نویسنده: الکساندریا روش، متخصص سلامت کل‌نگر و گیاه‌درمانگر بالینی
ترب کوهی از دیرباز در طب گیاهی کاربرد داشته و به‌دلیل فوایدی که ظاهراً برای سلامت مجاری ادراری دارد مورد توجه قرار گرفته است. از این گیاه می‌توان در خانه تنتور (عصاره الکلی) تهیه کرد.
اخیراً با یکی از دوستان پزشکم درباره تفاوت طب سنتی و مدرن صحبت می‌کردم. دوستم روش طبابت خود را سنتی می‌دانست و راهکارهای درمانی طبیعی را در دسته جایگزین‌های نوظهور قرار می‌داد. به او یادآوری کردم که طب سنتی هزاران سال قدمت دارد و طب آلوپاتیک یا متعارف در مقایسه با آن نسبتاً جدید است.
به یاد دارم که مادربزرگم می‌گفت نشستن روی سنگ‌های سرد باعث عفونت‌های مجاری ادراری می‌شود. این باور با دیدگاه طب سنتی چینی هم‌خوانی دارد. قرار گرفتن ناحیه اطراف مثانه در معرض سرما بر وضعیت لگن اثر می‌گذارد و ایمنی موضعی را تضعیف می‌کند. اما دوستم این مسئله را رد می‌کرد و عفونت‌های مجاری ادراری را به باکتری‌ها نسبت می‌داد؛ عواملی که بیماری‌زایی آن‌ها از نظر علمی به اثبات رسیده است.
اما شاید هردو دیدگاه تا حدی درست باشند. طب مدرن باکتری‌های دخیل در عفونت‌های مجاری ادراری را هدف می‌گیرد، اما بسیاری از راهکارهای درمانی سنتی شرایط محیطی بدن را هم در نظر می‌گیرند. ترب کوهی نمونه‌ای از نقطه تلاقی این‌دو دیدگاه است. این ریشه در طب سنتی به‌دلیل طبع گرمش شناخته می‌شود و حاوی ترکیباتی است که ثابت شده فعالیت ضدباکتریایی قابل‌توجهی دارند.
نقش ترب کوهی در بهبود سلامت مجاری ادراری مورد مطالعه قرار گرفته است؛ به‌ویژه زمانی که به‌همراه علف چشمه- گیاهی یک‌ساله و چندساله با گل‌های شیپوری- مصرف شود.
چرا عفونت‌های مجاری ادراری در خانم‌ها شایع هستند؟
تقریباً نیمی از خانم‌ها در مقطعی از زندگی‌شان عفونت مثانه یا مجاری ادراری را تجربه می‌کنند. ۴۴ درصد از آن‌ها طی شش ماه دوباره عفونت می‌گیرند و بسیاری هم به‌طور مکرر با عود عفونت مواجه می‌شوند.
علائم عفونت‌های مجاری ادراری ممکن است دردناک و خجالت‌آور باشند. تکرر ادرار، احساس فوریت در دفع ادرار، سوزش یا درد هنگام ادرار کردن، ناراحتی در زیر شکم و بی‌اختیاری ادرار از جمله علائم این عارضه هستند.
در عفونت‌های باکتریایی مجاری ادراری باید آنتی‌بیوتیک مصرف کنید، اما استفاده مکرر از این داروها هم می‌تواند مشکل‌ساز شود. آنتی‌بیوتیک باکتری‌های محافظ واژن را از بین می‌برد و محیط مناسبی برای رشد قارچ‌ها و بروز عفونت‌های قارچی فراهم می‌کند که اتفاق نسبتاً شایعی است. ۷۵ درصد از خانم‌ها در طول زندگی به عفونت قارچی واژن مبتلا می‌شوند. از این‌رو، بسیاری از خانم‌ها برای حفظ سلامت مجاری ادراری از روش‌های دیگر کمک می‌گیرند.
نقش ترب کوهی در بهبود سلامت مجاری ادراری
ترب کوهی حاوی ترکیبات ایزوتیوسیانات است که خواص ضدباکتریایی، ضدالتهابی و ضدقارچی دارند. همین ویژگی‌ها باعث شده‌اند که این گیاه به‌عنوان گزینه‌ای گیاهی و نویدبخش برای بهبود سلامت مجاری ادراری مورد توجه قرار بگیرد.
طعم تند ریشه ترب کوهی از ایزوتیوسیانات‌ها از جمله آلیل ایزوتیوسیانات نشأت می‌گیرد که شبیه خردل تند است. این ترکیبات زمانی فعال می‌شوند که ریشه ترب را رنده کنید، بجوید یا خرد کنید.
ترکیبات ایزوتیوسیانات بعد از هضم ترب وارد جریان خون شده و درنهایت از طریق ادرار دفع می‌شوند. مطالعات آزمایشگاهی از تأثیر ضدباکتریایی این ترکیبات حکایت دارند و نشان می‌دهند که ایزوتیوسیانات‌ها در برابر باکتری‌های مرتبط با عفونت‌های مجاری ادراری مؤثر هستند.
