نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو
اطلاعات دستگاههای اطلاعاتی ایالات متحده نشان میدهد که حزب کمونیست چین ممکن است در هفتههای آینده، در بحبوحه آتشبس، در حال آمادهسازی برای ارسال موشکهای ضدهوایی قابلحمل (MANPAD) به ایران باشد؛ اقدامی که نشاندهنده تغییر از حمایت غیرمستقیم به دخالت نظامی مستقیم است، در حالی که پکن خود را بهعنوان میانجی صلح معرفی میکند.
بر اساس گفتوگوی شبکه سیانان با منابع آگاه از ارزیابیهای اخیر اطلاعاتی، سامانههایی که پکن قصد انتقال آنها را دارد، موشکهای ضدهوایی دوشپرتاب موسوم به MANPAD هستند؛ سامانههایی قابلحمل، بهراحتی قابل اختفا و دشوار برای رهگیری. اگر این ارسال تأیید شود، بهمعنای تشدید قابل توجه حمایت مادی چین از ایران خواهد بود و در شرایطی رخ میدهد که آتشبس شکننده دو هفتهای میان ایران و ایالات متحده برقرار است.
این سامانهها در پنج هفته نخست درگیری، بهطور مؤثری علیه هواپیماهای آمریکایی در ارتفاع پایین بهکار گرفته شدند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، گفته بود که احتمالاً یک جنگنده آمریکایی با یک موشک دوشپرتاب سرنگون شده است؛ ادعایی که جمهوری اسلامی آن را بخشی از یک سامانه پدافند هوایی جدید عنوان کرد. ذخایر MANPAD ایران کاهش یافته و بهنظر میرسد محموله ادعایی چین برای جایگزینی آنها در نظر گرفته شده باشد.
چین همکاری خود با جمهوری اسلامی را از طریق توافقهای اقتصادی و انتقال فناوریهای دوگانهکاربرد در چارچوب توافق سال ۲۰۲۱ گسترش داده است. تحلیلگران میگویند این حمایت با تقویت توانمندیهای موشکی و پهپادی ایران، در افزایش تلفات غیرنظامیان نقش داشته است. کارشناسان آمریکایی در حال بررسی این موضوع هستند که آیا حملات اخیر به اسرائیل و کشورهای حوزه خلیج فارس شامل قطعات ساخت چین بوده است یا نه؛ بهویژه قطعات مرتبط با سامانههای سوخت جامد.
چین همچنین مواد و تخصص لازم برای تولید سوخت جامد موشکی، از جمله پرکلرات آمونیوم، را تأمین کرده است؛ موادی که برد، بقاپذیری و سرعت پرتاب موشکها را افزایش میدهد. این محمولهها معمولاً از طریق شبکههای پیچیده برای دور زدن تحریمها منتقل میشوند و ارزیابیهای اطلاعاتی نشان میدهد که ارسال MANPAD نیز ممکن است از مسیرهای مخفی مشابهی انجام شود. حمایتهای دیگر شامل ابزارهای تولید، سامانههای هدایت و کمکهای فنی بوده که دقت و قابلیت اطمینان را بهبود میبخشد.
چین همچنین به ارسال مواد مرتبط با موشک، از جمله پرکلرات سدیم به بنادری مانند چابهار و بندرعباس، مرتبط دانسته شده است. جمهوری اسلامی نیز بهدنبال دستیابی به تسلیحات پیشرفته چینی، از جمله موشکهای ضدکشتی مافوق صوت است که میتوانند تنگه هرمز را تهدید کنند. برخی تحلیلگران هشدار میدهند که این همکاری میتواند توازن نظامی منطقه را تغییر داده و روابط پکن با کشورهای خلیج فارس را تحت فشار قرار دهد.
فراتر از تجهیزات سختافزاری، چین ممکن است دسترسی به سامانه ناوبری «بیدو» را نیز در اختیار جمهوری اسلامی قرار داده باشد؛ موضوعی که توان هدفگیری ایران علیه اهداف آمریکایی و اسرائیلی را بهبود میبخشد. افزایش دقت حملات ایران، نگرانیها درباره تقویت سامانههای هدایت را تشدید کرده است؛ در حالی که برنامه فضایی این کشور نیز همچنان در حال توسعه فناوریهایی است که میتوانند در موشکهای بالستیک قارهپیما بهکار گرفته شوند.
