محمد نایب یزدی با اشاره به کاهش ذخایر آب زیرزمینی و فرونشست زمین در صدها دشت ایران معتقد است تغییر حکومت بهتنهایی برای مقابله با بحران آب کافی نیست و اصلاحات نهادی و تغییر سیاستهای کشاورزی نیز ضروری است.
نایب یزدی در این مقاله که روز جمعه ۱۸ سپتامبر (۲۷ شهریور) در نشریه هیل منتشر شد، نوشت که در کنار موضوعاتی مانند برنامه هستهای، درگیریهای منطقهای و آینده جمهوری اسلامی، بحران آب نیز یکی از تهدیدهای جدی برای آینده ایران است.
به گفته او، ایران طی چند دهه بیش از ظرفیت پایدار منابع طبیعی و سامانههای تامین آب خود مصرف کرده است. این وضعیت به کوچکشدن دریاچهها و تالابها و کاهش ذخایر آب زیرزمینی منجر شده است.
او افزود که بیش از ۵۰۰ دشت ایران با فرونشست بحرانی زمین مواجه هستند و در برخی مناطق میزان فرونشست سالانه به دهها سانتیمتر میرسد. به نوشته نایب یزدی، فشارهای زیستمحیطی همچنین بر معیشت جوامع روستایی تاثیر گذاشته و پیامدهایی برای اقتصاد و ثبات اجتماعی به همراه داشته است.
این کارشناس محیط زیست تغییرات اقلیمی را یکی از عوامل تشدیدکننده بحران دانست، اما استدلال کرد که ریشه اصلی مشکل به نحوه حکمرانی و مدیریت منابع بازمیگردد.
او در همین زمینه شاهزاده رضا پهلوی را به عنوان چهره شاخص مخالف جمهوری اسلامی معرفی کرد و به «پروژه شکوفایی ایران» اشاره کرد که به گفته او متخصصانی از حوزههای مختلف، از جمله منابع آب، را برای تدوین برنامههایی برای آینده ایران گرد هم آورده است.
نایب یزدی همچنین نوشت که مقابله با بحران آب به سرمایهگذاری، فناوری و همکاری بینالمللی در حوزههایی مانند آبیاری کارآمد، بازیافت فاضلاب، مدیریت آبهای زیرزمینی، نمکزدایی و احیای محیط زیست نیاز خواهد داشت.
او در پایان استدلال کرد که بحران آب ایران صرفا با تغییر افراد در ساختار سیاسی برطرف نمیشود و احیای منابع آبی کشور به اصلاح نهادها، تغییر سیاستهای مدیریت منابع و جلب اعتماد عمومی نیاز دارد.
به نوشته او، «تغییر سیاسی ضروری است، اما کافی نیست» و چگونگی مدیریت یک دوره گذار و اجرای اصلاحات بلندمدت میتواند بر آینده منابع آبی و ثبات ایران تاثیرگذار باشد.
به نوشته او، جمهوری اسلامی طی سالهای گذشته سیاست خودکفایی کشاورزی را با وجود محدودیت منابع آبی دنبال کرده و تصمیمات مربوط به تخصیص آب نیز در مواردی بدون توجه کافی به ظرفیت منابع اتخاذ شدهاند. او ضعف نهادها، شفافیت محدود و تعارض منافع را از دیگر عوامل موثر بر بحران دانست.
نایب یزدی در عین حال تاکید کرد که تغییر حکومت بهتنهایی قادر به حل این مشکلات نخواهد بود، زیرا سفرههای آب زیرزمینی تخلیهشده و دشتهای دچار فرونشست بلافاصله پس از یک تغییر سیاسی احیا نخواهند شد.
او محدود کردن برداشت آبهای زیرزمینی، کاهش مصرف آب کشاورزی، تغییر الگوی کشت و بازنگری در یارانهها و مشوقهای موجود را از جمله اصلاحات ضروری دانست و افزود اجرای چنین اقداماتی بر زندگی میلیونها کشاورز و ساکنان مناطق روستایی تاثیر خواهد گذاشت.
به اعتقاد او، اجرای اصلاحات گسترده بدون جلب اعتماد عمومی دشوار خواهد بود و مردم باید اطمینان داشته باشند که هزینههای کوتاهمدت بخشی از یک برنامه معتبر برای بهبود شرایط در بلندمدت است.
نایب یزدی در بخش دیگری از مقاله خود به احتمال گذار سیاسی در ایران پرداخت و نوشت که مدیریت چنین دورهای به حفظ اعتماد عمومی، نهادهای توانمند و همکاری بخشهای مختلف جامعه نیاز خواهد داشت.
