نوشته ریک فیشر، از اعضای ارشد مرکز راهبرد و ارزیابی بینالمللی آمریکا.
سالهای اخیر دوران بدی برای بخش هواپیماهای مسافربری شرکت بزرگ هوافضای آمریکا، بوئینگ، بوده است. اما اگر چین به مسیر کنونی خود ادامه دهد، تا سال ۲۰۴۹- درصورتیکه بوئینگ تیشه به ریشه خود نزده باشد- هواپیماهای دیگری را جایگزین بوئینگ خواهد کرد که بهعنوان یکی از تولیدکنندگان پیشرو در زمینه هواپیماهای مسافربری شناخته میشود.
بهرغم وابستگی شدید کنونی به هواپیماهای بوئینگ، انزجار چین نسبت به این شرکت که دههها برای ایجاد روابط مثبت بین آمریکا و پکن تلاش کرده، در ۲۰ مه علنی شد. وزارت بازرگانی چین بخش دفاعی، فضایی و امنیتی بوئینگ را به دلیل فروش تسلیحات به تایوان برای بار دوم تحریم کرد.
توانایی چین در به زیر کشیدن بوئینگ تا حد زیادی به توانایی این شرکت در غلبه بر چالشهای تولید و مدیریت و ادامه پیشینه دیرینه خود در امر نوآوری و ریسکپذیری راهبردی بستگی دارد تا همچنان بتواند از بخش هواپیمایی چین جلوتر باشد.
با اینحال، بوئینگ از جانب چین تنها با یک چالش تجاری صرف مواجه نیست.
حزب کمونیست چین در قید و بند بازارها و تعهدات سهامداری نیست. از اینرو، پکن میتواند منابع لازم را برای توسعه بزرگترین شرکت هوافضای جهان نزد خود نگهدارد؛ غنیمتی که برای تحقق بلندپروازی جهانشمول حزب در حیطه سیاسی و اقتصادی و هژمونی نظامی حائز اهمیت است.
هژمونی اقتصادی هدف نهاییِ رویکرد اقتصادی شی جین پینگ، رهبر حزب کمونیست چین، است که در عبارت «نیروهای مولد نوین» خلاصه میشود. این رویکرد برای پیشرفت در حیطه نوآوری، فناوری و سازماندهی توسعه یافته و قدرت اقتصادی بیشتری به چین میبخشد و کمک میکند که این کشور در بخش هوافضا دست بالا را پیدا کند.
هژمونی سیاسی-نظامی حزب کمونیست چین در همدستی با روسیه، ایران و کره شمالی جلو میرود. چین به جنگ روسیه در اوکراین و شاید جنگ آتی در اروپا کمک میکند، در کنار ایران در مسلح کردن حماس، حزبالله و حوثیها برای نابودی اسرائیل دست دارد و به دنبال این است که کره شمالی را به یک تهدید هستهای جهانی تبدیل کند.
وقتی رژیم چین با تایوان وارد جنگ شود، ارتش آزادیبخش خلق از ۴هزار هواپیمای بوئینگ و ایرباس در خطوط هوایی خود جهت انتقال نیرو و تسلیحات برای نابودی دموکراسی تایوان استفاده خواهد کرد.
در راستای به چالش کشیدن بوئینگ، مقالهای در ۱۳ مه در ساوت چاینا مورنینگ پست منتشر شد که سربسته و بدون ذکر منبع میگفت: «چین کار ساخت C939 را آغاز کرده است؛ یک هواپیمای پهنپیکر جدید که سومین هواپیمای بومی کشور محسوب میشود.»
دیگر منابع چینی نیز گفتند که محصول شرکت هواپیماهای تجاری چین (کوماک)، C939، یک هواپیمای مسافربری پهنپیکر با ظرفیت بیش از ۴۰۰ مسافر است که در سال ۲۰۳۹ عرضه خواهد شد. این هواپیما برای رقابت با بوئینگ ۷۷۷ طراحی شده که پیشتر جایگزین هواپیمای پیشرفته بوئینگ ۷۴۷ با توربوفن دوگانه شده بود.
C939 طرح تکمیلی C929کوماک با ظرفیت ۲۸۰ سرنشین است که پیشتر با همکاری روسیه تولید شده بود. کوماک انتظار دارد که این محصول تا سال ۲۰۳۰ با اندازهای مشابه برای رقابت با هواپیماهای مسافربری بوئینگ ۷۸۷ و ایرباس A350 عرضه شود.
اما چیزی که ساوت چاینا مورنینگ پست یا روزنامهنگاران غربی فعال در حوزه هوانوردی غربی- که صرفاً گزارش روزنامه چینی را بازنشر کردند- بدان اشاره نکردند، این بود که کوماک قصد دارد بوئینگ و ایرباس را بهطور جدی به چالش بکشد. این خبر در قالب یک فایل پاورپوینت که ظاهراً از خلال یکی از جلسات توجیهی کوماک در نمایشگاه هوایی تجاری بینالمللی شانگهای در ۲۳ تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۳ به بیرون درز کرده بود، در فضای اینترنت چین پخش شد.
براساس این فایل که با عنوان «پیشرفت طراحی هواپیمای تجاری» منتشر شد، کوماک تصور میکند که تا سال ۲۰۳۹ تنها یک رقیب خارجی خواهد داشت و این بدان معنی است که یکی از دو شرکت بوئینگ و ایرباس از دور رقابت کنار خواهند رفت.
