التهاب مزمن اغلب هیچ علامتی ندارد، اما در بروز بیماریهای مختلف اعم از اختلالات گوارشی و بیماریهای قلبی دخیل است.
زنی بود که به نظر میرسید چارهای جز عمل جراحی ندارد.
چند ماه برای بارداری تلاش کرده و درنهایت متوجه شده بود که التهاب مزمن با تشکیل بافت اسکار باعث انسداد لولههای فالوپ او شده است. عمل جراحی تنها راه چاره او به نظر میرسید.
پزشک او بهجای تعیین وقت جراحی راهحل دیگری در پیش گرفت.
او بهجای آنکه فقط اندام آسیبدیده را زیر نظر بگیرد، رژیم غذایی، سلامت دستگاه گوارش، میزان استرس، کیفیت خواب و سبک زندگی این زن را بهطور جامع ارزیابی کرد. چند ماه زیر نظر پزشک از یک رژیم غذایی ضدالتهابی استفاده کرد تا سلامت رودههایش بهبود پیدا کند. تغییرات مختلفی هم در برنامه روزانه او ایجاد شد.
تصاویر پزشکی در ویزیت بعدی او نشان دادند که لولههای فالوپ دیگر مسدود نیستند و نیازی به عمل جراحی وجود ندارد.
دکتر جسیکا لین، متخصص طب طبیعی، در برنامه «سلامت ۱+۱» شبکه انتیدی، رسانه خواهر اپک تایمز، گفت: «پرونده این زن نشان داد که ما باید زمینه بروز بیماریها را هدف بگیریم، نه اینکه فقط به فکر درمان آنها باشیم.»
لین گفت انسداد لوله فالوپ لزوماً با تغییر سبک زندگی برطرف نمیشود. با اینحال، پرونده این زن نکته مهمتری در خود دارد: التهاب مزمن میتواند زمینهسازِ بسیاری از مشکلات متفرقه باشد و شناسایی علل آن میتواند سلامت ازدسترفته را بهشکل قابلتوجهی برگرداند.
آتشی که پنهان میماند
بیشتر افراد با التهاب حاد آشنایی دارند. وقتی انگشتتان را میبرید، مچ پایتان پیچ میخورد یا دچار گلودرد میشوید، قرمزی، تورم، درد و گرگرفتگی نشان میدهند که دستگاه ایمنی شما به آسیب یا عفونت واکنش نشان داده است.
اما التهاب مزمن شرایط دیگری دارد. این التهاب بهجای آنکه زنگ خطر را به صدا دربیاورد، به آتشی شباهت دارد که هرگز خاموش نمیشود. این آتش زبانه نمیکشد و اغلب نشانه مشخصی ندارد، اما هرگز خاموش نمیشود و بهتدریج کل بدن را تحت تأثیر میگذارد.
پژوهشگران طی ۲۰ سال گذشته به این نتیجه رسیدهاند که التهاب مزمن حلقه مشترک بسیاری از بیماریهای مزمن است. التهاب پایدار با بیماریهای قلبیعروقی، دیابت نوع دو، چاقی، بیماری کبد چرب غیرالکلی، بیماریهای خودایمنی و سرطان ارتباط دارد. پژوهشگران حتی اصطلاح «التهاب پایه» را برای اشاره به التهاب مزمن در سنین بالا ابداع کردهاند که گفته میشود در بروز بیماریهای مرتبط با پیری دخیل است.
لین گفت: «مشکل اینجاست که خیلیها اصلاً نمیدانند التهاب دارند و فقط احساس میکنند حالشان خوش نیست.»
وقتی بدن میخواهد به حرف بیاید
برخلاف عفونتی که شما را بهواسطه تب خانهنشین میکند، التهاب مزمن آرام و خاموش است و بسیاری از بیماران علائم خود را به استرس، افزایش سن یا مشغله زیاد نسبت میدهند.
