اخیرا منابع خبری در داخل و خارج از ایران گزارش دادهاند که فرد اعدامشده در زندان قم به اتهام انتسابی جاسوسی برای اسرائیل، جواد نعیمی، یکی از متخصصان شاغل در تاسیسات هستهای نطنز بوده است.
اعدام جواد نعیمی تازهترین مورد از سلسله بازداشتها و مجازاتهایی است که در سالهای اخیر علیه افرادی با زمینه فعالیت فنی یا علمی مرتبط با صنعت هستهای ایران اعمال شده است.
او دومین متخصص هستهای در ایران است که بعد از جنگ ۱۲ روزه براساس حکم قوه قضائیه جمهوری اسلامی اعدام شده است.
ابهام در روندهای قضایی
با این حال رسانههای حکومتی بدون اشاره به هویت این فرد به نقل از رئیس دادگستری قم گزارش دادند که حکم اعدام یک زندانی در ۲۶ مهر به اتهام جاسوسی برای موساد به اجرا درآمد. براساس این گزارشها، این فرد در مهرماه دو سال پیش بازداشت شد.
براساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای رسمی خارج از ایران، فرد اعدامشده جواد نعیمی نام دارد که مهندس شاغل در تاسیسات هستهای نطنز بود و بعد از دو سال حبس، حکم او در شعبهای از دادگاه انقلاب تأیید و به اجرا درآمد.
هیچ منبع مستقلی در داخل ایران امکان تایید یا مشاهده روند دادرسی را نداشته و اطلاعاتی درباره وکیل مدافع یا دسترسی او به خانواده منتشر نشده است.
چند نهاد حقوق بشری ایران اعلام کردهاند جواد نعیمی برای اعتراف اجباری علیه خود تحت شکنجه قرار گرفته بود و نهادهای امنیتی جمهوری اسلامی خانواده او را تهدید کرده بود تا از اطلاعرسانی در مورد او به رسانهها خودداری کنند.
پیشتر نیز، روزبه وادی، پژوهشگر دکترای مهندسی رآکتور از دانشگاه امیرکبیر و عضو «پژوهشگاه علوم و فنون هستهای»، در مرداد ۱۴۰۴ به اتهام انتسابی همکاری اطلاعاتی با اسرائیل اعدام شد. خبرنامه امیرکبیر گزارش داده بود که روزبه وادی دانشآموخته مقطع دکترای مهندسی هستهای با گرایش رآکتور از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و از اعضای پژوهشگاه علوم و فنون هستهای، یکی از نهادهای زیرمجموعه سازمان انرژی اتمی ایران بود.
براساس این گزارش، او در سال ۱۳۹۰ مقالهای مشترک با دو متخصص برجسته هستهای، عبدالحمید منوچهر و احمد ذوالفقاری، منتشر کرده بود؛ این دو دانشمند هستهای بعدها در جریان جنگ ۱۲ روزه کشته شدند.
خبرنامه امیرکبیر اتهامات جاسوسی برای روزبه وادی را ساختگی خوانده و به نقل یک منبع آگاه گفته بود: «بخشی از اتهامات ساختگی برای دکتر وادی، بر مبنای فعالیتهای علمی او در مرکز نظارت بر ایمنی هستهای ایران و دفاع موفقیتآمیز او از ارزیابی فنی بخش ۵ راکتور تحقیقاتی تهران با حضور کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی در تابستان ۱۳۹۴ بوده است. این مستندات نشان میدهد آنچه دستگاه قضایی «جلسات جاسوسی» خوانده، در حقیقت مأموریتهای آموزشی و تخصصی به دستور مدیران سازمان انرژی اتمی ایران و در قالب همکاری رسمی علمی و تحقیقاتی بوده است.»
شهرام امیری، پژوهشگر وزارت دفاع در سال ۱۳۹۵ نیز و از متخصصان مرتبط با برنامه هستهای به اتهام افشای اطلاعات طبقهبندیشده به آمریکا محاکمه و اعدام شد.
این سه پرونده در کنار مواردی نظیر علیرضا اکبری (معاون پیشین وزیر دفاع ایران) که در دی ۱۴۰۱ به اتهام جاسوسی برای بریتانیا اعدام شد، نشان از رویکرد امنیتی گستردهتر جمهوری اسلامی در برخورد با نیروهای فنی و نظامی دارد که با اتهامات اطلاعاتی روبهرو میشوند.
امیررضا جلیلیان، متخصص در زمینه رادیو داروها و داروسازی یکی دیگر از دانشمندان هستهای است که به گفته همسرش، سعیده وارسته در مرداد ماه سال گذشته در ایران بازداشت شد و به اتهام انتسابی جاسوسی برای بریتانیا به ۱۰ سال زندان محکوم شده است.
نبود شفافیت و دسترسی رسانهای
نهادهای حقوق بشری از جمله دیده بان حقوق بشر و عفو بین الملل تأکید کردهاند که پروندههای موسوم به «جاسوسی» در ایران معمولاً پشت درهای بسته و بدون دسترسی متهم به وکیل منتخب برگزار میشود.
این سازمانها هشدار دادهاند که بسیاری از اعترافات در چنین پروندههایی تحت فشار، بازجوییهای طولانی و در شرایط انفرادی گرفته میشود و بنابراین اعتبار قضایی آنها محل تردید است.
در غیاب شفافیت رسمی و دسترسی به اطلاعات مستقل، هنوز مشخص نیست چه تعداد از متخصصان یا کارشناسان حوزه هستهای ایران در حال حاضر در بازداشت یا زیر حکم اعدام هستند، اما روند چند سال گذشته نشان میدهد که «جاسوسی هستهای» به یکی از حساسترین و امنیتیترین اتهامات در ایران تبدیل شده است — اتهامی که گاه مرز میان واقعیت و روایت حکومتی در آن مبهم است.
