کانون حقوق بشر ایران با اشاره به گزارش مرگ شماری از بازداشتشدگان و زندانیان سیاسی در فاصله کوتاهی پس از آزادی، خواستار بررسی مستقل علت مرگ این افراد و نقش احتمالی شرایط دوران بازداشت در وضعیت جسمی و روانی آنان شده است.
این نهاد حقوق بشری در گزارشی اعلام کرد که در برخی از این موارد، علت مرگ «خودکشی»، «سکته قلبی» یا «مصرف بیش از اندازه دارو» عنوان شده است، اما به گفته این نهاد، گزارش کامل کالبدشکافی و آزمایشهای سمشناسی در اختیار خانوادهها قرار نگرفته است.
کانون حقوق بشر ایران افزود که در چنین شرایطی، نقش احتمالی عواملی مانند فشار روانی در دوران بازداشت، ضربوشتم و همچنین تزریق یا مصرف دارو نیز روشن نیست.
این نهاد تاکید کرد که پرونده مرگ یک زندانی یا فردی که بهتازگی از زندان آزاد شده است، نباید صرفا با ثبت یک علت در گواهی فوت مختومه تلقی شود و برای روشن شدن ابعاد چنین مواردی، تحقیقات مستقل ضروری است.
براساس این گزارش، حتی در صورتی که خودکشی بهعنوان علت مرگ تایید شود، باید تاثیر شرایط دوران حبس از جمله نگهداری در سلول انفرادی، بازجویی، تهدید، تحقیر، قطع احتمالی درمان، ترس از بازداشت مجدد و آسیبهای روانی ناشی از زندان مورد بررسی قرار گیرد.
کانون حقوق بشر ایران همچنین درباره مواردی که علت مرگ پس از آزادی نارسایی کبد، کلیه یا مشکلات قلبی اعلام میشود، خواستار دسترسی خانوادهها به پروندههای پزشکی و انجام آزمایشهای مستقل سمشناسی شده است.
موارد مرگ پس از آزادی
کانون حقوق بشر ایران در ادامه گزارش خود به شماری از موارد مرگ بازداشتشدگان و زندانیان در فاصله کوتاهی پس از آزادی اشاره کرده است.
براساس این گزارش، رضا شرفی، معترض ۳۶ ساله اهل سیسخت، در آبان ۱۴۰۱ بازداشت و پس از دو روز بازجویی آزاد شد، اما چند ساعت بعد جان باخت. کانون حقوق بشر ایران نوشته است که گزارش پزشکی مستقلی درباره علت مرگ او منتشر نشد.
این نهاد همچنین به پرونده سیاوش بهرامی، زندانی سیاسی، اشاره کرده و نوشته است که او در ۵ خرداد ۱۴۰۱ از زندان پاوه آزاد شد و سه روز بعد جان باخت. به نوشته کانون حقوق بشر ایران، خانواده بهرامی از تزریق آمپول به او در زندان سخن گفتهاند، در حالی که علت مرگ «سکته قلبی» اعلام شد و گزارش مستقلی از آزمایشهای سمشناسی منتشر نشد.
یلدا آقافضلی، معترض ۱۹ ساله، یکی دیگر از افرادی است که نام او در این گزارش آمده است. براساس گزارش کانون حقوق بشر ایران، آقافضلی در ۴ آبان ۱۴۰۱ بازداشت و ۱۵ آبان آزاد شد و پنج روز بعد درگذشت. علت مرگ او مصرف بیش از اندازه مواد عنوان شد، اما به نوشته این نهاد، خانواده آقافضلی این روایت را نپذیرفتند و گزارش مستقل کالبدشکافی در دسترس قرار نگرفت.
کانون حقوق بشر ایران همچنین به مرگ مریم آروین، وکیل ۲۹ ساله، پرداخته است. براساس این گزارش، آروین در آذر ۱۴۰۱ هنگام پیگیری پرونده معترضان بازداشت و حدود دو هفته بعد آزاد شد و نزدیک به دو ماه پس از آزادی درگذشت. این نهاد به نقل از مادر آروین نوشته است که در دوران بازداشت به دخترش سرم وصل شده بود. در مقابل، یک مقام قضایی علت مرگ او را مصرف فرآوردههای دارویی و خودکشی اعلام کرده بود.
در این گزارش همچنین آمده است که امیرحسین تروال ایمان، از بازداشتشدگان اعتراضات ۱۴۰۱، پس از حدود هشت ماه بازداشت در ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۲ آزاد شد و ۹ روز بعد جان باخت. علت اعلامشده مرگ او سکته قلبی در خواب بود، اما به نوشته کانون حقوق بشر ایران، گزارش کامل پزشکی درباره مرگ او منتشر نشد.
آرش فروزنده جمالی نیز از دیگر موارد ذکرشده در این گزارش است. کانون حقوق بشر ایران نوشته است که او در ۱۹ اسفند ۱۴۰۱ برای مدت کوتاهی بازداشت شد و به گفته خانوادهاش، پس از آزادی دچار درد شکم، تهوع و استفراغ شدید شد. او در ۲۸ اسفند جان باخت و براساس این گزارش، نارسایی کبد و کلیه در برگه فوت او ثبت شد.
کانون حقوق بشر ایران تاکید کرده است که نزدیکی زمانی میان آزادی و مرگ این افراد بهتنهایی ارتباط میان بازداشت و علت مرگ را اثبات نمیکند، اما به اعتقاد این نهاد، تکرار چنین مواردی ضرورت ارزیابی جسمی و روانی افراد پس از آزادی را نشان میدهد.
این نهاد همچنین گفته است که در پروندههایی که علت مرگ «خودکشی» اعلام میشود، شرایط دوران بازداشت، احتمال تهدید یا شکنجه، داروهای دریافتی، دسترسی به خدمات درمانی و وضعیت روانی فرد هنگام آزادی باید مورد بررسی قرار گیرد.
کانون حقوق بشر ایران از خانوادهها خواسته است افرادی را که بهتازگی از زندان یا بازداشتگاه آزاد شدهاند، بهویژه در صورت مشاهده نشانههای غیرعادی جسمی یا روانی، در نخستین روزهای پس از آزادی تنها نگذارند و برای ارزیابی پزشکی و روانشناختی آنها اقدام کنند.
به نوشته این نهاد، افرادی که از ضربوشتم، تزریق یا خوراندن مواد ناشناخته در دوران بازداشت خبر میدهند باید در اولین فرصت تحت معاینه پزشک قرار گیرند. نوع آزمایشهای مورد نیاز نیز باید براساس علائم، سابقه فرد و زمان احتمالی مواجهه با دارو یا ماده ناشناخته توسط پزشک تعیین شود.
کانون حقوق بشر ایران همچنین بر اهمیت مستندسازی وضعیت زندانی پس از آزادی تاکید کرده و از خانوادهها خواسته است زمان آزادی و آغاز علائم، اطلاعات مربوط به داروها یا تزریقهای گزارششده و زمان مراجعه به مراکز درمانی را ثبت و مدارک و نتایج آزمایشهای پزشکی را نگهداری کنند.
به گفته این نهاد، مشخص نبودن نوع داروها و تزریقهای احتمالی در بازداشت، در اختیار قرار نگرفتن پرونده پزشکی، نبود ارزیابی سلامت هنگام آزادی و روشن نبودن نقش احتمالی شرایط بازداشت در آسیبهای جسمی و روانی از ابهاماتی است که باید در تحقیقات مستقل مورد بررسی قرار گیرد.