پژوهشگران ترکیب ترب کوهی و علف چشمه را برای کمک به پیشگیری از عود عفونت‌های مجاری ادراری به‌ویژه در خانم‌هایی که به‌طور مرتب به این عفونت‌ها مبتلا می‌شوند بررسی کرده‌اند. با اینحال، یافته‌های این مطالعه به فرآورده‌های گیاهی مربوط می‌شوند و ثابت نمی‌کنند که تنتور خانگی ترب کوهی از عفونت پیشگیری می‌کند یا باعث درمان عفونت می‌شود. اگر با علائم عفونت‌های مجاری ادراری دست‌به‌گریبان هستید، به‌جای اتکای صرف به درمان‌های گیاهی به پزشک مراجعه کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
عدم رسیدگی به عفونت‌های مجاری ادراری باعث تشدید علائم می‌شود. اگر هنگام ادرار کردن احساس سوزش دارید، دچار فوریت یا تکرر ادرار می‌شوید، در قسمت زیر شکم درد دارید، در ادرارتان خون مشاهده کردید یا علائم‌تان ادامه‌دار شده است، به متخصص مراجعه کنید.
درصورت بروز تب، لرز، درد پشت یا پهلو، تهوع، استفراغ یا درد شدید، فوراً به مراکز درمانی مراجعه کنید. درصورت ابتلا به بیماری کلیوی یا دیابت در دوران بارداری، ضعف سیستم ایمنی یا بروز علائم عفونت‌های مجاری ادراری (در آقایان و کودکان) باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.
قبل از استفاده از مکمل‌ها، تنتورها یا داروهای گیاهی برای درمان عفونت‌های مجاری ادراری با یک پزشک متخصص مشورت کنید؛ به‌ویژه اگر دارو مصرف می‌کنید یا به بیماری زمینه‌ای مبتلا هستید.
طرز تهیه تنتور ترب کوهی
ترب کوهی گیاهی چندساله و مقاوم است که ریشه‌ای ضخیم و سفیدرنگ دارد. خیلی‌ها طعم تند آن را در چاشنی‌های تجاری حاوی واسابی (ترب ژاپنی) چشیده‌اند که درواقع با گیاه ترب کوهی تفاوت دارد.
می‌توانید ترب کوهی را به‌صورت تازه مصرف کنید، البته باید تندی آن را هم در نظر بگیرید. همچنین می‌توانید از آن در تهیه انواع سوپ و سس‌های غلیظ استفاده کنید. با اینحال، طعم تند و تیز ترب کوهی باعث می‌شود که نتوانید در خوردن آن زیاده‌روی کنید. مصرف بیش‌از‌حد ترب کوهی تازه موجب ناراحتی‌های گوارشی، تعریق یا احساس سوزش در دهان می‌شود.
همچنین می‌توانید با ترکیب ریشه این گیاه و الکل، تنتور تهیه کنید.
زمان آماده‌سازی: ۳۰ دقیقه
زمان خیساندن: ۴ تا ۸ هفته
وسایل مورد نیاز:
- یک ظرف شیشه‌ای دهان‌گشاد
- چاقو
- تخته برش
مواد لازم:
- ۱ ریشه تازه ترب کوهی
- ودکا، برندی یا انواع الکل ۳۵ تا ۴۰ درصد
- سرکه سیب
طرز تهیه:
- ریشه تازه ترب کوهی را از مزرعه یا فروشگاه بخرید. آن را به‌خوبی بشویید و خشک کنید.
- ریشه را به قطعات یا ورقه‌های نازک با ضخامت حدود ۶ میلی‌متر برش دهید یا آن را با استفاده از رنده برش بزنید.
- ظرف شیشه‌ای را با تکه‌های ترب کوهی پر کنید.
- یک‌دهم ظرف را با سرکه سیب و باقی ظرف را با الکل پر کنید. مایع باید تمام تکه‌های ریشه را بپوشاند.
- شیشه را هرروز تکان دهید و اجازه دهید مخلوط به‌مدت ۴ تا ۸ هفته خیس بخورد.
دوز پیشنهادی یک گیاه‌درمانگر: براساس تجربه شخصی‌ام در زمینه طب گیاهی باید بگویم که برای درمان عفونت حاد مجاری ادراری، بسته به شرایط و وضعیت فردی، توصیه می‌شود ۵ مرتبه در روز ۵ تا ۱۰ قطره تنتور مصرف کنید. برای استفاده پیشگیرانه باید ۳ تا ۵ مرتبه در روز ۱ تا ۲ قطره تنتور مصرف کنید. همچنین می‌توانید یک یا دو مرتبه در هفته در کنار غذا ترب کوهی میل کنید.
از آن‌جا که غلظت تنتورهای خانگی با هم تفاوت دارد و عدم درمان عفونت‌های مجاری ادراری باعث تشدید علائم می‌شود، باید قبل از استفاده از تنتور ترب کوهی برای مشکلات ادراری با یک گیاه‌درمانگر یا متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید.
تنتور را در بطری‌های کهربایی در مکانی خنک و تاریک نگه‌دارید. الکل نقش نگهدارنده را ایفا می‌کند. از این‌رو، می‌توانید این عصاره الکلی را تا یک سال نگه‌دارید.
ترب کوهی نشان می‌دهد که طب سنتی و پژوهش‌های جدید می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. این گیاه جای مراقبت پزشکی و راهکارهای درمانی عفونت‌های مجاری ادراری را نمی‌گیرد، اما می‌توان آن را در برنامه بهبود سلامت مجاری ادراری گنجاند.
