با تشدید درگیریهای درونی در سطوح بالای حزب کمونیست چین، بسیاری از تحلیلگران امور چین این پرسش را مطرح کردهاند که آیا شی جینپینگ هنوز قدرت را در دست دارد و واقعاً کنترل ارتش را در اختیار دارد یا نه.
بر اساس سنت دیرینه حزب کمونیست، هر سال پیش از روز ارتش (۱۰ مرداد)، گروهی از ژنرالها ارتقاء مییابند. اما در پی گزارشهایی درباره پاکسازیهای گسترده در ارتش طی یک سال گذشته و بازداشت یا برکناری بسیاری از ژنرالها، اینکه آیا شی جینپینگ امسال کسی را به مقام بالاتر منصوب خواهد کرد یا نه، به شاخصی مهم برای سنجش میزان نفوذ و کنترل او بر ارتش تبدیل شده است.
شو چیلیانگ، معاون پیشین کمیسیون مرکزی نظامی حزب کمونیست؛ بالاترین نهاد رهبری نظامی چین؛ بهطور ناگهانی در دوم ژوئن درگذشت. مرگ او جدیدترین مورد از زنجیرهای از سرنوشتهای تلخ مقامات بلندپایه نظامی حزب است که در ماههای اخیر یا بهطور ناگهانی درگذشتهاند، یا ناپدید شدهاند، یا دستگیر شدهاند.
در همین حال، هه وِیدونگ، یکی از دو معاون کمیسیون مرکزی نظامی چین که جایگاهش در ارتش پس از معاون دیگر، ژانگ یوشیا، قرار دارد، از تاریخ ۱۱ مارس؛ پس از مراسم اختتامیه سومین نشست مجلس ملی خلق؛ دیگر در انظار عمومی دیده نشده است .او که از نزدیکترین افراد به شی جینپینگ شناخته میشد، طبق شایعات منتشرشده در پکن، اکنون تحت بازجویی قرار دارد.
در این میان، برخی ناظران گمانهزنی کردهاند که ژانگ یوشیا اکنون کنترل کامل ارتش حزب کمونیست را در دست دارد و در واقع سال گذشته قدرت را از دستان شی جینپینگ گرفته است.
از آنجا که دو عضو دیگر کمیسیون مرکزی نظامی چین؛ لی شانگفو و میائو هوا؛ در دو سال گذشته یکی پس از دیگری برکنار شدهاند، در صورت تأیید رسمی غیبت هه وِیدونگ، شمار اعضای این نهاد مهم از هفت نفر به چهار نفر کاهش خواهد یافت.
اینکه چه کسانی جایگزین ژنرالهای برکنار شده خواهند شد و چه چهرههایی به مناصب ارشد نظامی منصوب میشوند، به یکی از محورهای اصلی توجه در روز ارتش امسال (۱ اوت) تبدیل شده است.
ژنرالهای زندانی در چین بهاندازه یک گروهان نظامی؛ موجی بیسابقه از پاکسازیهای درونی ارتش
در سیزده سالی که شی جینپینگ رهبری حزب کمونیست چین را بر عهده داشته، سلسلهای از کمپینهای «ضدفساد» برای حذف رقبای سیاسی خود؛ بهویژه در ارتش؛ به راه انداخته تا قدرت خود را تثبیت کند.
سو تسو-یون، پژوهشگر و رئیس بخش راهبرد دفاعی در مؤسسه تحقیقات دفاعی و امنیت ملی تایوان، در گفتوگو با نسخه چینی اپک تایمز در ۱۶ ژوئن گفت: «در این ۱۳ سال، خشم و نارضایتی زیادی انباشته شده است. جنگ قدرت داخلی حزب کمونیست تحت عنوان مبارزه با فساد، از میدان نبرد هم خطرناکتر است.»
در بازه زمانی تنها یک سال، از ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴، دستکم ۱۲ مقام ارشد ارتش آزادیبخش خلق چین در جریان این پاکسازیها از مقام خود برکنار شدند. در میان آنها دو وزیر دفاع پیشین، لی شانگفو و وی فنگهه، سه فرمانده نیروی موشکی و یک فرمانده نیروی هوایی نیز دیده میشوند.
در سال ۲۰۲۴، رسانههای چینی خارج از چین، تصویری از یک پست حذفشده در شبکه اجتماعی ایکس را بازنشر کردند که در آن تحلیلگر چینی «لی جون» نام ۱۰۱ مقام ارشد نظامی حزب کمونیست را که زندانی شدهاند، فهرست کرده بود. به گفته او، شمار این افراد آنقدر زیاد است که میتوانند یک گروهان نظامی تشکیل دهند؛ ۹۷ نفر آنها در سطح ژنرال و ۴ نفر دیگر در سطح سرهنگ بودهاند.
نکته قابلتأمل اینجاست که به گفته سو تسو-یون، تمام این مقامهای نظامی عالیرتبه که در سال گذشته پاکسازی شدهاند، همگی پیشتر توسط خود شی جینپینگ به این مناصب منصوب شده بودند.