لین میگوید التهاب مزمن در بروز علائم زیر دخیل است:
- خستگی مداوم با وجود خواب کافی
- مه مغزی یا عدم تمرکز
- نفخ مکرر، یبوست یا اسهال
- بازگشت علائم اگزما یا آلرژیهای فصلی
- خشکی مفاصل یا دردهای عضلانی
- احساس ناخوشی بیدلیل
این علائم میتوانند علل مختلفی داشته باشند که برای نمونه میتوان به اختلالات تیروئید، کمخونی، اختلال خواب و دیگر بیماریها اشاره کرد. با اینحال، اگر علائم همزمان ظاهر شوند یا ماهها ادامه داشته باشند، باید التهاب مزمن را بهعنوان یکی از علل احتمالی در نظر بگیرید.
شواهد مؤید این دیدگاه هستند. مطالعات نشان میدهند که مولکولهای التهابی میتوانند روی سوختوساز، تنظیم عملکرد دستگاه ایمنی، عملکرد روده و سلامت مغز اثر بگذارند و همین مسئله نشان میدهد که چرا التهاب مزمن میتواند اندامهای مختلف را درگیر کند.
چرا مکملها نخستین راهحل نیستند
خیلیها با شنیدن کلمه «ضدالتهاب» فوراً به روغن ماهی، زردچوبه، پروبیوتیکها یا مکملها فکر میکنند.
لین میگوید این افراد در اشتباه هستند: «بیماران همیشه میپرسند چه مکملی مصرف کنند، اما اولین چیزی که من به آن فکر میکنم این است که چه عاملی باعث التهاب شده است؟»
او بارها بیمارانی را ویزیت کرده که هرماه مبلغ زیادی بابت خرید مکمل هزینه میکردند، اما همچنان غذاهای فوقفرآوریشده میخوردند، به اندازه کافی نمیخوابیدند، دائماً استرس داشتند یا سالها با مشکلات گوارشی دستوپنجه نرم میکردند.
لین گفت: «نا وقتی در آتش هیزم میریزید، خاموش کردن آن غیرممکن خواهد بود.»
لین بهندرت برای شروع درمان از مکمل استفاده میکند. او به عوامل زمینهای مانند رژیم غذایی، سلامت روده، استرس مزمن، کیفیت خواب و مواجهه با عوامل محیطی توجه میکند که همگی باعث تداوم التهاب میشوند. مکملها درصورت لزوم بخشی از روند درمان خواهند بود، اما همهچیز در مکمل خلاصه نمیشود.
شاید مهمترین محرکها آن چیزی نباشند که تصور میکنید
خیلیها از لین میپرسند: «از چه غذاهایی باید پرهیز کنم؟»
پاسخ لین اغلب باعث تعجبشان میشود. لین میگوید: «هیچ غذایی وجود ندارد که برای همه التهابزا باشد. هدف این است که بفهمیم چه چیزی در بدن شما التهاب ایجاد میکند.»
غذاهای فوقفرآوریشده و مصرف بیشازحد قند افزوده از عوامل شایع التهاب هستند، اما واکنش بدن افراد به مواد غذایی به همین اندازه حائز اهمیت است.
برای نمونه، بعضیها میتوانند هرروز شیر بنوشند و مشکلی هم نداشته باشند. اما بعضی دیگر بهدلیل عدم تحمل لاکتوز یا حساسیت به پروتئین شیر با نفخ، گرفتگی سینوسها، اگزما یا ناراحتیهای گوارشی مواجه میشوند.
این موضوع در مورد گلوتن هم صدق میکند. افراد مبتلا به بیماری سلیاک باید از گلوتن پرهیز کنند، اما خیلیها مشکلی با گلوتن ندارند. اگر با علائم مزمن گوارشی یا بیماریهای خودایمنی دستوپنجه نرم میکنید، میتوانید خوراکیهای التهابآور را با حذف موقت برخی از مواد غذایی زیر نظر پزشک شناسایی کنید.
لین گفت: «بهجای اینکه خوراکیها را کنار بگذاریم، باید ببینیم کدام غذاها به بدن فرصت ترمیم میدهند.»
