جزیره باید یا نابود شود یا تحت کنترل نیروهای ایالات متحده قرار گیرد.
او به اپک تایمز گفت: «اشتباه است که این تأسیسات در اختیار یک رژیم تروریستی در ایران باقی بماند.»
کور سناریویی مشابه با تصرف داراییهای نفتی ونزوئلا توسط آمریکا را مطرح کرد؛ اقدامی که پس از دستگیری نیکولاس مادورو، رهبر ونزوئلا، در یک عملیات در ۳ ژانویه انجام شد.
شرکتهای آمریکایی، بهویژه شرکت «شورون»، پیش از ملی شدن صنعت نفت ونزوئلا در دهه ۱۹۹۰، زمانی که سوسیالیستها قدرت را به دست گرفتند، نقش مهمی در توسعه صنعت نفت آن کشور داشتند.
در جزیره خارگ نیز شرکت آمریکایی «آموکو» در سال ۱۹۵۸ نخستین پایانههای نفتی این جزیره را ساخت و اداره میکرد؛ تأسیساتی که پس از انقلاب ۵۷ ایران توسط حکومت ایران مصادره شد.
«جزیره ممنوعه»
با این حال، تحلیلگران به خطرات هرگونه اقدام برای تصرف زیرساختهای نفتی جزیره اشاره کردهاند.
برنت ام. ایستوود، کارشناس مسائل دفاعی، نویسنده و افسر پیشین پیادهنظام ارتش آمریکا که اکنون سردبیر بخش دفاع و امنیت ملی در وبسایت ۱۹FortyFive است، گفت: «اگر من به رئیسجمهور ترامپ مشاوره میدادم، توصیه میکردم از اجرای هرگونه عملیات نظامی علیه جزیره خارگ خودداری کند و در عوض امکان حمله آمریکا را بهعنوان یک اهرم چانهزنی حفظ کند.»
او افزود: «اقدام احتمالی آمریکا علیه این جزیره در حال حاضر نیز تهدیدی است که ایران آن را جدی گرفته است. بنابراین بهتر است این گزینه بهعنوان یک کارت بالقوه برای استفاده در مذاکرات آتشبس و گفتوگوهای صلح حفظ شود.»
به گفته او، اگر تصمیم به تصرف جزیره گرفته شود، احتمالاً عملیات با یگانهای ویژه نیروی دریایی آمریکا یا نیروهای ویژه ارتش مانند «دلتا فورس» آغاز خواهد شد و پس از آن نیروهای هوابرد ارتش یا تفنگداران دریایی برای اشغال و نگهداری جزیره وارد عمل خواهند شد.
ایستوود گفت: «این دقیقاً نوع عملیاتی است که برای یک گروه از نیروهای SEAL Team Six طراحی شده است؛ نیروهایی که میتوانند از طریق زیردریایی یا عملیات چتربازی در ارتفاع بالا با باز شدن دیرهنگام چتر (HALO) وارد منطقه شوند ــ و احتمالاً هر دو روش به طور همزمان به کار گرفته شود.»
او افزود پس از آنکه نیروهای ضربتی جزیره را تصرف کردند، «احتمالاً یک یا دو گردان از تفنگداران دریایی را نیز در قالب یک عملیات آبیـخاکی اعزام میکنم تا جزیره را تا حد امکان در کنترل نگه دارند.»
کریستین میلورد، کهنهسرباز گارد ساحلی آمریکا نیز با این ارزیابی موافق بود و به اپک تایمز گفت: «به نظر من تصرف این جزیره میتواند کار نسبتاً دشواری باشد.»
آبهای اطراف این جزیره احتمالاً مینگذاری شدهاند و پاکسازی آنها باید در شرایطی انجام شود که نیروها زیر آتش قرار دارند. در چنین شرایطی، هرچند ناوهای نیروی دریایی آمریکا میتوانند حفاظت قابلتوجهی فراهم کنند، اما به گفته تحلیلگران همین ناوها نیز در آبهای محدود اطراف جزیره خود به هدف حملات تبدیل خواهند شد.
میلورد گفت: «بیشتر موشکها و پهپادهایی که قابل مشاهده بودند از بین رفتهاند؛ اما هنوز لازم است پهپادها و راکتهایی که در انبارهای زیرزمینی نگهداری میشوند نیز نابود شوند»، از جمله انبارهایی که به احتمال زیاد در خود جزیره نیز وجود دارند.
او افزود: «بنابراین تصرف جزیره خارگ کار آسانی نیست. به نوعی باید آن را تصرف کنید، نه اینکه ویرانش کنید. اینکه دقیقاً چگونه چنین کاری انجام شود ــ اگر بخواهیم چنین اقدامی انجام دهیم ــ یک عملیات بسیار حساس و پیچیده خواهد بود.»
پوشش گیاهی کمپشت و زمینهای بوتهای پراکنده در جزیره پوشش طبیعی چندانی ایجاد نمیکنند؛ بهجز در مناطق مسکونی ساحلی که محل زندگی و کار تا حدود ۲۰ هزار نفر است. این جزیره به دلیل حضور گسترده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گاهی «جزیره ممنوعه» نامیده میشد. به گفته تحلیلگران، این حضور شامل استقرار موشکهای ضدکشتی «سیلکورم»، سامانههای موشکی زمینبههوای «ریتیون MIM-23» مربوط به دوران آیزنهاور و همچنین سایتهای پدافند هوایی موشکی «SA-5» ساخت اتحاد جماهیر شوروی بوده است.
این جزیره کمتر از حدود ۵۶ کیلومتر با پایگاههای بزرگ ایران در بوشهر فاصله دارد؛ هرچند این پایگاهها در حملات اخیر آمریکا و اسرائیل بهشدت هدف قرار گرفتهاند.
در حال حاضر نشانه آشکاری از حرکت نیروهای زمینی آمریکا به سوی این منطقه دیده نمیشود؛ با این حال پنتاگون هفته گذشته تمرینهای برنامهریزیشده برای یگانهای لشکر ۸۲ هوابرد را لغو کرد و همچنین قرار بود واحدهایی از لشکر دهم کوهستانی در بهار امسال جایگزین نیروهای گارد ملی آیووا در عراق، سوریه، عربستان سعودی و دیگر کشورهای حاشیه خلیج فارس شوند. در عین حال هیچ نیروی اعزامی تفنگداران دریایی در نزدیکی منطقه حضور ندارد؛ ناو آبیخاکی «یواساس تریپولی» در غرب اقیانوس آرام و «یواساس ایوو جیما» در دریای کارائیب مستقر هستند.
ایستوود گفت پس از آنکه یک نیروی زمینی بزرگتر جزیره را در اختیار بگیرد، نیروهای مستقر در آن احتمالاً هدف موشکها، پهپادها و توپخانه ساحلی رژیم ایران قرار خواهند گرفت؛ اما افزود «این خطر به دلیل برتری هوایی آمریکا و اسرائیل و پوشش هوایی آنها در منطقه کمتر خواهد بود.»