این همکاری بر شبکههای لجستیکی متکی است که از شرکتهای کشتیرانی، شرکتهای صوری و مراکز انتقال در کشورهای ثالث برای پنهانسازی انتقالهای حساس استفاده میکنند. با وجود حملات پیشین آمریکا به زیرساختهای موشکی ایران، این کشور توانسته قابلیتهای کلیدی خود را بازسازی کند؛ موضوعی که نشاندهنده تداوم حمایت خارجی است. همچنین گزارش شده است که شرکتهای چینی از هوش مصنوعی، تصاویر ماهوارهای و دادههای رهگیری پرواز برای ترسیم تحرکات نظامی آمریکا استفاده کرده و این اطلاعات را با ایران به اشتراک گذاشتهاند. قطعات ساخت چین نیز در پهپادهای ایرانی که توسط نیروهای نیابتی منطقهای استفاده میشوند و همچنین به روسیه برای استفاده در اوکراین صادر شدهاند، شناسایی شده است.
چین پس از تصویب قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل در سال ۲۰۱۵، بیشتر انتقالهای مستقیم تسلیحاتی به ایران را متوقف کرد و بهجای آن به حمایتهای دوگانهکاربرد و مرتبط با دفاع روی آورد. پکن ارائه سلاح به ایران را رد کرده و گزارشها درباره انتقال تسلیحات را نادرست خوانده است؛ و احتمالاً درباره ارسال گزارششده سامانههای MANPAD نیز موضع مشابهی اتخاذ خواهد کرد.
در چنین فضایی، چین تلاش کرده است خود را بهعنوان میانجی صلح و ایالات متحده را بهعنوان عامل جنگ معرفی کند. برخی رسانهها حزب کمونیست چین را در کمک به دستیابی به آتشبس مؤثر دانستهاند؛ اما این توصیف اغراقآمیز است. مقامهای جمهوری اسلامی که بهصورت ناشناس با نیویورکتایمز گفتوگو کردهاند، گفتهاند مداخله لحظه آخری چین به متقاعد کردن تهران برای پذیرش پیشنهاد آتشبس پاکستان کمک کرده است. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهطور علنی از حمایت چین قدردانی کرد؛ در حالی که وزارت امور خارجه چین تنها اعلام کرد که پکن «تلاشهای خود» را انجام داده است و از نسبت دادن مستقیم نقش اصلی به خودداری کرد.
تبلیغات حزب کمونیست چین این کشور را بهعنوان یک قدرت جهانی مسئول و وزنهای در برابر آنچه «جنگطلبی آمریکا» توصیف میکند، معرفی میکند؛ و حتی ادعاهای محدود درباره نقش در صلحسازی نیز با هزینهای اندک به این روایت کمک میکند. با این حال، منابع اصلی که نقش تعیینکنندهای برای چین قائل شدهاند، ایران و پاکستان هستند؛ کشورهایی که نمیتوان آنها را بیطرف دانست. جمهوری اسلامی برای تأمین مالی، فناوری و حمایت از برنامههای موشکی و هستهای خود به چین وابسته است و انگیزه دارد نقش پکن را پررنگ جلوه دهد تا جایگاه آمریکا را در سطح بینالمللی تضعیف کند.
پاکستان نیز که روابطش با چین به «برادری آهنین» توصیف شده، بهشدت به سرمایهگذاری و حمایت دیپلماتیک پکن وابسته است و با میزبانی مذاکرات آتشبس، در پی ارتقای جایگاه منطقهای خود بوده است. نسبت دادن نقش به چین برای اسلامآباد هزینهای ندارد و روابطی را که به آن وابسته است، تقویت میکند.
واشینگتن تأیید نکرده است که چین نقش معناداری در آتشبس داشته باشد. کارولین لویت، سخنگوی کاخ سفید، تنها گفت «گفتوگوهایی در سطوح بالای دولت ما و دولت چین انجام شد»؛ اظهارنظری کلی که فاصله زیادی با نسبت دادن نقش میانجیگری به پکن دارد.
دونالد ترامپ نیز در پاسخ به خبرگزاری فرانسه درباره اینکه آیا چین به آوردن ایران پای میز مذاکره کمک کرده، گفت: «شنیدهام بله»؛ پاسخی که نقلقولی غیرمستقیم است، نه تأییدی صریح. میانجیگری پاکستان تنها سازوکار تأییدشده بهطور عمومی بوده و نقش چین، اگر وجود داشته باشد، از سوی هیچ طرف بیطرفی تأیید نشده است.
در مجموع، حکومت کمونیستی چین را نمیتوان میانجی صلح جهانی مسئول آتشبس در درگیری آمریکا و ایران دانست؛ بلکه به نظر میرسد این کشور از حمایت غیرمستقیم از طریق فناوریهای دوگانهکاربرد به سمت تأمین مستقیم تسلیحاتی حرکت کرده که میتواند علیه هواپیماها و نیروهای آمریکایی بهکار گرفته شود.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