این فایل همچنین نشان میدهد که کوماک انتظار دارد تا سال ۲۰۴۹ در بازار هواپیماهای مسافربری جهانی دست بالا را پیدا کرده و در دهههای بعدی «پیشتازی» کند.
کوماک انتظار دارد که هواپیمای C949 خود را تا سال ۲۰۴۹ عرضه کند. این هواپیمای مسافربری مانند بزرگترین هواپیمای کنونی جهان، ایرباس A380، دو طبقه و سه راهرو دارد که یعنی با هواپیمای عریضی سروکار خواهیم داشت.
این فایل همچنین نشان میدهد که کوماک انتظار دارد تا سال ۲۰۴۹ هواپیماهای فراصوت طراحی کند. هماکنون شرکت فناوری بوم در آمریکا در حال توسعه هواپیمای چهارموتوره اُورچر با سرعت ۱.۷ ماخ (۱۳۰۰ ماخ در ساعت) است. بوئینگ نیز در سال ۲۰۱۸ از توسعه یک هواپیمای ابرصوت با سرعت ۵ ماخ (۳۸۰۰ مایل در ساعت) خبر داده بود.
در این فایل همچنین آمده که کوماک انتظار دارد پس از سال ۲۰۴۹ از پلتفرمهای حملونقل تجاری خود با سرعت ۲۷هزار کیلومتر در ساعت در مدار پایین زمین رونمایی کند.
با اینحال، در این فایل مشخص نیست که پلتفرمهای جدید از پیشران موشکی برخوردارند یا در آنها از پیشران هیبریدی اسکرمجت یا نسخهای از موتورهای بریتانیایی سابر، موسوم به موتور موشکی تنفس هوایی، استفاده خواهد شد.
اینک که در سال ۲۰۲۴ هستیم، شاید بلندپروازی کوماک را به سخره بگیریم؛ زیرا هواپیمای مسافربری تکراهرویی C919- که با برنامههای جاسوسی پکن نیز مرتبط است- که به قصد رقابت با بوئینگ ۷۳۷ و ایرباس A321 طراحی شده بود، ۱۵ سال طول کشید تا وارد خطوط هوایی چین شود.
عجیب آنکه C919 برای تأمین قطعات اصلی خود به فناوری آمریکا و اروپا وابسته است و هنوز مجوز پرواز در خارج از چین را دریافت نکرده و صرفاً در خطوط هوایی چین به کار گرفته میشود.
اما این بازار هواپیماهای داخلی چین است که بوئینگ و ایرباس را به تسخیر خود درآورده و آمریکا و اروپا را در چند دهه اخیر به خوشخدمتی به حزب کمونیست چین از طریق اقدامات سیاسی و دفاع از روابط «پایدار» با چین واداشته که دههها برای توسعه تهدید جهانی خود وقت گذاشته است.
در بیانیه مطبوعاتی بوئینگ در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳ آمده که «چین تا سال ۲۰۴۲، ۲۰ درصد از هواپیماهای مورد نیاز جهان را تأمین خواهد کرد. چین تا سال ۲۰۴۲ به ۸هزار و ۵۶۰ هواپیمای تجاری جدید نیاز خواهد داشت. تعداد هواپیماهای مسافربری تجاری چین بیش از دوبرابر شده و در ۲۰ سال آتی به ۹هزار و ۶۰۰ فروند خواهد رسید.»
حزب کمونیست چین سعی میکند تا مطمئن شود که بوئینگ و ایرباس برای حفظ سهم خود در بازار مبارزه خواهند کرد. پکن نهتنها میتواند از این هواپیماها بهعنوان تسلیحات استفاده کند، بلکه سعی میکند فناوری بیشتری از ایندو شرکت بگیرد تا تولید برنامهریزیشده هواپیماهای یارانهای خود را برای تصاحب سهم عمده بازار جهانی و تضعیف بوئینگ و ایرباس توسعه دهد.
با اینحال، از آنجا که حزب کمونیست چین و کوماک به دنبال سلطه بر بازار هواپیماهای بزرگ فروصوت هستند، سرمایهگذاری هنگفتی در توسعه و بازاریابی هواپیماهای مسافربری فراصوت و مدار پایین خواهند داشت تا آنها را جایگزین بوئینگ و ایرباس کنند.
با تهاجم روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، آمریکا و اروپا فروش هواپیماها و ارائه خدمات پشتیبانی هوایی را به روسیه متوقف کردند.
حمایت نظامی-اقتصادی چین از روسیه، ایران و کره شمالی، توقف فروش هواپیما به چین را توجیه میکند؛ بویژه آنکه پکن از هواپیماهای ساخت بوئینگ و ایرباس بهطور مستقیم برای حمله به دموکراسی تایوان استفاده خواهد کرد.
اکنون که کوماک به روشنی اعلام کرده که پکن به دنبال جایگزین کردن بوئینگ و ایرباس بهعنوان طلایهداران بازار هوانوردی است، اینکه برای توقف فروش هواپیما و ارائه خدمات پشتیبانی به پکن منتظر حمله حزب کمونیست چین به تایوان بمانیم، منطقی نیست.
پایان دادن به حمایت از پکن نهتنها پتانسیل تهاجمی چین را به حداقل میرساند، بلکه میتواند به بوئینگ و ایرباس نیز کمک کند که با کنار زدن کوماک همچنان طلایهدار بازار بمانند و غنیمتی را که حزب کمونیست چین برای توسعه هژمونی جهانشمول خود به آن نیاز دارد، از این کشور دریغ کنند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
