نفتکشهای حامل نفت خام، با وجود تهدیدهای جمهوری اسلامی و محاصره دریایی نیروی دریایی آمریکا، همچنان بهتدریج از تنگه هرمز عبور میکنند. این عبور از طریق یک سامانه «شاتل» که توسط ابوظبی و کویت سازماندهی شده انجام میشود؛ سامانهای که به نظر میرسد تهران و واشنگتن، دستکم در حال حاضر، آن را تحمل میکنند.
تومر رانان، تحلیلگر ارشد اطلاعات دریایی مؤسسه لویدز لیست، در بهروزرسانی هفتگی در روز گذشته این مؤسسه درباره تردد کشتیها در تنگه هرمز و تنگه بابالمندب در دریای سرخ گفت: «دیگر با سیل نفت روبهرو نیستیم، اما نفت همچنان از خلیج فارس خارج میشود.»
او افزود: «ما همچنان شاهد این سامانه شاتل هستیم؛ کشتیها در داخل خلیج فارس بارگیری میکنند، سپس از تنگه هرمز عبور میکنند و در خلیج عمان عملیات انتقال کشتی به کشتی انجام میدهند.»
او گفت بسیاری از این کشتیها توسط شرکت ملی نفت ابوظبی و شرکت نفت کویت اداره میشوند و از مسیر جنوبی یا بخش عمانی تنگه هرمز عبور میکنند. به گفته او کشتیها در این مسیر ۱۶۷ کیلومتری با تهدیدهای جمهوری اسلامی روبهرو هستند، اما تاکنون هدف آتش قرار نگرفتهاند.
رانان، ریچارد مید، سردبیر لویدز لیست، و کلر اونیل-مککلسکی، از بنیانگذاران شرکت کلریتی کامپلاینس کانسالتینگ، اذعان کردند که هیچکس نمیداند این وضعیت تا چه زمانی ادامه خواهد داشت. با این حال، آنها معتقد بودند که در فضای مبهم لجستیک و مقررات دریایی، ناوگانهای سایه و عبورهای پنهانی، زمان و جریان آب در نهایت مسیر را مشخص خواهند کرد، جایی که دولتها قادر به انجام آن نیستند.
بر اساس اطلاعات لویدز لیست اینتلیجنس، نشریه جهانی کشتیرانی مستقر در لندن که در سال ۱۷۳۴ توسط شرکت بیمه دریایی لویدز لندن، تأسیسشده در دهه ۱۶۸۰، ایجاد شد، پس از ازسرگیری درگیریها در اواسط ژوئیه و سپس چند هفته آرامش نسبی، تغییر چندانی در بنبست تنگه هرمز ایجاد نشده و نشانهای از حلوفصل قریبالوقوع آن نیز دیده نمیشود.
سامانه پایش عبور از تنگه هرمز لویدز اینتلیجنس نشان میدهد که از اواخر ژوئیه تاکنون روزانه حدود ۱۴ تا ۱۵ کشتی از این تنگه عبور کردهاند؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در ۲۸ فوریه، روزانه بیش از ۱۰۰ کشتی از این مسیر عبور میکردند.
رانان گفت پس از آنکه شمار ترددها از ۴۵ مورد در هفته قبل به ۹۶ مورد در فاصله ۲۷ ژوئیه تا ۲ اوت افزایش یافت، سرعت عبور کشتیها دوباره کاهش یافت و با افت ۱۶.۷ درصدی، در فاصله ۳ تا ۹ اوت به ۸۰ مورد رسید. در این مدت، ورود کشتیها بیش از ۲۵ درصد و خروج آنها ۸ درصد کاهش یافت.
سامانه پایش دریای سرخ لویدز نیز تغییر چشمگیرتری را در تردد کشتیها از تنگه ۲۰ مایلی بابالمندب، پس از ازسرگیری حملات حوثیها، نشان میدهد؛ حملاتی که عمدتاً کشتیهای سعودی و بنادر یمن، از جمله حمله موشکی ۱۰ اوت در المخا که دستکم هفت کشته بر جای گذاشت، را هدف قرار داده است.
رانان گفت پس از ثبت ۲۷۰ عبور از تنگه بابالمندب در فاصله ۲۰ تا ۲۶ ژوئیه و ۲۷۳ عبور در فاصله ۲۷ ژوئیه تا ۲ اوت، «دادههای اولیه هفته گذشته نشان میدهد که تردد قابل رهگیری» تا ۶۰ درصد کاهش یافته است.
او گفت ممکن است آمار هفتههای قبل به دلیل «شتاب نفتکشها برای خارج کردن محمولهها از بندر ینبع»، بزرگترین بندر عربستان در دریای سرخ، افزایش یافته باشد؛ آن هم پس از آنکه حوثیها در اواخر ژوئیه «محاصره دریایی و تحریم دریایی» علیه عربستان اعلام کردند.
باز است؟ بسته است؟ هر دو!
مید گفت تا زمانی که آمریکا و جمهوری اسلامی به توافقی نرسند که شرکتهای بیمه و کشتیرانی آن را پایدار و قابل اجرا بدانند، هیچ قطعیتی درباره «تردد قابل رهگیری» از تنگه هرمز وجود نخواهد داشت.
او گفت: «آمریکا اصرار دارد که تنگه باز است و صادرات نفت خام خاورمیانه به حدود ۷۵ درصد حجم پیش از آغاز درگیریها بازگشته است.»