غذاهای فرآوریشده بیش از غذاهای طبیعی شایسته توجه هستند
لین بهجای آنکه به غذاها برچسب «خوب» و «بد» بزند، از بیماران میخواهد که به میزان فرآوری مواد غذایی توجه کنند.
شواهد نشان میدهند که رژیمهای غذایی سرشار از خوراکیهای فوقفرآوریشده از جمله نوشیدنیهای قندی، تنقلات بستهبندیشده، غذاهای آماده و گوشتهای فرآوریشده با افزایش نشانگرهای التهابی و خطر چاقی، بیماریهای قلبیعروقی، دیابت نوع دو و سرطان ارتباط دارند.
این اقلام ترکیبی از کربوهیدراتهای تصفیهشده، چربیهای ناسالم، سدیم و مواد افزودنی هستند، اما فیبر اندکی دارند که سوختوساز بدن و میکروبیوم روده را تحت تأثیر میگذارد.
لین بهجای آنکه بیماران خود را به رعایت رژیمهای غذایی سختگیرانه وادارد، استفاده از اقلام جایگزین را به آنها پیشنهاد میکند.
لین میگوید بهجای نوشابه از آب یا چای بدون شکر، بهجای تنقلات فرآوریشده از میوه یا مغزیجات و بهجای گوشتهای فرآوریشده از ماهی، حبوبات یا گوشت مرغ کمفرآوریشده استفاده کنید.
لین افزود: «پایبندی به تغییرات کوچک از رژیم غذایی فوقالعادهای که فقط یک هفته دوام میآورد مؤثرتر است.»
شاید روده عامل التهاب باشد
لین گفت: «دستگاه گوارش از جمله مواردی است که باید خیلی زود بررسی شود.»
بسیاری از بیمارانی که بهدلیل خستگی مزمن یا درد مفاصل به من مراجعه میکنند، سالها با مشکلات گوارشی مانند نفخ، یبوست، اسهال، رفلاکس اسید یا مشکل اجابت مزاج دستبهگریبان بودهاند. این علائم بهسادگی نادیده گرفته میشوند، اما میتوانند سرنخهای مهمی در اختیار ما بگذارند.
پژوهشگران میدانند که روده نقش بسزایی در تنظیم عملکرد دستگاه ایمنی دارد. تقریباً ۷۰ درصد از سلولهای ایمنی بدن با دستگاه گوارش ارتباط دارند و تریلیونها میکروبی که در روده زندگی میکنند، در شکلگیری و تنظیم پاسخهای ایمنی دخیل هستند.
اگر میکروبهای روده از حالت تعادل خارج شوند- عارضهای که بهعنوان دیسبیوز شناخته میشود- یا اگر سد محافظ روده آسیب ببیند، سیگنالهای التهابی کل بدن را فرامیگیرند.
پژوهشگران هنوز مشغول تحقیق هستند، اما شواهد نشان میدهند که بهبود سلامت روده از طریق رژیمهای غذایی سرشار از فیبر، خواب کافی، ورزش منظم و تغذیه هدفمند به کاهش التهاب مزمن کمک میکند.
لین گفت: «روند بهبودی بسیاری از بیماران از روده آغاز میشود.»
استرس میتواند آتش التهاب را شعلهور نگهدارد
رژیم غذایی فقط یک بخش ماجراست. لین میگوید بیمارانی را ویزیت کرده که برنامه غذایی ضدالتهابی را رعایت میکنند، اما بهبود نمییابند، زیرا عامل مهم دیگری وجود دارد که به آن رسیدگی نشده است: استرس مزمن.
مادر و دختری به او مراجعه کرده بودند که هردو با التهاب دستوپنجه نرم میکردند.
تغذیه بخش مهمی از برنامه درمانی آنها بود، اما نقطه عطف بهبودی این مادر و دختر زمانی رقم خورد که استرس را کنار گذاشتند و برای روابط شخصیشان حد و مرز تعیین کردند.
لین گفت: «با کاهش استرس، نشانگرهای التهابی آنها نیز بهبود پیدا کرد.»