آیا شی جینپینگ به رهبر تشریفاتی بدل شده است؟
برخی تحلیلگران معتقدند که شی جینپینگ دیگر کنترلی واقعی بر ارتش چین ندارد و قدرت عملی در دست ژانگ یوشیا، معاون کمیسیون مرکزی نظامی، قرار گرفته است. به گفته یکی از کارشناسان، «در حال حاضر به نظر میرسد تنها ژانگ یوشیا قدرت اجرای پاکسازیها را دارد و شی جینپینگ ممکن است به یک مهره تشریفاتی تبدیل شده باشد؛ وگرنه تمام افراد برکنار شده از نزدیکان خود او نبودند.»
تانگ جینگیوان، تحلیلگر مقیم آمریکا در حوزه چین، نیز همین ارزیابی را تأیید کرده و در مصاحبهای با اپک تایمز در ۱۶ ژوئن گفته است: «تقریباً تمام پاکسازیهای اخیر علیه چهرههای نزدیک به شی جینپینگ انجام شده، و افراد جایگزین همگی از جناح ژانگ یوشیا هستند. برخی مناصب نیز همچنان بدون جانشین باقی ماندهاند.»
او افزود: «این میتواند نشانهای از یک انتقال قدرت بزرگ در ساختار نظامی حزب کمونیست باشد. وقتی کنترل ارتش از رهبری حزب جدا شود، به این معناست که پایگاه قدرت رهبر حزب فروپاشیده است. بنابراین شی جینپینگ شاید هنوز بهطور رسمی رهبر باشد، اما در عمل کنترل عالیترین اهرم قدرت حزب را از دست داده است.»
با این حال، شن مینگشی، رئیس بخش مطالعات امنیت ملی در مؤسسه دفاعی تایوان، هشدار داده که چنین گمانهزنیهایی در غیاب اطلاعات علنی درباره درگیریهای درونی حزب کمونیست چین، قابل تأیید یا اثبات نیست و هیچ راهی برای بررسی رسمی آن وجود ندارد.
«همه چیز از طریق اطلاعات و زبان مبهم بیان میشود؛ حتی عمداً از چنین زبان مبهمی استفاده میکنند تا نشان دهند چه کسی در قدرت است یا چه کسی کنار گذاشته شده است. همین مسئله باعث میشود که درک این نشانهها برای دنیای خارج دشوارتر شود.»
چن پوکونگ، تحلیلگر امور چین مقیم ایالات متحده، در گفتوگو با اپک تایمز اعلام کرد که روز ارتش امسال (اول اوت) بهعنوان نقطهای کلیدی برای رصد انتصابات جدید در ارتش چین و وابستگی جناحی افراد منصوبشده اهمیت ویژهای دارد.
او گفت: «اگر واقعاً بخواهند اعضای جدیدی را به کمیسیون مرکزی نظامی اضافه کنند، این کار باید در چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی حزب کمونیست تأیید شود، که بدون شک صحنه نبردی شدید میان جناح شی جینپینگ و جناح مخالف او خواهد بود.»
چن تأکید کرد که در صورت اضافه شدن اعضای جدید، میتوان دریافت کدام جناح در درگیریهای درونی حزب کمونیست دست بالا را پیدا کرده است.
در همین حال، شن مینگشی، مدیر بخش مطالعات امنیت ملی در مؤسسه دفاعی تایوان، گفت که زمان دقیق برگزاری این نشست هنوز مشخص نیست و در بحبوحه شایعات مربوط به کشمکش قدرت، تاریخ آن مبهم باقی مانده است.
او افزود: «اگر این نشست تا پایان ژوئن برگزار شود، به این معناست که دبیرکل حزب یا کمیسیون مرکزی نظامی چین تصمیمگیری نهایی درباره انتصاب ژنرالهای جدید را پیش از روز ارتش انجام دادهاند.»
بر اساس اطلاعات فاششده از منابع نزدیک به حلقههای بالای قدرت در چین، دو تاریخ متفاوت برای برگزاری چهارمین نشست عمومی کمیته مرکزی حزب کمونیست چین مطرح شده است.
تسای شِنچون، مفسر مستقل و شناختهشده مسائل سیاسی، با استناد به یک منبع درونحزبی اعلام کرده است که این نشست از ۲۷ تا ۳۰ اوت (۵ تا ۸ شهریور) برگزار خواهد شد. در مقابل، جیانگ وانگژنگ، تحلیلگر مستقر در استرالیا، به نقل از منبعی در داخل چین گفته است که این نشست در تاریخ ۱۳ تا ۱۶ اکتبر (۲۱ تا ۲۴ مهر) برگزار خواهد شد.
چن پوکونگ، تحلیلگر مسائل چین، با اشاره به ساختار مبهم حزب گفت: «چینش نیروهای حزب کمونیست بهشدت غیرشفاف است و دستیابی به توافق میان جناحها بسیار دشوار شده است.»
او افزود: «درگیریهای درونی میان رهبران ارشد حزب کمونیست ممکن است بهمراتب شدیدتر از آن چیزی باشد که جهان خارج تصور میکند. حزب و ارتش چین اکنون در وضعیتی شکننده و ناپایدار قرار دارند.»