او افزود: «جمهوری اسلامی مدعی است که هرمز بسته است و تا زمانی که آمریکا شروط این کشور برای پایان جنگ را نپذیرد، بازگشایی نخواهد شد.»
در همین حال، مید افزود پاکستان که همراه با عمان میانجی گفتوگوهای واشنگتن و تهران است، «میگوید از تشدید این مواضع متناقض دلسرد نشده و همچنان خوشبین است.»
او گفت: «در نهایت، تنگه هم باز است و هم بسته، هم تحت کنترل آمریکا است و هم جمهوری اسلامی، و توافق نزدیک است، اما بهطور فزایندهای از شروط اعلامشده هر دو طرف فاصله میگیرد.»
مید افزود هرچه این بنبست طولانیتر شود، اختلاف میان این شروط بیشتر میشود؛ بهگونهای که جمهوری اسلامی خواستار خروج ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا از بحرین شده و همزمان مجلس این کشور «در حال پیشبرد» طرح دریافت عوارض و الزام دریافت مجوز عبور است.
از جمله این اقدامات، ایجاد «سازمان تنگه خلیج فارس» برای تنظیم تردد در هرمز، تأسیس «شرکت بیمه دریایی خلیج فارس» برای اعمال بیمه اجباری پیش از صدور «مجوز عبور»، و ایجاد «سازمان خدمات ایمن دریایی هرمز» بهعنوان یک بستر دیجیتال برای ارائه بیمه اجباری عبور و نظارت امنیتی است.
مید گفت: «جمهوری اسلامی همچنین خواهان دریافت هزینه خدمات عبور، اعمال اختیار بر مدیریت کشتیهای ورودی، محدودیت برای کشتیهای آمریکایی، اسرائیلی و دیگر کشتیهای «متخاصم»، و اعمال جریمههای سنگین تا سقف ۲۰ درصد ارزش محموله برای تخلفات بر اساس پیشنویس یک طرح پارلمانی است.»
کلر اونیل-مککلسکی که یک دهه در دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا فعالیت کرده و بین سالهای ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵ ریاست بخش تطبیق این نهاد را بر عهده داشته است، گفت این وضعیت شرکتهای کشتیرانی را در موقعیتی دشوار قرار داده است.
او گفت دولت ترامپ با دریافت عوارض عبور توسط جمهوری اسلامی یا به رسمیت شناختن هرگونه ادعای حاکمیتی این کشور بر تنگه مخالف است و دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا، شرکت بیمه دریایی خلیج فارس و سازمان خدمات ایمن هرمز را تحریم کرده است.
اونیل-مککلسکی گفت: «سختترین مسئله برای مالکان کشتیها در حال حاضر این است که اگر به پیامهای دفتر کنترل داراییهای خارجی نگاه کنید… و اقداماتی که انجام دادهاند ــ که در یک ماه گذشته زیاد نبوده ــ آنها نمیخواهند کشتیها از مسیر شمالی در آبهای جمهوری اسلامی عبور کنند و شما هم نمیتوانید به جمهوری اسلامی پولی پرداخت کنید، چون این دفتر آن را نقض تحریمها تلقی میکند… حتی اگر هدف از پرداخت، دریافت تضمین امنیتی یا برقراری دیگر ارتباطات با جمهوری اسلامی برای عبور ایمن از آن مسیر باشد.»
او گفت این «پیام رسمی» است، اما به نظر میرسد اجرای آن، دستکم در دوره اخیر، با خویشتنداری همراه بوده است و افزود: «دستکم بهصورت علنی، هنوز ندیدهایم کسی که از مسیر شمالی عبور کرده باشد تحریم شود. همچنین هیچ گزارشی درباره احضاریه یا اقدام مشابه منتشر نشده است.»
او گفت اظهارات مقامهای آمریکایی و دونالد ترامپ نیز کمکی به روشن شدن مسیر پیشرو نمیکند.
اونیل-مککلسکی گفت: «مقامهای بلندپایه آمریکا اعلام کردهاند که نمیخواهند جمهوری اسلامی از محل دریافت عوارض عبور از تنگه درآمد کسب کند.»
او افزود: «با این حال، در گزارشهای دیگر میشنویم که تا حدی آمادگی برای پذیرش ترتیبی وجود دارد که در نهایت به نوعی دریافت هزینههای فنی یا خدماتی توسط جمهوری اسلامی و عمان منجر شود… این موضوع بهدقت زیر نظر گرفته میشود.»
او افزود: «هرچه مدت بیشتری بدون یک اقدام اجرایی روشن و علنی بگذرد که نشان دهد آمریکا واقعاً بر چه چیزی تمرکز دارد، افراد بیشتری احساس میکنند که میتوانند هر کاری بخواهند انجام دهند و کسی آنها را زیر نظر ندارد.»
او گفت: «هرچه این وضعیت طولانیتر شود، به نظر من افراد بیشتری شروع خواهند کرد به آزمودن آمریکا و پرداخت هزینههای درخواستی جمهوری اسلامی… در نهایت، مسئله به این برمیگردد که از کدام طرف بیشتر میترسند.»
اونیل-مککلسکی افزود: «من ترجیح میدهم خطر خشم دفتر کنترل داراییهای خارجی را بپذیرم و یک وکیل خوب استخدام کنم، تا اینکه با کشتی بسیار گرانقیمت خودم که خدمهاش داخل آن هستند و هدف موشک یا پهپاد جمهوری اسلامی قرار بگیرد، مواجه شوم.»