استرس طولانیمدت باعث میشود که سیستم ایمنی دائماً در حالت آمادهباش بماند و سطح کورتیزول و سیگنالهای التهابی افزایش یابد. استرس مداوم به مرور زمان به اختلال عملکرد دستگاه ایمنی منجر میشود و به خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی، افسردگی و اختلالات متابولیکی دامن میزند.
لین گفت: «بدن بین استرس روانی و جسمانی تمایز قائل نمیشود و استرس در هرحالتی باعث التهاب میشود.»
چرا مصرف مکملِ بیشتر لزوماً بهتر نیست
خیلیها با یک خروار مکمل حاوی روغن ماهی و زردچوبه یا ویتامین دی، انواع پروبیوتیک و منیزیم به مطب مراجعه میکنند.
با اینحال، بسیاری از آنها با وجود مصرف منظم مکمل همچنان احساس خستگی میکنند یا با مشکلات گوارشی، درد مفاصل یا بیماریهای پوستی دستبهگریبان هستند. لین معتقد است که مکملها مشکلی ندارند. مشکل اینجاست که خیلیها قبل از رسیدگی به علل زمینهای سراغ مکمل میروند.
او گفت: «اگر رژیم غذایی، خواب، استرس و عملکرد روده اصلاح نشود، بعید است مکملها بتوانند دردی از شما دوا کنند.»
لین قبل از تجویز مکملهای مختلف به بیماران کمک میکند که عادتهای روزمرهشان را اصلاح کنند تا شرایط لازم برای شروع درمان مهیا شود. به این ترتیب، مکملها صرفاً براساس نتیجه آزمایش و نیازهای فردی بیماران تجویز میشوند.
درمان التهاب از انتخابهای روزمره آغاز میشود
لین پس از بررسی رژیم غذایی، سلامت دستگاه گوارش، میزان استرس، کیفیت خواب، نتایج آزمایش و سابقه بیماری، برنامه درمانی اختصاصی بیماران را تنظیم میکند. برنامههای درمانی متفاوت هستند، اما همه یک هدف دارند: کنترل عواملی که دستگاه ایمنی را درحالت آمادهباش نگهمیدارند و تقویت توان ترمیم بدن.
لین گفت: «رژیم غذایی واحدی برای همه وجود ندارد. برنامه غذایی باید با شرایط بیمار سازگار باشد تا بتواند در بلندمدت به آن پایبند بماند.»
او از بیماران نمیخواهد که یکشبه کل زندگیشان را دستخوش تغییر کنند، بلکه آنها را به ایجاد عادتهادی ساده و پایدار تشویق میکند.
نیمی از بشقاب غذای خود را به خوراکیهای گیاهی اختصاص دهید
یکی از سادهترین راههای کنترل التهاب این است که خوراکیهای گیاهی بیشتری میل کنید. سبزیها، میوهها، لوبیا، عدس، مغزیجات، دانهها و غلات کامل سرشار از فیبر و هزاران ترکیب پلیفنلی هستند؛ ترکیباتی که باکتریهای مفید روده را تغذیه میکنند و باعث کاهش التهاب و تنش اکسایشی میشوند.
لین بیماران خود را به مصرف «خوراکیهای فوقمغذی» تشویق نمیکند، بلکه از آنها میخواهد در طول هفته از خوراکیهای گیاهی متنوعتری استفاده کنند.
او گفت: «تنوع رژیم غذایی از ترکیبات غدا مهمتر است.»
میکروبیوم روده را تقویت کنید
از آنجا که سلامت روده نقش مهمی در تنظیم دستگاه ایمنی دارد، لین توصیه میکند که عادتهای خود را با حفظ میکروبیوم سالم هماهنگ کنید:
- مصرف غذاهای سرشار از فیبر
- مصرف غذاهای تخمیری مانند ماست، کفیر، کیمچی یا کلمترش
- نوشیدن آب کافی
- ورزش منظم
- پرهیز از مصرف غیرضروری آنتیبیوتیکها
پژوهشها حاکی از آن هستند که تنوع غذایی یکی از مهمترین عوامل دخیل در سلامت میکروبیوم روده است و میکروبیوم سالم هم با کاهش التهاب مزمن ارتباط دارد.
خواب را دستکم نگیرید
خیلیها به فکر تغذیه خودشان هستند، اما اهمیتی به خواب نمیدهند. این درحالی است که حتی چند شب خواب نامناسب هم باعث افزایش سیگنالهای التهابی در کل بدن خواهد شد.
براساس دستورالعمل آکادمی پزشکی خواب آمریکا و انجمن پژوهش خواب، بزرگسالان باید هرشب بین ۷ تا ۹ ساعت خواب باکیفیت داشته باشند.
لین گفت: «اگر بدن فرصت کافی برای بازیابی نداشته باشد، کنترل التهاب دشوارتر میشود.»
کنترل استرس را در برنامه سلامت خود بگنجانید
خیلیها کنترل استرس را اختیاری میدانند، اما لین نظر دیگری دارد. او معتقد است که مدیتیشن، تنفس عمیق، دعا، یوگا، وقتگذراندن در طبیعت، ژورنالنویسی روزانه و مرزبندی در روابط شخصی باید در برنامه مراقبتهای درمانی گنجانده شوند و اولویت آخر نباشند.
پژوهشها نشان دادهاند که کاهش استرس از طریق ذهنآگاهی و سایر روشهای کنترلی در برخی از افراد به کاهش سطح نشانگرهای التهابی کمک میکند، اما میزان این کاهش بسته به فرد و نوع بیماری متفاوت است. لین گفت: «بدن زمانی میتواند خودش را به بهترین شکل ممکن ترمیم کند که دیگر حس نکند همیشه در معرض تهدید است.»
عادتهایی بسازید که بتوانید به آنها پایبند باشید
لین میگوید یکی از بزرگترین اشتباهات افراد این است که میخواهند همهچیز را یکباره عوض کنند. آنها اغلب دهها ماده غذایی مختلف را کنار میگذارند، مکمل میخورند و به رژیمهای سختگیرانه متوسل میشوند، اما چند هفته بعد همه را فراموش میکنند.
لین به بیماران خود توصیه میکند که به تغییرات کوچک اما پایدار توجه کنند:
- بهجای نوشیدنیهای شیرین، آب بنوشید.
- بعد از شام، ۲۰ دقیقه پیادهروی کنید.
- ۳۰ دقیقه زودتر بخوابید.
- سبزیجات بیشتری به وعده ناهار خود اضافه کنید.
لین گفت: «اینکه یک روز در هفته خوب عمل کنید، باعث سلامتیتان نمیشود. سلامتی نتیجه تکرار عادتهای روزمره است.»
چشمانداز
التهاب از قدیم بهعنوان واکنش بدن به عفونت یا آسیب شناخته میشود. اما پژوهشگران التهاب مزمن را جزئی از فرایندهای زیستی بدن میدانند که زمینهسازِ بسیاری از بیماریهای مزمن شایع در سطح جهان هستند.
البته این به آن معنا نیست که التهاب همیشه مضر است. التهاب حاد بخشی از روند ترمیم بدن به حساب میآید. مشکل از جایی شروع میشود که سیستم ایمنی بعد از رفع دلیل التهاب همچنان در وضعیت آمادهباش بماند.
لین میگوید: «از اینرو، درمان علائم اغلب کفایت نمیکند. مسئله این نیست که چطور جلوی التهاب را بگیریم، بلکه باید ببینیم اصلاً چرا دچار التهاب شدهایم.»
زنی که تصور میکرد چارهای جز عمل جراحی ندارد، توانست با اصلاح عواملی که سالها بیسروصدا باعث التهاب او میشدند بهبود پیدا کند. این کار نه با کشف یک ماده غذایی معجزهآسا، بلکه با اصلاح رژیم غذایی، سلامت دستگاه گوارش، استرس و عادتهای روزمره میسّر شد. پرونده او نشان میدهد که التهاب مزمن معمولاً بیسروصدا شکل میگیرد، اما عادتهای روزمره ما هم بهتدریج شدت التهاب را به حداقل میرسانند.
